Εχθρεύομαι το εμπόριο της ελπίδας

Η πρώτη του κάθοδος στην Επίδαυρο ήταν στο Μικρό Θέατρο Αρχαίας Επιδαύρου με την «Ερωφίλη» του Χορτάτση.

Το 2013 τόλμησε στο μεγάλο αρχαίο θέατρο με το ποιητικό κείμενο του Νίκου Παναγιωτόπουλου «Σύσσημον» παρουσιάζοντάς το ως Ασκηση, με τη μορφή ενός τελετουργικού δρώμενου.

Τώρα ο Σίμος Κακάλας και η πρωτοποριακή ομάδα του, η Εταιρεία Θεάτρου Χώρος, παρουσιάζουν στο Αρχαίο Θέατρο της Επιδαύρου τον «Ορέστη» του Ευριπίδη στην ιδιαίτερη μετάφραση Γιάννη Τσαρούχη, χωρίς ρίμα, εμποτισμένη με όλη την ποίηση της εκφοράς του καθημερινού λόγου.

Μετά τον φόνο της μητέρας του ο Ορέστης «μαραζώνει, άρρωστος πάνω στο στρώμα» με τις Ερινύες να έχουν κάνει τη ζωή του εφιάλτη.

Είναι στο Αργος, δίπλα του η Ηλέκτρα κι όλη η πόλη εναντίον τους. Ούτε ο παππούς Τυνδάρεως συγχωρεί τον φόνο της κόρης του -οργισμένος ζητά τον θάνατο του μητροκτόνου- ούτε ο Μενέλαος ακούει τις ικεσίες τους: «Η σημερινή μέρα είναι πολύ κρίσιμη για μας, γιατί σήμερα θα αποφασίσουν οι πολίτες με ψήφο αν θα μας λιθοβολήσουν και τον έναν και τον άλλο, ή αν θα μας κόψουν το κεφάλι».

Κι όταν ανακοινώνεται η καταδικαστική απόφαση, τα δύο αδέλφια θα προσπαθήσουν να σωθούν με κάθε τρόπο. Θα καταστρώσουν σχέδιο εκδίκησης και εκβιασμού συνεχίζοντας με ίδιες πράξεις τον κύκλο της βίας και του αίματος.

Θέλουν να σκοτώσουν την Ελένη και να κρατήσουν όμηρο την κόρη της Ερμιόνη.

Ο Πυλάδης, γιος του βασιλιά της Φωκίδας Στρόφιου, πιστός σύντροφος του Ορέστη, έρχεται να σταθεί στο πλευρό τους.

Μια φιλία που «κάνει τους τρεις έναν», έτοιμους να βάλουν μπουρλότο στα πάντα συμπαρασύροντας στον θάνατό τους και τους εχθρούς τους.

Στην παρηκμασμένη Αθήνα του Πελοποννησιακού Πολέμου ο Ευριπίδης μιλά για τη δημοκρατία που πνέει τα λοίσθια.

Εποχή αντιηρωική, βίας, αγωνίας και ανασφάλειας. Ο ίδιος ο ποιητής αμέσως μετά τη διδαχή του «Ορέστη» θα φύγει στη Μακεδονία.

Το θέμα της τραγωδίας, σε αντίθεση με το σύμπαν των θεών και των ηρώων που κυριαρχεί στις «Ευμενίδες» του Αισχύλου, γειώνεται τώρα στον κόσμο των θνητών.

Εδώ δεν υπάρχει ηρωισμός και κανένας θεός για να διαιτητεύσει, μόνον ανθρώπινες αδυναμίες και η επιτακτική ανάγκη της επιβίωσης.

Τον Ορέστη δεν τον δικάζουν θεοί, αλλά η εκκλησία του δήμου. Και μοναδικός μάρτυρας υπεράσπισής του είναι ο ίδιος. Και δεν θα πείσει κανένα.

Ο Σίμος Κακάλας αναζητά τη θέση της τραγωδίας σήμερα, προτείνοντας ένα θέατρο λαϊκό και συγχρόνως ποιητικό, που ολοκληρώνεται μέσα από τη διαδραστική σχέση με το κοινό.

Ο ερευνητικός τρόπος που επιλέγει στη δουλειά του τον οδηγεί να επιστρέφει συνεχώς στις παραστάσεις του όπου επαναδιαπραγματεύεται το υλικό δημιουργώντας νέες εκδοχές τους.

Το ίδιο έκανε με την «Γκόλφω», τον «Απόκοπο», τα τρία σχεδιάσματα της «Ερωφίλης», παίζοντας σε όλη την ελληνική περιφέρεια, σε παραμεθόριες περιοχές, σε αστικά κέντρα, σε διεθνή φεστιβάλ στην Ελλάδα και στο εξωτερικό.

Τώρα έρχεται ο «Ορέστης» του Ευριπίδη, μια παράσταση που παίχτηκε τον περασμένο χειμώνα στο θέατρο Αυλαία στη Θεσσαλονίκη και που ο Γιώργος Λούκος αποφάσισε να εντάξει στο Φεστιβάλ Επιδαύρου.

Ο σκηνοθέτης επανασχεδίασε την παράσταση για να παρουσιαστεί στον ανοιχτό χώρο του αρχαίου θεάτρου.

«Ο Ευριπίδης είναι ξεκάθαρος: από το δίλημμα πέτρες ή μαχαίρι, μόνο ένας θεός μπορεί να σε σώσει», μας λέει ο Σίμος Κακάλας. «Αυτή τη στιγμή που ο χρόνος μοιάζει να επιταχύνεται και οι εξελίξεις να προλαβαίνουν οποιαδήποτε σκέψη πριν αυτή ολοκληρωθεί, τίποτα δεν θα μπορούσε στον “Ορέστη” να μείνει το ίδιο. Μοιάζει σαν η παράσταση του Φεβρουαρίου να έγινε πριν από χρόνια… Η αλλαγή ήταν επιβεβλημένη, δεν ήταν κανείς μας ο ίδιος μετά από πέντε μήνες.

»Ο “Ορέστης” αλλάζει αρκετά προσανατολιζόμενος προς τον ανοιχτό χώρο, οι μάσκες και το σκηνικό επανασχεδιάζονται, ενώ υπάρχει πλέον μια διαφορετική θέση πάνω στη θεατρικότητα και τη σύμβαση. Ο ρόλος της τραγωδίας μέσα στη δημοκρατική διαδικασία είναι ένα ζήτημα που απασχόλησε την προηγούμενη παράσταση και συνεχίζει να την απασχολεί αναζητώντας πλέον διέξοδο στον χώρο του αμφιθεάτρου».

• Τι μπορεί να έλεγε ο Ορέστης του αρχαιοελληνικού μύθου στον σημερινό Ελληνα;

Τι να μας πει ο Ορέστης! Σκότωσε τη μάνα του. Δεν νομίζω να του έμενε μυαλό για να μιλήσει και δεν νομίζω να τον ενδιέφερε κιόλας. Είναι άλλωστε ένας γνήσιος Ελλην, και ως γνήσιος Ελλην δεν νομίζω να τον ενδιέφερε και τίποτα άλλο πέρα από τον εαυτό του. Ο Ευριπίδης χρησιμοποιεί την ιστορία του Ορέστη για να καταδείξει το γεγονός πως όταν έρχεσαι αντιμέτωπος με ένα δίλημμα όπου παίζεται η ζωή σου, μην περιμένεις βοήθεια από κανένα θεό.

• Κάνουμε συνεχώς παράπονα, θεωρούμε ότι δεν υπάρχουν θεσμοί, χρήματα, δεν δίνονται ευκαιρίες στους νέους. Και οι νέοι στο μεταξύ μεγαλώνουν, παρ’ όλο που συνεχίζουμε να τους αποκαλούμε νέους… Πώς μπορεί να σταθεί δημιουργικά μια ομάδα στο σημερινό θέατρο, μέσα από ποιες συνθήκες διευκολύνεται η εργασία της και, εν τέλει, το δύσκολο οικονομικό ζήτημα πόσο ρίχνει το ηθικό και πόσο επηρεάζει το αποτέλεσμα;

Είναι ωραίο να σε βλέπουν αιώνια νέο. Είμαστε μια χώρα στην οποία οι προύχοντες των 90 χρόνων βλέπουν τους 70άρηδες ως νέους… Ως ομάδα κλείνουμε τα 12 χρόνια σιγά σιγά, δεν αισθανόμαστε και τόσο νέοι η αλήθεια είναι, αλλά φαντάζομαι τα πρώτα 40 χρόνια είναι κάπως έτσι. Στην Ελλάδα δεν έχουμε θεσμούς, έχουμε συνήθειες. Και οτιδήποτε μοιάζει να πετυχαίνει γίνεται εντελώς τυχαία και από την τρέλα κάποιων ανθρώπων που, παρά τις τρικλοποδιές και τις κατάρες -για λόγους που κανείς δεν καταλαβαίνει-, επιμένουν μέχρι την τελική εξόντωσή τους.

• Το θέατρο της Επιδαύρου σάς επιβάλλεται μ’ έναν τρόπο;

Ο χώρος αυτός είναι τόσο φορτισμένος που δεν μπορεί παρά να σου επιβάλλεται με όλους τους τρόπους. Αυτό δεν είναι αναγκαία κακό, αν και δημιουργεί πάντα ένα άγχος. Οι τεράστιες διαστάσεις θέτουν κάποια ερωτήματα πολύ ενδιαφέροντα για εμάς, τα οποία έχουν να κάνουν με τεχνικές λεπτομέρειες της δουλειάς μας. Ο συγκεκριμένος «Ορέστης» πάντως είναι σημαντικός για την ομάδα μας εξαιτίας της συγκεκριμένης μετάφρασης από τον Γιάννη Τσαρούχη.

• Υπάρχουν επόμενα σχέδια;

Μένουμε Ελλάδα! Σχέδια δεν κάνεις ποτέ, η μόνη σίγουρη στάση είναι το «βλέποντας και κάνοντας» καθώς και το «έχει ο θεός». Με αυτές τις δύο φράσεις πορευτήκαμε όλα αυτά τα χρόνια, με αυτές θα συνεχίσουμε. Δεν πιστεύω στην ελπίδα, μπορώ να πω μάλιστα ότι μεταβάλλομαι σε εχθρό της. Μάλλον, για να είμαι ακριβέστερος, θα πω ότι αντιπαθώ το εμπόριο της ελπίδας και εκείνους που επιδίδονται σ’ αυτό.

Info:

Αρχαίο Θέατρο Επιδαύρου, 28 & 29 Αυγούστου, ώρα 21.00. «Ορέστης» του Ευριπίδη από την Εταιρεία Θεάτρου Χώρος.

Μετάφραση: Γιάννης Τσαρούχης. Σκηνοθεσία: Σίμος Κακάλας. Σκηνικά: Σίμος Κακάλας – Μάρθα Φωκά. Κοστούμια-Μάσκες: Μάρθα Φωκά.

Μουσική: Mohammad. Φωτισμοί: Περικλής Μαθιέλλης. Βοηθός Σκηνοθέτη – Δραματολόγος: Δημήτρης Καλακίδης.

Ερμηνεύουν: Δήμητρα Κούζα, Ελενα Μαυρίδου, Μιχάλης Βαλάσογλου, Δημήτρης Λάλος. Συμμετέχουν το Α’ και Β’ έτος της Δραματικής Σχολής του ΔΗΠΕΘΕ Πάτρας και το Α’ έτος της Δραματικής Σχολής Δήλος.

Εισιτήρια VIP: 30 €, 
Ζώνη Α: 25 €, 
Ζώνη Β: 15 €, 12 € (ομαδικό).
 Ανω Διάζωμα: 10 €, 8 € (ομαδικό), φοιτητικό: 15 €, 10 €
 Ανεργοι, ΑμεΑ: 5 €.

Πληροφορίες www.greekfestival.gr.