Απ΄τα κόκαλα χτισμένη

Οπως και αρκετά από τα προηγούμενα ζιγκ-ζαγκ «δρομολόγια» αυτής της στήλης ανάμεσα σε Ιστορία και επικαιρότητα, έτσι και το σημερινό γεννήθηκε μέσα από τον… «χαβαλέ» στο γραφείο.

«Ο Τσίπρας πάει Πετρούπολη», λέει ο ένας, «Αγία Πετρούπολη», του λέει ο άλλος, κι αμέσως ένας τρίτος τον αποστομώνει: «Οχι Πετρούπολη, Λένινγκραντ»!

Τι σημασία έχει; Ολα σωστά είναι κι όλα λάθος: αυτό που μετρά, όπως και σε τόσες ακόμη περιπτώσεις πόλεων και τοπωνύμιων ανά τη Γη, είναι πως τα λεν οι σημερινοί τους κάτοικοι.

Και οι Ρώσοι κάτοικοι της πόλης την αποκαλούν με το αυθεντικό… γερμανόφωνο όνομα της: «Σανκτ Πίτερμπουργκ», Πόλη του Αγίου Πέτρου.

Ε λοιπόν, έχουν μεγάλη σημασία τα ονόματα, αυτοί οι μικρές αλλά ευρύχωρες κιβωτοί της Ιστορίας: όταν αλλάζουν, δεν αλλάζουν από βίτσιο, αλλά με βάση βαθιές ιστορικές αλλαγές, στρατιωτικές κατακτήσεις και μετακινήσεις πληθυσμών, σε βάθος γενεών.

Ετσι περάσαμε λόγου χάρη από το αρχαιοελληνικό Βυζάντιο στη ρωμαϊκή Κωνσταντινούπολη και την οθωμανική Ιστανμπούλ, ή από την «βρετανική» Βομβάη στο ινδικό Μουμπάι: με αίμα, εκστρατείες και επαναστάσεις.

Και λίγες πόλεις συμπυκνώνουν τόσο καλά την πολυαίωνη σύγκρουση ανάμεσα στην γερμανο-τευτονικη και τη ρωσο-σλάβικη κουλτούρα για τον «ζωτικό χώρο» (τον κατά Χίτλερ Lebensraum) της ανατολικής Ευρώπης, της Ουκρανίας και της Βαλτικής, όσο το Πίτερμπουργκ, η πόλη του Μεγάλου Πέτρου.

Μια σύγκρουση που συνεχίζεται και σήμερα, και όσο να΄ναι επηρεάζει και την δική μας Ιστορία, έτσι όπως βολοδέρνουμε σαν έθνος – καρυδότσουφλο από τη μια σφαίρα επιρροής στην άλλη, ανάλογα με τα καμώματα και τα συμφέροντα των ισχυρών.

Ο μαζικός εποικισμός της Ανατολής από γερμανόφωνους πληθυσμούς ξεκίνησε από τα μέσα του 13ου αιώνα. Ακολουθώντας τους τρομερούς Τεύτονες ιππότες, μιλιούνια εγκατέλειπαν τη Σαξονία, τη Ρηνανία και τη Βαυαρία για να εποικίσουν ολόκληρη την αχανή έκταση από τον Eλβα ώς τη σημερινή Πετρούπολη, εκδιώκοντας τους ντόπιους σλάβικους λαούς.

Γρήγορα οι πόλεις-κράτη του Βορρά έφτιαξαν την Εμπορική Ενωση Χάνσα που μονοπωλούσε το θαλάσσιο εμπόριο. Η Γερμανία δεν ήταν ακόμα κράτος, αλλά ως κουλτούρα κυριαρχούσε.

Γερμανόφωνος ήταν -στην αυλή του τουλάχιστον- και ο τσάρος (czar – παραφθορά του «καίσαρ») Πέτρος «ο Μέγας», που έμεινε στην ιστορία ως μεταρρυθμιστής και «εξευρωπαϊστής» της Ρωσίας, αλλά ήταν συνάμα και Μέγας «χασάπης»: κατά τον 30ετή σχεδόν πόλεμο ενάντια στους Σουηδούς (Τεύτονες) ιππότες του Καρόλου του 12ου, ο Πέτρος κατέλαβε το 1703 τη σουηδική επαρχία Ιγκερμανλαντ και το οχυρό Νιένσκανς, που είχαν χτίσει το 1611 Σουηδοί έποικοι στις εκβολές του Νέβα.

Είχε ανάγκη από ένα βαθύ λιμάνι που να μην κλείνει από τους πάγους τον χειμώνα, όπως ο Αρχάγγελος (Μουρμάνσκ), και ταυτόχρονα από μια μοντέρνα και πολυτελή ευρωπαϊκή πρωτεύουσα για να στεγάσει την αυτοκρατορική του ελίτ, μακριά από τα πλινθόκτιστα και ξύλινα οικήματα και τις λάσπες της Μόσχας.

Για να τη χτίσει, μάζεψε με διάταγμα όλους τους μαστόρους της αχανούς αυτοκρατορίας του και στρατολόγησε με τη βία εκατοντάδες χιλιάδες γερμανόφωνους κυρίως χωρικούς, αλλά και Σουηδούς αιχμαλώτους, εκ των οποίων δεκάδες χιλιάδες πέθαναν από τις κακουχίες: ανασκαφές δείχνουν ότι η υπέροχη εξωτερικά πόλη με τον μπαρόκ διάκοσμο είναι χτισμένη κυριολεκτικά πάνω στα κόκαλα των οικοδόμων της.

Ο Κάρολος εισέβαλε στη Ρωσία το 1708. Ενα χρόνο αργότερα έστρεψε τον στρατό του νότια και προσπάθησε να καταλάβει την Ουκρανία, προτού κατανικηθεί στην καθοριστική μάχη της Πολτάβα, που ουσιαστικά έκρινε για αιώνες το μέλλον –και την κυρίαρχη κουλτούρα- ολόκληρης της ανατολικής Ευρώπης.

Και η Πετρούπολη, το σύμβολο της ευρωπαϊκής Ρωσίας, θα παρέμενε πρωτεύουσα των Ρομανόφ ώς το 1917, όταν οι μπολσεβίκοι κατέλαβαν εξ εφόδου τα χειμερινά ανάκτορα.

Επτά χρόνια αργότερα τη μετονόμασαν σε Λένινγκραντ. Οι Γερμανοί όμως δεν ξέχασαν ποτέ τις «χαμένες πατρίδες» -τη Φινλανδία, τις Bαλτικές Χώρες, τη Λευκορωσία και φυσικά την Oυκρανία.

Το 1918 παραλίγο να τις ανακτήσουν με τη συνθήκη του Μπρεστ-Λιτόφσκ, αλλά το όνειρο τους κατέρρευσε γρήγορα. Μία γενιά αργότερα, στις 22 Ιουνίου του ΄41, τρία εκατομμύρια απόγονοι των Τευτόνων, κι ένα εκατομμύριο σύμμαχοι, ξεχύθηκαν σε ένα μέτωπο χιλιάδων χιλιομέτρων, σε μια προσπάθεια να αντιστρέψουν την Πολτάβα και να σβήσουν την επί 350 χρόνια στρατιωτική και πολιτιστική κυριαρχία των Ρώσων.

Το σχέδιο τους, γνωστό ως General Ost Plan (Γενικό Σχέδιο για την Ανατολή) προέβλεπε τη γενοκτονία των Σλάβων και τη μοιρασιά ολόκληρης της ευρωπαϊκής Ρωσίας μεταξύ των κορυφαίων ναζί.

Ευτυχώς, δεν τους βγήκε – κι εκατομμύρια άμαχοι Γερμανόφωνοι αναγκάστηκαν έπειτα από αιώνες να ακολουθήσουν τη Βέρμαχτ πίσω στην Κεντρική Ευρώπη.

Το Λένινγκραντ άντεξε σχεδόν τρία χρόνια πολιορκίας, κι ας πέθαναν από τη πείνα και τις βόμβες σχεδόν ένα εκατομμύριο κάτοικοι του.

Κι έτσι το Λένινγκραντ, που στο μεταξύ ξανάγινε Πίτερμπουργκ, το Κίεβο και το Μινσκ μιλούν -ακόμα- ρωσικά…