Σύμφωνο συμβίωσης: ο θρίαμβος της διαφορετικότητας

Τετάρτη 2 Δεκεμβρίου 2015: Ενα τεράστιο, συγκινημένο και βουβό πλήθος αποχαιρετά στο Α΄ Νεκροταφείο τον σημαντικότερο ίσως ηθοποιό του θεάτρου μετά το 1974. Τον Μήνα Χατζησάββα.

Η προσωπική οδύνη όμως γρήγορα μετατράπηκε σε πολιτική διέγερση όταν ακούστηκαν τα λόγια του καταλυπημένου συντρόφου τού εκλιπόντος:

❝Ηταν απίστευτο αυτό που έζησα στο νοσοκομείο όταν πήγα να πάρω τη σορό του. Και αυτό είναι ένα μήνυμα στον πρωθυπουργό για το σύμφωνο συμβίωσης. Ημουν ο άνθρωπός του τα τελευταία είκοσι πέντε χρόνια και όμως δεν ήταν αυτονόητο ότι μπορούσα να πάρω εγώ τη σορό του.

Ο Μηνάς προσδοκούσε αυτό το σύμφωνο συμβίωσης, που δεν έρχεται. Υπάρχουν και διαφορετικοί άνθρωποι στην κοινωνία που είναι ομοφυλόφιλοι. Ο Μηνάς δεν το έκρυψε πότε αυτό. Δεν ντράπηκε πότε γι’ αυτό. Θέλουμε να ζήσουμε με αξιοπρέπεια και να πεθαίνουμε με αξιοπρέπεια. Δώστε μας αυτή τη δυνατότητα επιτέλους❞.

Βέβαιος είμαι για τον συγκλονισμό του Αλέξη Τσίπρα από τους λόγους αυτούς, γνωστής ούσας της ανθρώπινης και κοινωνικής ευαισθησίας του. Πιθανότατα ο θάνατος του Μηνά Χατζησάββα να επέσπευσε την κατάθεση του σχετικού σχεδίου νόμου στη Βουλή.

Την ίδια ώρα χιλιάδες φίλοι του κινηματογράφου απολάμβαναν στις σκοτεινές αίθουσες το αριστουργηματικό «Carol». Μια ωδή στον λεσβιακό έρωτα. Ο έρωτας μεταξύ ομόφυλων σε όλο του το μεγαλείο. Ενας έρωτας χωρίς δεσμά και χωρίς αυταπάτες.

Σε απόλυτη οπισθοδρομική συγχορδία Ακρα Δεξιά, εντός και εκτός της Νέας Δημοκρατίας, αλλά, δυστυχώς, και η Εκκλησία σε σταθερή αντίθεση προς το Σύμφωνο Συμβίωσης.

Και καλά η Ακρα Δεξιά είχε και έχει ως αποστολή, μεταξύ άλλων, την πειθάρχηση της κοινωνίας με βάση τις «κυρίαρχες» ιδεοληψίες για τον γάμο, την οικογένεια, το φύλο και τη σεξουαλικότητα.

Πειθάρχηση, που προετοιμάζει την κοινωνία για την άτεγκτη υποταγή της στον εξουσιαστικό αυταρχισμό και στο οικονομικό σύστημα της ολιγαρχίας. Η απελευθέρωση του ανθρώπου, και στο ερωτικό πεδίο, αποτελεί προαιώνιο εχθρό της κάθε μορφής επιβολής.

Αλλά η Εκκλησία; Δεν αντιλαμβάνεται ότι εκατομμύρια άνθρωποι, τουλάχιστον στον δυτικό κόσμο, θεωρούν πλέον ως «αποτυχημένη» την «κλασική» αντίληψη για τον γάμο και την οικογένεια –άνδρας, γυναίκα, παιδί– και αναζητούν νέα σχήματα οργάνωσης του ιδιωτικού βίου;

Το ισχύον Σύνταγμα του 1975, αμέσως μετά τον καθορισμό του πολιτεύματος και τη θέσπιση της αρχής της λαϊκής κυριαρχίας ως θεμελίου του (άρθρο 1), διακηρύσσει ότι «ο σεβασμός και η προστασία της αξίας του ανθρώπου αποτελούν την πρωταρχική υποχρέωση της πολιτείας» (άρθρο 2) και συναφώς ότι «καθένας έχει δικαίωμα να αναπτύσσει ελεύθερα την προσωπικότητα του» (άρθρο 5).

Ο αείμνηστος καθηγητής μας Αριστόβουλος Μάνεσης γράφει:

❝Το εννοιολογικό περιεχόμενο αυτής της αρχής (δηλαδή της προστασίας της αξίας του ανθρώπου), απαλλαγμένο από τις ατομιστικές αντιλήψεις του αστικού φιλελευθερισμού, καθώς και από τις θεωρίες περί φυσικού δικαίου ή περί προ-κρατικών ή υπερ-συνταγματικών ή προ-συνταγματικών αρχών και κανόνων απηχεί την ιστορική ανάγκη της εποχής μας για την απελευθέρωση του ανθρώπου, τόσο από την πολιτική, όσο και από την κοινωνικοοικονομική καταπίεση που τον “αλλοτριώνουν” και τον “απαξιώνουν”❞.

Και σχεδόν αμέσως μετά:

❝Η προσωπικότητα του ανθρώπου συντίθεται από τη σωματική, ψυχική, πνευματική, ηθική, κοινωνική υπόστασή του, από την οποία απορρέουν επιμέρους δικαιώματα, αλλά και ορισμένες προεκτάσεις τους, όπως π.χ. δικαίωμα αυτοδιάθεσης, εν γένει, στη ζωή ή στο θάνατο (αυτοκτονία), δικαίωμα του καθένα να εξουσιάζει το σώμα του και να το χρησιμοποιεί όπως θέλει (π.χ. επιλογή της μητρότητας ή της άμβλωσης από τη γυναίκα), ακόμη και μετά θάνατο (διάθεση του πτώματος του, επίσης επιλογή ταφής ή αποτέφρωσής του), ή και δικαίωμα του καθένα “να είναι ο εαυτός του” (δικαίωμα να τοποθετείται στο “περιθώριο”, δικαίωμα για τεμπελιά ή για “ανωμαλία” κ.ο.κ.)❞. (βλ. Αριστόβουλος Μάνεσης, Συνταγματικά Δικαιώματα, α΄ ατομικές ελευθερίες, πανεπιστημιακές παραδόσεις, Θεσσαλονίκη 1982, ακόμη Κώστας Ζώρας, Η συνταγματική αρχή του σεβασμού και της προστασίας της ανθρώπινης αξιοπρέπειας κατά το γερμανικό ομοσπονδιακό Σύνταγμα, Αθήνα 1978).

Σύμφωνα με επιμέρους αλλαγές στο κατατεθέν νομοσχέδιο για το σύμφωνο συμβίωσης, «η ισχύς του ιδιωτικού συμφωνητικού θα ξεκινά μετά την κατάθεση αντιγράφου στο ληξιαρχείο του τόπου κατοικίας των συμβαλλόμενων έτσι ώστε να αναβαθμίζεται ως μια πράξη επικυρωμένη από το κράτος που θα αποδίδει με αυτό τον τρόπο καθεστώς οικογενείας στους δυο συντρόφους» («Εφ.Συν.» 11.12.2015).

Βασίμως να υποθέσω ότι το άμεσο επόμενο βήμα θα είναι η θεμελίωση του πολιτικού γάμου μεταξύ ομόφυλων ατόμων και η δυνατότητα υιοθεσίας εκ μέρους τους τέκνων.

Ο υπουργός Δικαιοσύνης εκλεκτός συνάδελφος καθηγητής Νίκος Παρασκευόπουλος έχει και επ’ αυτού τον πολιτικό και νομοθετικό λόγο.

*καθηγητής της Πολιτικής Κοινωνιολογίας, πρώην αντιπρύτανης του Πανεπιστημίου Αιγαίου