Τροπολογία με ρυθμίσεις για όλα τα χρέη

Χοάνη για όλα -τις ληξιπρόθεσμες οφειλές των υπερχρεωμένων νοικοκυριών προς τις τράπεζες, τα ασφαλιστικά ταμεία, την εφορία και τους οργανισμούς τοπικής αυτοδιοίκησης- γίνεται ο νόμος Κατσέλη.

Οι αλλαγές που τέθηκαν χθες ως τροπολογία μαζί με το μνημόνιο οδηγούν σε πλήρη ανατροπή των δεδομένων όχι μόνο για όσους καταθέσουν τώρα αιτήσεις, αλλά και για τους περίπου 200.000 δανειολήπτες που έχουν ήδη προσφύγει στον νόμο για να ρυθμίσουν δικαστικά τα δάνειά τους προς τις τράπεζες και να σώσουν τα σπίτια τους.

Ο νόμος Κατσέλη εξελίσσεται πλέον από εργαλείο ρύθμισης δανείων σε υπερ-μηχανισμό διευθέτησης πάσης φύσεως χρεών των οικονομικά αδύναμων νοικοκυριών προς τράπεζες και Δημόσιο, ενώ ειδικά για τους «μη έχοντες» που έχουν φορτωθεί με χρέη ώς 20.000 ευρώ (καταναλωτικά, πιστωτικές κάρτες κ.α.), γίνεται το απόλυτο καταφύγιο, ανοίγοντας διάπλατα τον δρόμο για fast track διαγραφές του συνόλου των οφειλών μέσα σε 18 μήνες.

Οι χιλιάδες δανειολήπτες, των οποίων οι αιτήσεις εκκρεμούν προς συζήτηση στα δικαστήρια με ορίζοντα μέχρι και το 2031, είναι υποχρεωμένοι πλέον να επικαιροποιήσουν μέσα σε έξι μήνες τα στοιχεία του φακέλου τους, σύμφωνα με αυστηρότερες απαιτήσεις του νόμου, ώστε να μη βρεθούν «εκτός», ενώ όσοι θέλουν να εκμεταλλευτούν πλέον τις νέες διατάξεις και να διευθετήσουν χρέη προς το Δημόσιο, θα πρέπει επίσης να υποβάλουν από την αρχή νέες αιτήσεις στα Πρωτοδικεία.

Δεν έχουν όλες οι τροποποιήσεις θετικό πρόσημο. Μία από τις πιο σημαντικές αλλαγές που επίκεινται είναι ότι θα ανακαθοριστούν πιθανότατα επί τα χείρω με υπουργική απόφαση τα κριτήρια για τη διάσωση της πρώτης κατοικίας οφειλετών, οι οποίοι για να ρυθμίσουν τα χρέη τους έρχονται σε «συμφωνία εκκαθάρισης» με τους πιστωτές τους αναλαμβάνοντας την υποχρέωση να εκποιήσουν μέρος της περιουσίας τους για να πληρωθούν οι τράπεζες.

Μέχρι σήμερα από την εκποίηση ακινήτων και τους πλειστηριασμούς εξαιρείται η πρώτη κατοικία εφόσον η αξία της δεν υπερβαίνει το αφορολόγητο όριο απόκτησης πρώτης κατοικίας προσαυξημένο κατά 50%. Ητοι προστατεύονται ακίνητα με αντικειμενική αξία μέχρι 300.000 ευρώ για τους άγαμους, μέχρι 375.000 ευρώ για τους έγγαμους και μέχρι 450.000 ευρώ για τις οικογένειες με δύο παιδιά. Οι αξίες αυτές εκτιμάται ότι θα μειωθούν αρκετά.

Επιπλέον, αλλάζουν όλα και στις ημερομηνίες εκδίκασης. Οι υποθέσεις που έχουν πάρει ημερομηνία εκδίκασης για μετά τις 31.12.2020 θα επαναπροσδιοριστούν χρονικά (αρχής γενομένης από την Πρωτοχρονιά του 2016) ώστε να εκδικαστούν πιο σύντομα.

Οι δανειολήπτες ή οι πιστωτές τους μπορούν να ζητήσουν αλλαγή ημερομηνίας εκδίκασης εντός τεσσάρων μηνών από την ισχύ του νόμου, ενώ σε κάθε περίπτωση όλες οι υποθέσεις που έχουν προσδιοριστεί να δικαστούν πέραν της τριετίας θα πάρουν νέες ημερομηνίες αυτεπαγγέλτως.

Αφού προηγηθεί κατηγοριοποίηση στα Ειρηνοδικεία, οι υποθέσεις θα εκδικαστούν με σειρά προτεραιότητας και κριτήρια το ύψος των οφειλών και το ύψος της περιουσίας και των εισοδημάτων του οφειλέτη, ενώ αναλυτικά τα κριτήρια θα προβλέπονται σε απόφαση του υπουργείου Δικαιοσύνης.

Οι τροποποιήσεις του 3869/2010 είναι σαρωτικές και επιβάλλονται για τρεις σημαντικούς λόγους: προκειμένου να θεσπιστούν άμεσες διαδικασίες διευθέτησης χρεών των πολύ φτωχών νοικοκυριών, να εντοπιστούν και να απενταχθούν οι στρατηγικοί κακοπληρωτές που εκμεταλλεύονται τις προστατευτικές διατάξεις (αναστολή καταδιωκτικών μέτρων, πλειστηριασμών κ.α.) και για να υπάρξει ένα σύστημα συνολικής διαχείρισης των χρεών των πολιτών που δεν μπορούν να ανταποκριθούν στις υποχρεώσεις τους μετά από έξι χρόνια περικοπών προς τις τράπεζες και το Δημόσιο.

Στο πλαίσιο επιτάχυνσης των διαδικασιών εκδίκασης προβλέπεται ότι θα δημιουργηθούν νέα τμήματα στα Ειρηνοδικεία που θα εκδικάζουν αποκλειστικά τις υποθέσεις του νόμου Κατσέλη. Επίσης θα προσληφθούν 140 ειρηνοδίκες και άλλοι 140 ειρηνοδίκες Δ’ τάξης και 190 υπάλληλοι στα πολιτικά και ποινικά δικαστήρια.

Παράλληλα, δημιουργείται Ειδική Γραμματεία Διαχείρισης Ιδιωτικού Χρέους που θα στελεχωθεί με αποσπάσεις και μετατάξεις υπαλλήλων του Δημοσίου, ενώ θα ιδρυθούν σε όλη την Ελλάδα 30 Κέντρα Ενημέρωσης Δανειοληπτών ως περιφερειακές υπηρεσίες της Ειδικής Γραμματείας και θα τις λειτουργήσουν ιδιώτες ή ενώσεις καταναλωτών με χρηματοδότηση από το ΕΣΠΑ.

Μεταξύ άλλων, με την τροποποίηση του νόμου προβλέπεται ότι οι αιτήσεις και τα δικαιολογητικά θα υποβάλλονται πλέον ταυτόχρονα και ο τυπικός έλεγχος θα γίνεται από τη γραμματεία του Ειρηνοδικείου εντός δύο ημερών. Σε περίπτωση που ο φάκελος είναι ελλιπής, ο ενδιαφερόμενος θα έχει προθεσμία 15 ημερών να προσκομίσει τα δικαιολογητικά που λείπουν, αλλιώς η αίτηση θα μπαίνει στο αρχείο.

Η υποχρέωση καταβολής μηνιαίας δόσης από τους οφειλέτες που αιτούνται για υπαγωγή στον νόμο διατηρείται. Η δόση αντιστοιχεί στο 10% των μηνιαίων καταβολών προς όλους τους οφειλέτες και κατ’ ελάχιστον στα 40 ευρώ, όμως το ύψος της από εκεί και πάνω εφόσον γίνεται δικαστικός συμβιβασμός θα προσδιορίζεται από τον ειρηνοδίκη με βάση τις ελάχιστες δαπάνες διαβίωσης. Τις δαπάνες διαβίωσης που καθορίζονται από την ΕΛΣΤΑΤ (πέρυσι ήταν 700-1.700 ευρώ μηνιαίως, ανάλογα με τα μέλη μιας οικογένειας) θα αξιοποιούν οι δικαστές συνολικά για τις αποφάσεις διευθέτησης των χρεών όσων προσφεύγουν στον νόμο.

Διαγραφή χρεών σε 18 μήνες

Νέα διαδικασία «ταχείας διευθέτησης οφειλών» εισάγεται με τις τροποποιήσεις του νόμου Κατσέλη. Αφορά κυρίως τα πολύ φτωχά νοικοκυριά, χωρίς περιουσιακά στοιχεία και εισοδήματα, που θα μπορούν αρχικά να παγώσουν για 18 μήνες και εν συνεχεία να διαγράψουν οριστικά χρέη μέχρι 20.000 ευρώ τα οποία συνήθως αφορούν καταναλωτικά δάνεια και πιστωτικές κάρτες χωρίς προσημειώσεις.

Οι προϋποθέσεις για την ενεργοποίηση της ταχείας διευθέτησης που πρέπει να πληρούνται σωρευτικά είναι:

■ Τα εισοδήματα του οφειλέτη να είναι μηδενικά κατά τη διάρκεια του προηγούμενου έτους πριν από την επικύρωση της αίτησης.

■ Ο οφειλέτης να μη διαθέτει οποιαδήποτε ακίνητη περιουσία και να μην έχει πουλήσει ακίνητο έως και τρία χρόνια πριν από την υποβολή της αίτησης.

■ Να μην έχει περιουσιακά στοιχεία, συμπεριλαμβανομένων των καταθέσεων (δικαιούχος ή συνδικαιούχος), πάνω από 1.000 ευρώ.

■ Οι οφειλές που περιλαμβάνονται στην αίτηση να αντιστοιχούν στο σύνολο των χρεών του.

■ Το ύψος των οφειλών του να μην υπερβαίνει τις 20.000 ευρώ, συμπεριλαμβανομένων τόκων, προσαυξήσεων κ.λπ.

■ Οι οφειλές του να μην προέρχονται από πρόστιμα, διατροφή κ.λπ.

■ Να μην υπάρχουν εμπραγμάτως εξασφαλισμένοι πιστωτές.

■ Να έχει χαρακτηριστεί «συνεργάσιμος δανειολήπτης» από τις τράπεζες σύμφωνα με τον Κώδικα Δεοντολογίας.

Υπό την προϋπόθεση ότι οι πιστωτές δεν αμφισβητούν στο δικαστήριο ότι συντρέχουν οι προαναφερόμενες προϋποθέσεις, το Ειρηνοδικείο μπορεί να αποφασίσει την προσωρινή απαλλαγή του οφειλέτη από τα χρέη του. Εφόσον περάσουν 18 μήνες και η οικονομική ή περιουσιακή κατάσταση του δανειολήπτη δεν έχει αλλάξει, ο οφειλέτης απαλλάσσεται πλήρως από τις οφειλές του.