Στην αίθουσα του Βωμού του Εθνικού Αρχαιολογικού Μουσείου εκτίθεται από χθες μια μαρμάρινη κεφαλή του Ερμή, που λίγο έλειψε να τη χάσουμε. Αν οι Ελληνες αρχαιολόγοι και η Αρχαιολογική Υπηρεσία δεν είχαν κινητοποιηθεί άμεσα, στοιχειοθετώντας επιστημονική τεκμηρίωση για την προέλευσή της, το σφυράκι του δημοπράτη θα είχε καταχωρίσει το κλεμμένο αρχαίο σε νέο ιδιοκτήτη στη δημοπρασία του οίκου Μπόναμς στο Λονδίνο, τον περασμένο Οκτώβριο.
Τελικά η χώρα μας διεκδίκησε και πέτυχε τον επαναπατρισμό της αρχαιότητας, που χρονολογείται στους ρωμαϊκούς χρόνους (1ος- 2ος αι. μ.Χ.) και απεικονίζει τον θεό Ερμή. Μετά την απόσυρσή της από τον οίκο Μπόναμς, παρέμενε στην πρεσβεία μας στο Λονδίνο και έφτασε στην Αθήνα στα τέλη της περασμένης εβδομάδας. Χθες παρουσιάστηκε επίσημα από τον αναπληρωτή υπουργό Πολιτισμού Νίκο Ξυδάκη, παρουσία της περιφερειάρχη Αττικής, Ρένας Δούρου, η οποία χρηματοδότησε την επιστροφή. Σύμφωνα με πληροφορίες μας, το κόστος ανήλθε σε 5 χιλιάδες ευρώ. Αρχικά ήταν υψηλότερο, αλλά με προσπάθειες της περιφέρειας κατέβηκε και περιορίστηκε αυστηρά στα μεταφορικά και το ασφάλιστρο. Το ποσό δεν είναι μεγάλο, αλλά συμβολίζει την αρχή συνεργασίας μεταξύ υπουργείου και περιφέρειας.
«Αν και το συγκεκριμένο αντικείμενο δεν ήταν καταγεγραμμένο στα μητρώα της, η Αρχαιολογική Υπηρεσία έκανε την απαραίτητη επιστημονική τεκμηρίωση με τέτοια αδιάσειστα στοιχεία, ώστε ο βρετανικός οίκος να υποχρεωθεί να αποσύρει την κεφαλή από τη δημοπρασία» είπε ο Νίκος Ξυδάκης. Και δεν μάσησε τα λόγια του για τους μεγάλους οίκους δημοπρασιών.
Οπως είπε, συχνά οι πωλητές υποστηρίζουν ότι ένα αντικείμενο αποκτήθηκε πριν από το 1970 (χρονολογία που έχει καθορίσει η Σύμβαση της UNESCO για την προστασία πολιτιστικών αγαθών) προκειμένου να δυσχεράνουν τον εντοπισμό παράνομα εξαχθεισών αρχαιοτήτων.
Ανέφερε ως παράδειγμα πρότερης χρονολόγησης του 1970 τα μικρά ειδώλια από τερακότα που δημοπρατεί ο οίκος Σόθμπις και τα οποία περιγράφει ως προερχόμενα από την Αμφίπολη, «χωρίς κάτι τέτοιο να τεκμαίρεται από πουθενά». Και συμπλήρωσε χαρακτηριστικά πως στον κατάλογο αναφέρεται σε σημείωση ότι ανήκουν στη χήρα κάποιου τζέντλεμαν και βρέθηκαν στη γαλλική αγορά έργων τέχνης πριν από το 1964. «Περιγραφές που κάνουν δύσκολη τη δουλειά της Αρχαιολογικής Υπηρεσίας» κατέληξε και πίστωσε τον επαναπατρισμό της κεφαλής του Ερμή ως «επιτυχία των Ελλήνων αρχαιολόγων».
Από την πλευρά της η περιφερειάρχης Αττικής Ρένα Δούρου χαρακτήρισε σημαντική την ημέρα για τρεις λόγους. «Εχουμε τα αποτελέσματα συνέργειας φορέων του ελληνικού κράτους, που δεν έμειναν στα χαρτιά, αλλά προχώρησαν χωρίς μεγαλοστομίες. Ο δεύτερος λόγος είναι ότι ο πολιτισμός δεν μπορεί να είναι πολυτέλεια ή παράπλευρη απώλεια στην κρίση χρέους της πατρίδας μας, αλλά άξονας ανάπτυξης με όρους αξιοπρέπειας. Και ο τρίτος, ότι εγκαινιάζουμε περισσότερες γέφυρες πολιτισμού μεταξύ κεντρικών φορέων και τοπικών κοινωνιών».
Δεν έχει αποσαφηνιστεί αν η κεφαλή μείνει στις μόνιμες συλλογές του ΕΑΜ μετά την έκθεση, θεωρείται όμως πιθανό καθώς δεν είναι γνωστή η προέλευσή της. Η διευθύντρια του μουσείου, Μαρία Λαγογιάννη, είπε ότι απεικονίζει τον Ερμή ως οδηγό των ανθρώπων. «Πρόκειται για τη δεύτερη από τις τρεις υποστάσεις του. Η πρώτη είναι η ουράνια, δηλαδή ο αγγελιοφόρος και απεσταλμένος των θεών. Και η τρίτη η χθόνια, ως ψυχοπομπός».
Αυτόν τον καιρό το ΕΑΜ προετοιμάζει μεγάλη έκθεση με λαμπρά εκθέματα από τους πρώτους περιηγητές που ήρθαν στην Ελλάδα και αποτύπωσαν τη χώρα, τις αρχαιότητες, τους ανθρώπους της. Διοργανώνεται με αφορμή τα 150 χρόνια από την ίδρυση του μουσείου (1856) και για την υλοποίησή της θα συνεργαστούν η Βουλή των Ελλήνων, το υπουργείο Πολιτισμού κ.ά.
Στην παρουσίαση της κεφαλής του Ερμή παρευρέθη η γ.γ. του υπουργείου Πολιτισμού Μαρία Βλαζάκη, η οποία μόλις είχε προσγειωθεί από την Οτάβα του Καναδά όπου εγκαινιάστηκε με επιτυχία η έκθεση «Οι Ελληνες: Από τον Αγαμέμνονα στον Μέγα Αλέξανδρο». Παρούσα στην εκδήλωση ήταν η Ελένη Κόρκα, υπεύθυνη της Γ.Δ. Αρχαιοτήτων και Πολιτιστικής Κληρονομιάς, αρχαιολόγοι κ.ά.
