Οι εκλογές δεν μπορούν να αλλάξουν την Τουρκία

Οταν βλέπει κάποιος τα πράγματα απ’ έξω, μπορεί να μην είναι αντιληπτό το γεγονός ότι ένα κόμμα που καταπατά τα ανθρώπινα δικαιώματα, τις ελευθερίες των ΜΜΕ και αυξάνει την κοινωνική πόλωση παίρνει ακόμα υψηλό ποσοστό πάνω από 40%.

Μπορούμε να αναφερθούμε σε δύο βασικούς παράγοντες που συνέβαλαν στην επιτυχία του ΑΚΡ (Κόμμα Δικαιοσύνης και Ανάπτυξης) επί 13 χρόνια ως αυτόνομης κυβέρνησης.

Οι παράγοντες αυτοί είναι οι μεγάλες αμαρτίες των κυβερνήσεων του παρελθόντος και η μεταρρυθμιστική υποδειγματική γραμμή του ΑΚΡ όσον αφορά τον προσανατολισμό του προς την Ε.Ε. στις πρώτες δύο περιόδους.

Μετά το μεταμοντέρνο (post modern) πραξικόπημα το 2001 η Τουρκία βρισκόταν σε βαθιά οικονομική κρίση, όπως η γειτονική μας Ελλάδα, και είχε πάρει μια απόφαση να βγει από την κατάσταση απαισιοδοξίας με έναν μεγάλο κοινωνικό συμβιβασμό ή με έναν κολοσσιαίο κοινωνικό συνασπισμό.

Ολοι αυτοί που είχαν χάσει την περίοδο εκείνη, θεοσεβούμενοι, συντηρητικοί, Κούρδοι, φιλελεύθεροι και άλλοι, συσπειρώθηκαν γύρω από τον Ταγίπ Ερντογάν, που δήλωνε ότι έχει απαλλαγεί από την ισλαμιστική ταυτότητα, και τους συντρόφους του.

Το κίνημα αυτό, το οποίο δήλωνε ότι θα εκδημοκρατίσει την Τουρκία βαδίζοντας με προορισμό προς την Ε.Ε., είχε υποσχεθεί το εξής:

Ακόμα και αν δεν μας δεχτούν ως ισότιμο μέλος στην Ε.Ε., εμείς θα μετονομάσουμε τα κριτήρια της Κοπεγχάγης σε κριτήρια της Αγκυρας και θα εφαρμόσουμε όλες τις σημαντικές προδιαγραφές των Βρυξελλών στη χώρα μας.

Μπορούμε να πούμε ότι τα πρώτα δέκα χρόνια, παρά τις ελλείψεις, υλοποίησαν σ’ ένα βαθμό τις υποσχέσεις που είχαν κάνει.

Οσο καιρό παρέμεινε στη γραμμή αυτή ο Ερντογάν και το κόμμα του, αυξήθηκαν και οι ψήφοι και η κοινωνική υποστήριξη προς το κόμμα του.

Επειτα από ένα σύντομο χρονικό διάστημα άρχισε να παρουσιάζεται η Τουρκία του ΑΚΡ ως «μια χώρα μοντέλο» για τα κράτη της Μέσης Ανατολής.

Η πορεία που επέδειξε κατά τη διάρκεια της αραβικής αφύπνισης και μετά, από το σημείο που δεν έμεινε κάποιος οργανισμός και όργανο των ΜΜΕ στην Τουρκία να το ελέγχει, το μετέτρεψε γρήγορα σε μια αυταρχική δομή.

Αφ’ ης στιγμής άρχισε να προδίδει τα αρχικά κριτήρια άρχισαν να αποχωρούν και οι ψηφοφόροι από τις τάξεις του.

Το AKP είναι στη φάση της αποσύνθεσης. Η πτώση στο 40%, μολονότι εμφανίζεται σαν υψηλό ποσοστό, είναι επειδή δεν υπάρχει ένα εναλλακτικό κόμμα στο οποίο θα πήγαιναν οι μάζες και έτσι η αποσύνθεση συντελείται με αργό ρυθμό.

Εάν ιδρυθεί ένα ισχυρό κόμμα με συντηρητική δημοκρατική προοπτική και κατεβεί στο πολιτικό πεδίο, τα κομματικά επιτελεία αναμένουν ότι σε σύντομο χρονικό διάστημα οι ψήφοι του ΑΚΡ θα υποχωρήσουν στο 25%.

Οι μεγάλες θεοσεβούμενες και συντηρητικές μάζες, που ανησυχούσαν στο παρελθόν εξαιτίας της απαγόρευσης της χρήσης της ισλαμικής μαντίλας που επιβαλλόταν στα παιδιά τους από τις υπερεθνικιστικές και ιακωβίνικες κοσμικές ελίτ, αν και δεν είναι πολύ ευχαριστημένες από την επίδοση του ΑΚΡ, δεν το εγκαταλείπουν λόγω του ότι δεν υπάρχει εναλλακτικό κόμμα.

Η εικόνα των κυβερνήσεων συνασπισμού στην Τουρκία δεν είναι και πολύ καλή.

Μπορούμε να πούμε ότι υπάρχουν δύο παράγοντες που παρεμποδίζουν το να πετύχουν οι κυβερνήσεις συνασπισμού στην Αγκυρα.

Στο παρελθόν, οι κυβερνήσεις που ήταν υποχρεωμένες να μοιραστούν την εξουσία με τη στρατιωτική προστασία, επειδή θα έπρεπε να διαμορφώσουν την πορεία λήψης αποφάσεων με τους εταίρους της εξουσίας δεν μπόρεσαν να πετύχουν όσο έπρεπε.

Περιοδικά, ένα στρατιωτικό πραξικόπημα ελάμβανε χώρα κάθε δέκα χρόνια, το οποίο έκλεινε τα πολιτικά κόμματα που οι εξετάσεις τους με τους συνασπισμούς μετατρέπονταν σε σύντομο χρονικό διάστημα σε οικονομική ή πολιτική κρίση και μία από τις αιτίες είναι η κουλτούρα του «συνεταιρίζεσθαι» που είναι ανύπαρκτη.

Αφότου κατηγορήθηκαν πρωτοκλασάτα ονόματα του ΑΚΡ για ατασθαλίες και δωροδοκίες το κόμμα ισχυρίστηκε ότι είναι συκοφαντία και άρχισε να εφαρμόζει πρακτικές πίεσης κάθε είδους προς το κίνημα «Hizmet», το οποίο κατηγορεί ότι έχει απλώσει τα πλοκάμια του μέσα στο κράτος και επιχειρεί την ανατροπή του.

Το κόμμα ΑΚΡ ισχυρίζεται ότι το κράτος βρίσκεται υπό την απειλή μιας παράλληλης κρατικής δομής και χρησιμοποιεί αυτόν τον ισχυρισμό υπαναχωρώντας από το δημοκρατικό γίγνεσθαι προκειμένου να νομιμοποιήσει τις αυταρχικές πιέσεις και πρακτικές τις οποίες χρησιμοποιεί ως μέσο.

Επειδή δεν πραγματοποιήθηκε η δίκη στην Τουρκία, οι φάκελοι των ατασθαλιών και δωροδοκιών παραμένουν άγνωστοι στους Τούρκους ψηφοφόρους και δεν γνωρίζουν τις λεπτομέρειες του θέματος.

Ομως, την περασμένη εβδομάδα συγκλονίστηκαν από μια είδηση που ήρθε από τη Γερμανία. Σύμφωνα με τον ισχυρισμό, άτομα που εμπλέκονται σε κατασκοπία υπέρ της Τουρκίας εκδικάστηκαν στα γερμανικά δικαστήρια.

Σε μια τηλεφωνική συνομιλία υπήρξε σχέδιο κάλυψης των ατασθαλιών και δωροδοκιών επιλέγοντας για θύμα το γκιουλενικό κίνημα «Hizmet» και προειδοποιήσεις ότι θα έχουν σοβαρά προβλήματα οι ιθύνοντες του κινήματος αυτού, πράγμα που σημαίνει ότι όταν υπάρξουν οι κατάλληλες συνθήκες στην Τουρκία θα ξαναδικαστούν αυτοί που εμπλέκονται στα σκάνδαλα των ατασθαλιών και δωροδοκιών.

Το ΑΚΡ, το οποίο σαν να έχει υπαγάγει τη Δικαιοσύνη στο κόμμα, παρ’ όλο που εξουσιάζει άμεσα και έμμεσα περίπου το 80% των ΜΜΕ, χρησιμοποιεί κάθε μέσο προκειμένου να μην είναι σε θέση να λειτουργούν και το υπόλοιπα ΜΜΕ.

Οταν συλλαμβάνονται και φυλακίζονται οι δημοσιογράφοι με ένα μόνο μήνυμα tweet, δικάζονται δημοσιογράφοι σε δεκάδες χρόνια φυλάκισης, μετατρέπονται σε ένα τρομερό παράδειγμα για τους υπόλοιπους συναδέλφους.

Παρεμποδίζεται η παρουσία στις ψηφιακές πλατφόρμες των ΜΜΕ που μπορούν και ασκούν αντιπολίτευση, σχεδιάζεται επίσης να αποβληθούν και από τον δορυφόρο που εκπέμπουν όλα τα κανάλια.

Εκεί που υπήρχαν βήματα με κατεύθυνση τη μεγαλοπρεπή ειρήνη στο κουρδικό ζήτημα, μόλις έχασε την αυτοδυναμία του το ΑΚΡ δήλωσε ότι έχει βάλει στο «ψυγείο» την ειρήνη μετά τις εκλογές της 7ης Ιουνίου και υπόσχεται στους ψηφοφόρους του ότι θα λύσει το κουρδικό ζήτημα πολεμώντας όπως ακριβώς έκαναν οι παλιοί κεμαλικοί.

Οι φιλελεύθεροι συντηρητικοί ψηφοφόροι του ΑΚΡ το υποστηρίζουν μόνο και μόνο επειδή είναι ένα κόμμα που κάνει αναφορά στην ειρήνη και παρ’ όλο που υπάρχουν ισχυρισμοί για ατασθαλίες αυταρχικοποιείται με γρήγορους ρυθμούς αφήνοντας μόνους ακόμα και τους διανοούμενους που το υποστήριζαν.

Ακριβώς με αυτό το αιτιολογικό, ένα μεγάλο μέρος των Κούρδων ψηφοφόρων μπόρεσε να περάσει στις εκλογές το τεράστιο πλαφόν του 10% και έφερε στη Βουλή το ΗDP (Δημοκρατικό Κόμμα των Λαών), το οποίο είναι κυρίως κόμμα των Κούρδων και δεν είχε μπει ποτέ ώς τώρα στη Βουλή.

Με το σκεπτικό ότι αν μπουν τέσσερα κόμματα στη Βουλή, η αυτοδυναμία του ΑΚΡ παύει να υπάρχει, Τούρκοι πολίτες ψήφισαν για πρώτη, ίσως και για τελευταία φορά ένα κουρδικό κόμμα.

Το ΑΚΡ που κέρδιζε πάντα τον πόλεμο της εξουσίας πολώνοντας την κοινωνία ηττήθηκε για πρώτη φορά απέναντι στη στρατηγική πόλωση που αναπτύχθηκε κατά του ΑΚΡ.

Τα επιτελεία του ΑΚΡ μετά τις εκλογές της 7ης Ιουνίου 2015 δοκίμασαν διάφορα σενάρια αλλά αναγκάζονταν κάθε φορά να επιστρέφουν στο αρχικό σημείο αναφοράς.

Η αλήθεια που δεν κατέστη δυνατόν να δουν οι επιτελείς του ΑΚΡ που δίνουν μάχη για ύπαρξη και αυτοδυναμία είναι η εξής: το ΑΚΡ αν δεν ασκήσει πολιτική στον άξονα των ιδρυτικών αρχών και δεν γυρίσει στη γραμμή που ήταν στη φάση της ιδρύσεώς του, με όποιον και να συνάψει συμμαχίες, δεν θα μπορεί να έχει αυτοδύναμη κυβέρνηση.

Οι νυν κύριοι που παίρνουν αποφάσεις -και με τη φωτογραφία στη σκιά του παλατιού του Ερντογάν- ακόμα και αν γύριζαν στη γραμμή και στις αρχές τους είναι αρκετά μικρή η πιθανότητα να πιάσουν εκείνη την επιτυχία.

Αυτήν την κατάσταση την αντιλαμβάνονται οι επιτελείς του ΑΚΡ που γνωρίζουν καλύτερα απ’ όλους τη διοργάνωση. Γι’ αυτούς δεν έμεινε δρόμος στα χώματα αυτά που θα μπορούσαν να διαβούν με παγκόσμιες αξίες, ομαλοποιημένοι και μέσα στα πλαίσια του νόμου.

Δεν αναγνωρίζουν τις αποφάσεις του Συνταγματικού Δικαστηρίου, διακηρύσσουν ότι έχει αλλάξει de facto το καθεστώς, συλλαμβάνουν δικαστές και εισαγγελείς εξαιτίας των αποφάσεών τους -το σπάσιμο της πόρτας, η σύλληψη ανθρώπου και οι παράνομες δραστηριότητες εκλαμβάνονται ως κοινά γεγονότα.

Οι επιτελείς αυτοί που βλέπουν τα πράγματα με τέτοιο μάτι, δεν εκπλήσσουν πλέον κανέναν όταν εισβάλλουν στον χώρο εργασίας των αντίπαλων επιχειρηματιών με απίστευτες δικαιολογίες. Δεν είναι δυνατόν στην Τουρκία να υποκατασταθεί ένα καθεστώς 3ης κατηγορίας της Μέσης Ανατολής.

Αυτοί που δεν διαθέτουν πετρέλαιο και φυσικό αέριο ώστε να χρηματοδοτούν ένα αυταρχικό και καταπιεστικό καθεστώς, το πολύ πολύ μπορούν να σώσουν την παρτίδα, όπως κάνει ο Μπερλουσκόνι με την ισχνή αυτοκρατορία των ΜΜΕ. Σύμφωνα με μια θεωρία, αν μπορείς να φτάσεις σε μια αρκετή ταχύτητα μπορεί να είναι εφικτό το τρέξιμο πάνω στο νερό.

Και το ΑΚΡ προσπαθεί λαχανιασμένο να τρέξει πάνω στο νερό. Με τα κριτήρια της Κοπεγχάγης σ’ έναν ολόισιο δρόμο στη στεριά και με μια μουσουλμανική κοινωνία ιδρύοντας ένα κράτος με δημοκρατικό πολίτευμα, μπορούν να το πετύχουν αυτό όταν το απέρριψαν απευθείας;

Οταν το καταλάβουν ότι δεν θα τα καταφέρουν, μπορεί να είναι πολύ αργά γι’ αυτούς και για την Τουρκία.

*καθηγητής πρόεδρος του Τμήματος Διεθνών Σχέσεων του Πανεπιστημίου Fatih, συντάκτης του Περιοδικού AKSiYON.