Κλειστά χθες τα πρακτορεία του ΟΠΑΠ. Δεν ποντάραμε, δεν υπολογίσαμε, δεν τζογάραμε, δεν ξύσαμε… Δεν χάσαμε(;) και δεν κερδίσαμε(;). Ασχοληθήκαμε με τον «θειούλη» (ελπίζουμε όχι της διαφήμισης).
Μάλιστα. Τα 0,05 λεπτά του ευρώ στάθηκαν ικανά να κατεβάσουν τα ρολά των πρακτορείων. Αλήθεια, τι φοβούνται αυτοί οι επαγγελματίες; Οχι, ασφαλώς, ότι θα σταματήσει ο τζόγος, αλλά πως οι παίκτες θα στραφούν -στης ακρίβειας τον καιρό- στον ηλεκτρονικό τζόγο, τον «παράνομο»… που δεν φορολογείται.
Μα, υπάρχει ή επιτρέπεται να υπάρχει νόμιμος και παράνομος τζόγος; Αφελής ερώτηση.
Τα κράτη έχουν ανάγκη από φορολογικά έσοδα. Από αυτά τα έσοδα άλλα μπαίνουν δύσκολα στα ταμεία, άλλα είναι τυφλοσούρτης. Τα εύκολα βασίζονται στις αδυναμίες των πολιτών, μεταξύ των οποίων είναι το κάπνισμα και τα τυχερά παιχνίδια.
Φορολογούνται οι αδυναμίες πάντα για το κοινό καλό. Μα, είναι σωστό να κερδίζει το κράτος ενθαρρύνοντας τους πολίτες να υιοθετήσουν κάποια ανορθολογική συμπεριφορά; Οχι. Αλλά όμως αν απαγορευτούν τα τυχερά παιχνίδια, δεν σημαίνει ότι θα σταματήσουν. Απλώς θα βγουν στην παρανομία κι αυτό γιατί η ζωή είναι γεμάτη αβεβαιότητα αλλά και προσδοκία.
Σ’ αυτά τα δύο συναισθήματα αλλά και στη στρατηγική συμπεριφορά του ατόμου βασίστηκαν ολόκληρα κεφάλαια στην επιστήμη της Οικονομίας. Ετσι ξεκίνησε η μελέτη των οικονομικών παιχνιδιών που παίζουν οι άνθρωποι, οι επιχειρήσεις και τα κράτη.
Η «θεωρία των παιγνίων» αναπτύχθηκε σε μεγάλο βαθμό από τον γεννημένο στην Ουγγαρία Τζον βον Νόιμαν (John von Neumann 1903-1957), μια μαθηματική ιδιοφυΐα. Από τη στιγμή, δηλαδή, που θα αρχίσετε να σκέφτεστε πώς θα αντιδράσει ο ανταγωνιστής σας, η ομάδα στην οποία ποντάρετε, αν ανεβεί ή όχι η τιμή του πετρελαίου για να κάνετε απόθεμα, έχετε εισέλθει στο πεδίο της θεωρίας των παιγνίων.
Οσο πιο στριμωγμένα περνούν οι πολίτες τόσο περισσότερο ποντάρουν στα φτηνά τυχερά παιχνίδια. Σε καιρούς ευμάρειας η προσδοκία παραμένει αλλά αναζητά την πραγμάτωσή της σε άλλα στοιχηματικά επίπεδα. Μην ξεχνάτε ότι έχουμε περάσει ως λαός ημέρες χρηματιστηρίου, τότε που δεν ποντάραμε 100 και 200 ευρώ, αλλά σπίτια, χωραφάκια και αποταμιεύσεις.
Τώρα που δυσκόλεψαν τα πράγματα επανήλθαμε στο «λίγα δίνεις, πολλά παίρνεις». Διότι μόνο αν παίρνεις πολλά αναβαίνει η προσδοκώμενη αξία. Να χρησιμοποιήσουμε ένα παραπλήσιο παράδειγμα με εκείνο που δίνει ο Σάμουελσον στον πρώτο τόμο της «Οικονομικής» του για να το καταστήσουμε σαφές.
Αν έχετε 1.000 ευρώ και σας ζητήσει κάποιος να τα παίξετε κορόνα-γράμματα για ένα χιλιάρικο, δηλαδή αν κερδίσετε να αποκτήσετε δύο χιλιάδες ευρώ, δεν θα παίξετε γιατί το ρίσκο είναι μεγάλο. Το ένα προς ένα δεν είναι δελεαστικό. Δεν παίζεται, δεν στοιχηματίζεται. Το στοίχημα αυτό έχει προσδοκώμενη αξία μηδέν. Βέβαια, αυτό που έχει προσδοκώμενη αξία ίση με το μηδέν ονομάζεται δίκαιο στοίχημα.
Οσα βάζεις τόσα παίρνεις αλλά και τόσα χάνεις. «Αυτός που αρνείται ένα τέτοιο παιχνίδι, εκδηλώνει αποστροφή κινδύνου, όταν δηλαδή η δυσαρέσκεια από την απώλεια ενός ορισμένου ποσού εισοδήματος είναι μεγαλύτερη από την ευχαρίστηση που θα αποκόμιζε αν κέρδιζε το ίδιο ποσό εισοδήματος», λέει ο Σάμουελσον.
Οπότε ας μη φοβούνται οι πράκτορες του ΟΠΑΠ, ας μαζέψουν τις μαύρες τους σημαίες –φτάνουν αυτές που ανεμίζουν για τα καλά εδώ και χρόνια. Οσο τα κράτη θα έχουν ανάγκη από λεφτά, όσο οι άνθρωποι θα ομνύουν στην αλλαγή της κακής τους τύχης, ο παράνομος -βαφτισμένος νόμιμος- τζόγος θα κάνει παιχνίδι με τις μαντεψιές μας.
