Ο Αίας, ποίημα που σιγοφέγγει μέσα μας

Εναν ακόμα «Αίαντα» θα δούμε σήμερα και αύριο, αυτή τη φορά στο Μικρό Θέατρο Αρχαίας Επιδαύρου, σε σκηνοθεσία Σύλβιας Λιούλιου. Κι αν στον κατά Βαγγέλη Θεοδωρόπουλο «Αίαντα» ντεμπουτάρισε η ωραία, ολοκαίνουργια μετάφραση του Δημήτρη Μαρωνίτη, τώρα η σκηνοθέτις διάλεξε την παλιά, ιστορική, φιλολογική μετάφραση του Παναγή Λορεντζάτου (1931). Μάλιστα για τις ανάγκες του ανεβάσματος του έργου του Σοφοκλή, κομμάτια της ξανακοιτάχτηκαν από τον Νίκο Α. Παναγιωτόπουλο.

Ο μοναχικός Αίας, κατησχυμένος από τη μεροληπτική απονομή των όπλων του Αχιλλέα στον Οδυσσέα, αποφασίζει να εκδικηθεί. Τυφλωμένος, όμως, από τη μανία που του στέλνει η Αθηνά, κατακρεουργεί τα κοπάδια των Αχαιών. Βαθιά ταπεινωμένος, ο ομηρικός ήρωας επιλέγει τον θάνατο.

Ο Χάρης Φραγκούλης ερμηνεύει τον Αίαντα, ο Κωνσταντίνος Αβαρικιώτης τον Τεύκρο και η Σοφία Κόκκαλη την Τέκμησσα. Και η Σύλβια Λιούλιου έχει τη δεύτερη συμμετοχή της στο Φεστιβάλ και την πρώτη της εμφάνιση στην Επίδαυρο.

«Νιώθω βαθιά συγκίνηση και χαρά. Ονειρεύτηκα την παράσταση του “Αίαντα” σ’ αυτό το υψηλής ομορφιάς και ενεργειακής δόνησης μνημείο, σ’ αυτόν τον θεατρικό τόπο των σπαραγμάτων της ελληνικής μνήμης. Είναι μια τύχη σπάνια να συμβαίνουν τα όνειρα», μας λέει.

«Η πρώτη συμμετοχή μου στο Ελληνικό Φεστιβάλ ήταν βασισμένη στον “Λάμπρο” του Σολωμού, μια “θεατρική ανασκαφή σ’ ένα ερειπωμένο ποίημα”, όπως την είχε ονομάσει ο Νίκος Παναγιωτόπουλος. Σύμφωνα, λοιπόν, με αυτήν αλλά και με την τρέχουσα εμπειρία, λέω πως πρώτα απ’ όλα, εδώ, μπορεί κανείς να παρουσιάσει τη δουλειά του κάτω από την αιγίδα ενός ισχυρού θεσμού ευρείας αποδοχής, που προτείνει παραστάσεις συνομιλώντας με την παγκόσμια σύγχρονη θεατρική πρακτική. Είναι προσπελάσιμος στους θεατές και ακτινοβολεί στο κέντρο μιας πόλης εν μέσω του θέρους της.

»Προσφέρει επίσης στους νέους καλλιτέχνες την πρόσβαση σε θεατρικούς χώρους, που εμφανίζονται ιδανικοί τόσο αυτοί καθ’ εαυτούς όσο και για την πλαισίωσή τους από τους ανθρώπους που εργάζονται στο Φεστιβάλ. Και ήταν επώδυνο φέτος που αυτές οι ιδανικές συνθήκες εργασίας διαταράχθηκαν εξαιτίας της μεγάλης εθνικής και κοινωνικής οδύνης των ημερών».

• Τι συμβολισμούς βλέπετε στην ιστορία του Αίαντα σε σχέση με την Ελλάδα και την Ευρώπη του 21ου αιώνα;

Ο Αίας είναι το ποίημα που σιγοφέγγει μέσα μας και που το θυσιάζει κανείς για να συνδιαλέγεται κοινωνικά με τη νόρμα και τις καινούργιες τάσεις. Ο Αίας είναι οι φυσικές δυνάμεις, τα ποτάμια που μπαζώσαμε και οι κάμποι που καίμε και χτίζουμε. Είναι ο άνθρωπος εκείνος που προτιμά να «αναιρέσει εαυτόν» παρά να αρθρώσει τα αντίθετα από εκείνα που τον ορίζουν: έννοιες όπως τιμή, ντροπή, κλέος, έπαθλο.

Ο Αίας είναι σιωπηλός, βουβός. Δεν μιλάει ούτε σ’ εκείνη τη σκηνή κάτω στον Αδη, όταν ξανακοιτάζει τον εχθρό του στα μάτια. Κι ας είναι ο Αίας ίσκιος. Κι ας είναι ο Οδυσσέας ένας ζωντανός στον Αδη. M’ άλλα λόγια δεν μιλάει ούτε και όταν συμβαίνει το θαύμα. Οι μεγάλοι ποιητές έχουν γράψει γι’ αυτή τη στιγμή. Σε εμάς θα μιλήσει ο Αίας; Τι να καταλάβει ο άφταστος χειριστής της εφτάδιπλης ασπίδας από μνημόνια, συνελεύσεις πολιτικών προσώπων και ΔΝΤ; Είναι εκεί, στην οριζόντια θέση του κειμένου για να τον ψάξουμε. Στον Ομηρο και τον Σοφοκλή, ακόμη και στον Καβάφη. Κι αν είμαστε τυχεροί, να συναντηθούμε μαζί του για λίγο μέσα στο απέραντο πεδίο της συγκίνησης.

• Το γεγονός ότι προηγήθηκε κι άλλος «Αίας» στο μεγάλο αρχαίο θέατρο σας επηρέασε;

Καθόλου, άλλωστε δεν σκηνοθετεί κανείς συγκριτικά. Πολλώ δε μάλλον ως προς μια παράσταση που ετοιμάζεται σε χρόνο παράλληλο. Στην τέχνη μπορεί κανείς να αναφέρεται, ενδεχομένως, είτε συνειδητά είτε κρυπτομνησιακά, στις επιρροές του. Πάντως εδώ διαπιστώνουμε μια σύμπτωση ρεπερτορίου που παρουσιάζει ενδιαφέρον και σίγουρα κάποιο χιούμορ. Στην παράσταση του «Αρντεν», που σκηνοθέτησε ο Χάρης Φραγκούλης, συνυπήρχαν δύο «Τεύκροι»: ο Κωνσταντίνος Αβαρικιώτης του δικού μου «Αίαντα» και ο Γιάννος Περλέγκας του Βαγγέλη Θεοδωρόπουλου!

• Πόσο εύκολο είναι να κάνεις σχέδια στο θέατρο;

Δεν είναι. Πολύ σπάνια στη γενιά μου είναι εξασφαλισμένη μια ζωή σε κανονικό ρυθμό μέσα από την εργασία στο θέατρο. Εργασία επώδυνη, βίος αφιερωμένος κι όμως ενίοτε αβίωτος…