Το θέατρο είναι εφαλτήριο προσωπικής καλλιέργειας

Είναι ζευγάρι στη ζωή και στο θέατρο. Εκείνος πάνω στη σκηνή, εκείνη κάτω από τη σκηνή, δουλεύουν μαζί τα τελευταία χρόνια. Πέρσι έκαναν μια μεγάλη επιτυχία στο θέατρο «Ροές», τον «Σωσία» του Ντοστογιέφσκι.

Φέτος στο ίδιο θέατρο ο Αρης Σερβετάλης πρωταγωνιστεί και η Εφη Μπίρμπα σκηνοθετεί και επιμελείται εικαστικά την παράσταση «Τα ωραία χέρια μας», έργο που έχει γράψει ο Ευθύμης Φιλίππου και ανεβαίνει σήμερα.

Το έργο επικεντρώνεται στη σύνθεση μιας σειράς εικόνων που ανασύρουν από τη μνήμη τους έξι πρόσωπα στη μυσταγωγική και καθαρτήρια συνάντησή τους.

Μέσω της τυπολογίας ενός ταφικού τελετουργικού και των ιδιόμορφων κανόνων συμπεριφοράς που επιβάλλει, ξεδιπλώνεται η διαλεκτική σχέση ανάμεσα στην ατομική εμπειρία και το ιερό στοιχείο της ύπαρξης.

Μια παράσταση με το ύφος και τη δομή του ονείρου.

Φέτος οι Αρης Σερβετάλης, Εφη Μπίρμπα, Μιχαήλα Πλιαπλιά και Νίκος Ηλίας, προερχόμενοι από διαφορετικούς χώρους (θέατρο, εικαστικές τέχνες, σκηνοθεσία, λογοτεχνία, αρχιτεκτονική, οργανωτική μέριμνα και σχεδιασμός υποδοχής δράσεων), ίδρυσαν στο θέατρο Ροές το δίκτυο καλλιτεχνικής συνεργασίας Rēs Ratio Network.

Τον Αρη Σερβετάλη τον ξέρουμε από το θέατρο, την τηλεόραση, τον κινηματογράφο, τις εξαιρετικές δουλειές του Δημήτρη Παπαϊωάννου. Ηθοποιός ταλαντούχος, έξυπνος, με εσωτερική δύναμη, αξιοθαύμαστη αίσθηση του μέτρου και του ελέγχου των εκφραστικών του μέσων.

Ανθρωπος χαμηλών τόνων, αθόρυβος, σχεδόν αντικοινωνικός στον προσωπικό βίο, που όμως δονείται από μια θορυβώδη εσωτερική ανησυχία για τα ζητήματα της ύπαρξης.

«Είναι ένα πλάσμα γεμάτο φως», μου έλεγε μια φίλη για την Εφη Μπίρμπα. Και είχε δίκιο.

Ενα φωτεινό, καθαρό πρόσωπο που εκπέμπει ευαισθησία και δύναμη, ειλικρίνεια και τέτοια σιγουριά που λες και εκπορεύεται από μια μυστική πίστη.

Τα τελευταία χρόνια την ανακαλύπτουμε από την πρωτοποριακή δουλειά της, με πρόσφατη τον «Σωσία». Η σκηνοθετική-εικαστική γλώσσα με την οποία πειραματίζεται ανοίγει κάθε φορά νέα πεδία.

Μια σκέψη είναι αρκετή να της δώσει χώρο και σώμα δημιουργίας, όπως στην περίπτωση του έργου «Τα ωραία χέρια μας», που ολοκληρώθηκε στη διάρκεια των προβών από την ίδια και τον Ευθύμη Φιλίππου.

Ο Αρης Σερβετάλης και η Εφη Μπίρμπα αποπνέουν την αίσθηση της ομάδας όχι μόνο στην τέχνη αλλά και στη ζωή, με έναν τρόπο μάλιστα πρωτόγνωρο.

Οι συνεντεύξεις δεν είναι το φόρτε τους, ωστόσο αφήνονται διστακτικά σε μια κουβέντα για το έργο και το έργο της ζωής τους.

⚫ Πώς προέκυψε η ιδέα για τα «Ωραία χέρια μας»;

Εφη Μπίρμπα: Το κείμενο βασίζεται σε μια ιδέα που προκλήθηκε στη διάρκεια γεύματος στην κηδεία πολύ αγαπημένου προσώπου. Συνέβη κάτι και αποκόπηκα από το δρώμενο, τους συγγενείς που έτρωγαν δίπλα μου. Η συναισθηματική συμμετοχή με οδήγησε, μέσω ενός ηχητικού παραληρήματος, να αρχίσω να σκέφτομαι, μ’ έναν τρόπο, πάνω στην επιθανάτια τελετουργία.

Ολο αυτό έφερε στον νου τη σκέψη για ένα έργο, μια παράσταση. Με τον Ευθύμη Φιλίππου συν-λειτουργούμε, κείμενο και παραστασιακή δράση πλάθονται προοδευτικά μέχρι να αρθρωθούν οριστικά στην πρώτη παρουσίαση του έργου. Εκτιμώ πολύ το καλλιτεχνικό ιδίωμα του Ευθύμη. Παραμερίζοντας συναισθηματικότητα και αφηγηματικότητα, λέει στη θέση τους περισσότερα.

Εκείνος κατασκευάζει γλώσσα κι εγώ συνεργάζομαι για να γίνει εικόνα. Ολο το έργο εντάσσεται μέσα σε μια τελετουργία που πηγάζει από το ταφικό δρώμενο της ελληνικής παράδοσης που, εν τέλει, είναι απόλυτα θεατρικό. Εικόνες που αφηγηματικά αποκόβονται πλήρως, χωρίς γραμμικό συσχετισμό, με δομή όπως τη φαντάζεσαι στο όνειρο.

⚫ Εικόνες αρχετυπικές;

Ε. Μπίρμπα: Είναι λίγο δύσκολο να το περιγράψω, θα ακουστώ πολύ συμβολική. Εικόνες σαν αποστάγματα εμπειριών, όχι με την έννοια της γραφής. Πρόκειται για αλληλουχίες σημασιών-εικόνων μέσω αποσπασματικών δράσεων, πράξεων και σπαραγμάτων λόγου, που δεν είναι παρά ατόφιες λεκτικές πράξεις.

Για τον επιθανάτιο θρήνο, την προετοιμασία, τον συσχετισμό με τον νεκρό, την έξοδο, τον αποχωρισμό, όλα όσα εντάσσονται σε μια ταφική τελετουργία. Μερικές φορές δεν χρειάζεται να καταλαβαίνει κανείς λογικά αυτό που εμφανίζεται μπροστά του ή να προσπαθεί να το εκλογικεύει. Ισως αρκεί να μάθει να κοιτάζει. Δύσκολα συγκεντρωνόμαστε σ’ αυτό. Αυτό είναι και η δυσκολία στην τέχνη. Οπως σ’ ένα μουσείο, βασικά, δεν κοιτάζουμε.

Αρης Σερβετάλης: Ο τίτλος προκύπτει από μια πολύ όμορφη εικόνα του κειμένου που γράφει ο Ευθύμης, εξαιρετικά πολύτιμη νοηματικά. Τα χέρια είναι σημαντικό κομμάτι της παράστασης, εκφραστές ενός ενεργήματος, μιας δράσης. Τα χέρια κατασκευάζουν, δημιουργούν, είναι από τα λίγα άκρα που συναντιούνται, επιθυμούν επαφή, συνεργασία.

⚫ Τι σας έσπρωξε στην ίδρυση ενός δικτύου συνεργατών, του Rēs Ratio Network;

Ε. Μπίρμπα: Πέρσι, στο πλαίσιο της δημιουργίας του «Σωσία», εμφανίστηκε επιτακτική η ανάγκη για την εδραίωση μιας διαλεκτικής σχέσης μεταξύ των καλλιτεχνών, με κοινό γνώμονα μια ερευνητική μέθοδο εργασίας κατά την προσέγγιση του έργου.

Ο «Σωσίας» πήγε πολύ καλά καλλιτεχνικά, έχοντας κι ένα εμπορικό αντίκρισμα, κάτι που δεν είναι αυτονόητο, προσφέροντας τη δυνατότητα αφοσίωσης στην επόμενη δουλειά με μεγαλύτερη χαρά και ησυχία. Είναι σπουδαίο να μπορείς να συγκεντρώνεσαι στην εργασία σου, στο πεδίο που ερευνάς.

Σκεφτήκαμε το Rēs Ratio Network ως πόλο συσπείρωσης καλλιτεχνών για τη συστηματική συγκρότηση και παρουσίαση έργων παραστασιακής τέχνης και σκηνικής γραφής. 

Οι συμμετέχοντες κάθε φορά αναπτύσσουν και προωθούν καλλιτεχνικές προτάσεις προχωρώντας πέρα από τα παγιωμένα. Το δίκτυο δεν ενδιαφέρεται να φωτογραφίσει το καλλιτεχνικό τοπίο του τόπου μας ή να δειγματίσει τυχόν αξιόλογες δουλειές του εξωτερικού. Επικεντρώνεται στην παραγωγή έργων για τα οποία έχει εξασφαλιστεί ο απαιτούμενος χρόνος της δημιουργίας και της παρουσίασής τους.

⚫ Αυτό το δίκτυο λοιπόν δεν αφορά τη δομή της συνήθους θεατρικής ομάδας.

Ε. Μπίρμπα: Είναι πλατφόρμα συνεργασιών όπου κάθε καλλιτέχνης στο πεδίο του συνομιλεί με δημιουργούς με τους οποίους έχει εκλεκτική συγγένεια. Δεν μας αφορά η καθαρή θεατρική μορφή, αλλά κάτι πέραν αυτού.

Το κείμενο, ο συγγραφέας, δεν είναι η αφετηρία, το κύριο είναι το κριτήριο, το ερευνητικό στίγμα της κάθε δουλειάς, η αποδεδειγμένη προσωπική έρευνα του καλλιτέχνη. Οπως για παράδειγμα το «Τέφρα και Σκιά» του Πίντερ, που προέκυψε μέσα από το δρομολόγιο του σκηνοθέτη Δημήτρη Καραντζά, το προσωπικό του θεατρικό λεξιλόγιο.

Α. Σερβετάλης: Επειδή έχω συμμετάσχει σε ομάδες, νομίζω ότι αυτό που τις τρώει είναι το «εγώ». Γι’ αυτό χρειάζεται προσοχή, η επανατοποθέτηση του ίδιου του εαυτού, να υπάρχει ευθύνη και σεβασμός σε σχέση με τα υπόλοιπα μέλη. Προηγείται δηλαδή μια δουλειά εσωτερική του καθενός ώστε να εξελιχτούμε πρώτα ως άνθρωποι και μετά ως καλλιτέχνες.

⚫ Το γεγονός ότι είστε σύντροφοι βοηθάει την καλλιτεχνική συνεργασία;

Α. Σερβετάλης: Η Εφη, επειδή με γνωρίζει πολύ καλά, εντοπίζει πότε βολεύομαι και πότε δυσκολεύομαι. Σε άλλους σκηνοθέτες είμαι καθαρά εργαλείο και ενδεχομένως μπορώ να κρυφτώ. Ακόμα κι αν δεν γίνεται συνειδητά, μπαίνω σε διαδικασίες ευκολίας ή επανάπαυσης. Με την Εφη αυτό είναι αδύνατον, αφού ζητούμενο της συνύπαρξής μας αποτελεί η προσπάθεια, η αγωνία να ανακαλύψουμε κάθε φορά κάτι άλλο.

Ε. Μπίρμπα: Δεν θεωρούμε δεδομένο ούτε θέσφατο την κατακτημένη σχέση μας. Καθημερινά δημιουργούμε τη συνθήκη, παλεύουμε και οι δυο με προσωπικό μόχθο. Στην κοινή πορεία μιλάμε με ειλικρίνεια, εμπιστοσύνη, βελτιωνόμαστε, ψάχνουμε την ουσία. Ο ένας καθρεφτίζεται στα μάτια του άλλου. Κι αυτός είναι ο μόνος τρόπος εξέλιξης και των δυο μας.

⚫ Είναι γνωστό ότι και οι δυο σας είστε άνθρωποι, επί της ουσίας, βαθιά θρησκευόμενοι.

Ε. Μπίρμπα: Ναι, υπάρχει ένα π.Χ. κι ένα μ.Χ. στη ζωή μας.

Α. Σερβετάλης: Ο βασικός τρόπος για να αλλάξεις είναι να ψαχτείς. Ο καθένας χρειάζεται τα δεδομένα και τον χρόνο του. Δεν επιβάλλονται αυτά, έρχονται στη ζωή σου αν είσαι ανοιχτός, αν ζητήσεις βοήθεια. Η συνάντηση με την πίστη προϋποθέτει να βρεθείς στην κατάσταση όπου μπορείς να αφουγκραστείς τη χρεία της. Ο καθένας μέσα στον μικρόκοσμό του το αντιλαμβάνεται κάπως: φιλοσοφικά, πρακτικά, εμπειρικά.

Ολοι απασχολούνται με το ίδιο πράγμα αλλά με διαφορετικούς τρόπους. Αλλος πιστεύει στα λεφτά, άλλος στον ήλιο, άλλος στα γρήγορα αυτοκίνητα. Εγώ έχω επιλέξει να δουλεύω τον εαυτό μου με τον πνευματικό μου.

Αντιλαμβάνομαι το θέατρο, τη λογοτεχνία, την ποίηση ως εφαλτήρια προσωπικής καλλιέργειας. Είναι τα μέσα που σε παρακινούν να απαντήσεις σε ερωτήματα υπαρξιακά που συνδέονται μ’ αυτό που λέμε πίστη.

⚫ Η πίστη σας δεν δοκιμάζεται στον προβεβλημένο, αυξημένης ματαιοδοξίας επαγγελματικό χώρο;

Α. Σερβετάλης: Οχι, δεν έρχεται σε αντίθεση επί της ουσίας. Η πίστη, η όποια πίστη έχει ενεργοποιήσει κανείς στη ζωή του, δρα προσωπικά. Η δουλειά μας είναι πράγματι χώρος προβολής, καλλωπισμού, δομημένος με τρόπο που κανείς μπορεί να επιβεβαιώνει προς τα έξω τη ματαιοδοξία του.

Ομως αυτό το αντιμετωπίζεις με σοβαρή εποπτεία του εαυτού σου. Το να πιστεύεις είναι μια διαρκής, συστηματική και υπεύθυνη δουλειά με την ύπαρξή σου.

Είναι σημαντικό να γνωρίζεις πως ό,τι συμβαίνει στη σκηνή, αυτό για το οποίο χειροκροτείσαι, είναι προϊόν συλλογικής εργασίας. Ο ηθοποιός γίνεται απλώς ο αγωγός για να επικοινωνήσει ο θεατής μ’ αυτό.

⚫ Γιατί η παραδοχή της πίστης, όταν προέρχεται από πρόσωπα δημοφιλή όπως οι καλλιτέχνες, σοκάρει;

Α. Σερβετάλης: Οι άνθρωποι έχουν κάποια στερεότυπα για όσους δηλώνουν πίστη. Τέτοιες ομολογίες δημιουργούν παρεξηγήσεις. Ο λόγος και το πλαίσιο συνήθως παρερμηνεύονται ή προκαλούν σχόλια επιπέδου κουτσομπολιού, κλειδαρότρυπας.

Ομως θα ήταν έξω από την ουσία της πίστης σου να το κρύβεις για να αποφύγεις διαστρεβλώσεις. Ο θάνατος γύρω μας, που αφορά και το έργο, βοηθάει να αντιληφθείς ότι, εν τέλει, όλοι είμαστε ένα.

Ζώντας το ξεχνάμε, αν όμως επιχειρήσουμε τις αναγκαίες αναγωγές, θα μπορούσαμε να συλλάβουμε τι σημαίνει ανιδιοτέλεια, αγάπη στον εχθρό σου.

⚫ Η εποχή δεν σας αποδιοργανώνει εσωτερικά;

Α. Σερβετάλης: Για να αντισταθείς στη σκληρή κυρίαρχη εικόνα, χρειάζεσαι έναν πνευματικό πλούτο κι αυτός δεν είναι απαραίτητα η γνώση. Είναι η καλλιέργεια, η επιστροφή σε αρετές και αξίες που έχουν θολώσει σήμερα απ’ αυτό το ξέφρενο κυνηγητό προσωπικής καταξίωσης και επιθυμιών.

Εύκολα αλλοτριώνεσαι αν δεν εποπτεύεις συνεχώς τον εαυτό σου. Είναι σημαντικό να συνειδητοποιεί κανείς τις μικρές μεταβολές που συμβαίνουν εντός του όταν αισθάνεται να τον επαινούν, να τον υπεραγαπούν, να τον θαυμάζουν.

Αν χαλαρώσεις, θα μετατοπιστείς από την αρχική σου θέση χωρίς να το έχεις πάρει χαμπάρι.

Info:

Θέατρο Ροές (Ιάκχου 16, Γκάζι. Τηλ.: 210 3474312). Σύλληψη-σκηνοθεσία-σκηνογραφία-κοστούμια: Εφη Μπίρμπα. Κείμενο: Ευθύμης Φιλίππου.

Ερμηνευτές: Ιπποκράτης Δελβερούδης, Νίκος Καμόντος, Ελένη Μολέσκη,  Ευαγγελία Ράντου, Αρης Σερβετάλης, Αχιλλέας Χαρίσκος.

Τετάρτη έως Κυριακή, 21.00.