Η ζωή σε συνθήκες οικονομικής κρίσης είναι πια ο κανόνας στην Ελλάδα και θεσμοί κρίσιμοι, όπως η οικογένεια και το σχολείο, έχουν αποκτήσει ρόλο με χαρακτηριστικά (αρνητικής δυστυχώς) εξαίρεσης. Με ακραίες απώλειες, σοβαρή αποδιοργάνωση και δραματική συρρίκνωση επάρκειας, μα κυρίως προοπτικής, επιφυλάσσουν επικίνδυνες συνέπειες στο βιοτικό επίπεδο, στη μόρφωση των παιδιών, στην υγεία, στην ανάπτυξη, στον ψυχισμό τους.
Μια καινούργια σχολική χρονιά μόλις ξεκίνησε. Δυστυχώς, δεν έχουν αλλάξει πολλά. Για την ακρίβεια, όλες οι οργανωμένες καταγραφές των επιπτώσεων της κρίσης στην παιδική ηλικία εξακολουθούν να είναι ανησυχητικά αποκαλυπτικές.
Μοναδική αλλαγή με θετικό χαρακτήρα είναι η ενεργοποίηση κοινωνικών ανακλαστικών, με την εμφάνιση διαφόρων μορφών αλληλεγγύης, συλλογικής δράσης και κυρίως ενεργητικής συμμετοχής η οποία, μέσα στα σχολεία, αποκτά και παιδαγωγική διάσταση.
Αυτή η εικόνα αποτυπώνεται στην έρευνα με θέμα «Η παιδική ηλικία και το σχολείο στα χρόνια της οικονομικής κρίσης», που πραγματοποίησε η επίκουρη καθηγήτρια Παιδαγωγικής στο Τμήμα Κοινωνικής και Εκπαιδευτικής Πολιτικής του Πανεπιστημίου Πελοποννήσου, Μαρία Νικολακάκη, με την ερευνητική ομάδα της (υποψήφιες διδακτόρισσες).
Προχώρησαν σε συστηματική παρατήρηση του φαινομένου σε παιδιά προσχολικής, σχολικής και προεφηβικής ηλικίας, όπως και σε εκπαιδευτικούς και γονείς, σε διαφορετικές περιοχές (Δημοτικά Αθήνας, Νηπιαγωγεία Κρήτης, οικογένειες σε Θεσσαλονίκη και Λάρισα) και διαφορετικές περιόδους, από το 2012 έως και το 2015.
Ευρήματα; Αγχος και φόβος για το μέλλον από 12χρονα παιδιά που βρίσκονται στο κατώφλι της εφηβείας. Δραστικός περιορισμός των εξωσχολικών δραστηριοτήτων για τα παιδιά σχολικής και προσχολικής ηλικίας, που καθυστερούν εξετάσεις κι εμβολιασμούς. Αλλαγή στη συμπεριφορά των νηπίων μέσα στην τάξη, αύξηση νοσηλείας τους (10%-15%) λόγω στρεσογόνων παραγόντων.
Συμπεράσματα; Εκτός από τα αυτονόητα δυσάρεστα για τη φτώχεια και τον αποκλεισμό, υπάρχει η διαπίστωση της συλλογικότητας στην τοπική και σχολική κοινότητα, αλλά και η ανάδειξη νέων παιδαγωγικών προτεραιοτήτων, όπως η ενίσχυση της παιδαγωγικής έναντι της διοίκησης μέσα στο σχολείο. Αυτές οι λύσεις, κατά την έρευνα, φαίνονται ως οι μοναδικές ενδεδειγμένες στο ευρύτερο πλαίσιο της κοινωνικής αλληλεπίδρασης.
