Το πολιτικό αίτημα για το χρέος, έτσι όπως τοποθετείται από ορισμένες δυνάμεις της αριστεράς, αντιπροσωπεύει μια αυταπάτη και έναν αποπροσανατολισμό για το λαϊκό κίνημα. Αυτή η κριτική μας δεν έχει να κάνει με το αν το χρέος, και όσα το συνοδεύουν, είναι μια μεγάλη και χρόνια ανοιχτή πληγή για τον ελληνικό λαό που πρέπει να απαλειφθεί. Έχει να κάνει με το ότι το αίτημα της μονομερούς διαγραφής του χρέους προτάσσεται σαν ένα κεντρικό άμεσο αίτημα του λαϊκού κινήματος, χωρίς να λογαριάζεται το επίπεδο της ανάπτυξής του και το ποιος κρατά στα χέρια του την πολιτική εξουσία στη χώρα, η οποία αναλαμβάνει να υλοποιήσει αυτό το αίτημα. Ότι, δηλαδή, τοποθετείται για ικανοποίηση μέσα σε όρους κυριαρχίας των δυνάμεων της ντόπιας ολιγαρχίας και του ιμπεριαλισμού στη χώρα, με μια κυβέρνηση στο τιμόνι της, που κινείται «με σεβασμό στους κανόνες» του αστικού συστήματος, της ΕΕ και του ΝΑΤΟ. Έχει να κάνει ακόμα με το ότι υποστηρίζεται και με το επιχείρημα πως μια ικανοποίησή του, υπό συνθήκες αστικής κυριαρχίας, θα ανοίξει «θετικές δυνατότητες» εκπλήρωσης των λαϊκών αιτημάτων και, ουσιαστικά, τον δρόμο για μια φιλολαϊκή πολιτική.
Πίσω από την πρόταξη της διαγραφής του χρέους ως συνταγής, για την ακρίβεια ως μέρους μιας ρεφορμιστικής συνταγής που βλέπει, μέσα στα πλαίσια του αστικού συστήματος, με εθνικοποιήσεις τραπεζών, εργατικό έλεγχο των επιχειρήσεων, έξοδο από την ΟΝΕ κλπ. να βγαίνουμε σε ένα φιλολαϊκό ξέφωτο, κρύβονται πολλαπλές λαθεμένες αντιλήψεις:
– Πρώτον, η αδυναμία να ειδωθεί το χρέος ως ένας ισχυρός βραχίονας της ιμπεριαλιστικής εξάρτησης, από την οποία δεινοπαθεί ο ελληνικός λαός. Όταν το πρόβλημα του χρέους προς τους ξένους δανειστές (το διεθνές χρηματιστικό κεφάλαιο των ιμπεριαλιστικών κρατών) δεν αντικρίζεται ως μια από τις πλευρές της ιμπεριαλιστικής εξάρτησης της χώρας, τότε χάνεται και το βάρος που αποκτά η λύση του, καθώς ένα αίτημα διαγραφής, και μάλιστα μονομερούς, του χρέους, που θα είναι σύμφωνο με τα συμφέροντα του λαού και θα εντάσσεται σε μια πραγματική φιλολαϊκή πολιτική προοπτική, συνεπάγεται σύγκρουση με τις ιμπεριαλιστικές δυνάμεις, άρα και προϋποθέσεις μεγάλης ανάπτυξης του λαϊκού αντιιμπεριαλιστικού κινήματος και κατάκτηση των πολιτικών όρων (της πολιτικής εξουσίας) που θα δίνουν τη δύναμη για να γίνει πραγματικότητα μια τέτοια λύση και φιλολαϊκή προοπτική.
Όταν αυτό δεν γίνεται αντιληπτό τότε το αίτημα της διαγραφής του χρέους υποβιβάζεται ουσιαστικά σε ένα αίτημα ρεφορμιστικού προγράμματος, το οποίο βλέπει, με σταδιακά βήματα (διαγραφή χρέους- εθνικοποίηση τραπεζών- έξοδο από το ευρώ κ.ο.κ) που μπορούν να υλοποιούνται στα πλαίσια του αστικού συστήματος και από το αστικό σύστημα «με την πίεση και τον εκβιασμό του κινήματος», μια εξελικτική μετάβαση (εξ ου και «μεταβατικό πρόγραμμα») προς μια «αντικαπιταλιστική» – φιλολαϊκή πολιτική….. Μια τέτοια πολιτική λογική πόσο μακριά, άραγε βρίσκεται από εκείνη που λίγα χρόνια πριν διακινούσε ο ΣΥΡΙΖΑ και πόσο άμοιρη είναι του γεγονότος ότι τα αιτήματα του «μεταβατικού προγράμματος», βρήκαν σημεία σύμπτωσης με αιτήματα του ΣΥΡΙΖΑ και συνέβαλαν ή και συνεχίζουν να συμβάλλουν (με «αριστερές συνιστώσες» του) να συνυπάρχουν σε κοινές πρωτοβουλίες για το χρέος;
– Δεύτερον, τι είναι μια διαγραφή του χρέους ή παύση πληρωμών υπό συνθήκες αστικής και ιμπεριαλιστικής κυριαρχίας της χώρας; Θα είχε όφελος ο ελληνικός λαός, όπως υπονοούν οι υποστηρικτές αυτών των αιτημάτων, γιατί τάχα δε θα είχε να πληρώνει τα ληστρικά δάνεια; Εδώ θα μπορούσε να απαντήσει, κανείς, με το τι συνέβη με τη μερική διαγραφή («κούρεμα») του χρέους (το λεγόμενο PSI) του 2012 όπου λεηλατήθηκαν ασφαλιστικά ταμεία, νοσοκομεία, εκπαιδευτικά ιδρύματα και άλλοι κοινωνικοί πόροι και επιβλήθηκε δεύτερο σκληρό μνημόνιο με ολέθριες συνέπειες για τους εργαζόμενους, τους συνταξιούχους και τον ελληνικό λαό. Ακριβώς, επειδή η διαγραφή του χρέους έγινε από τις κυρίαρχες αστικές δυνάμεις και τα ιμπεριαλιστικά κέντρα, ήταν, δηλαδή, μια διαγραφή χρέους υπό συνθήκες αστικής και ιμπεριαλιστικής κυριαρχίας, δεν έφερε καμιά ανακούφιση για τον ελληνικό λαό, αλλά το αντίθετο.
Θα μπορούσαν να ισχυριστούν οι «αριστεροί» προπαγανδιστές του αιτήματος της άμεσης μονομερούς διαγραφής του χρέους και της άμεσης παύσης πληρωμών ότι δεν περιμένουν από εκεί την ικανοποίηση του αιτήματος που προβάλλουν; Αν είναι έτσι, τότε για ποιο άμεσο πολιτικό αίτημα και για ποιο άμεσο πολιτικό πρόγραμμα κάνουν λόγο; Εκτός και αν θεωρούν την κυβέρνηση ΣΥΡΙΖΑ-ΑΝΕΛ «αριστερή κυβέρνηση» και «αριστερή εξουσία» και προσδοκούν απ’ αυτήν «ριζοσπαστικές, αντικαπιταλιστικές λύσεις». Ωστόσο, το αίτημα αυτό το διεκδικούσαν και επί κυβερνήσεων ΝΔ-ΠΑΣΟΚ….
– Τρίτον, όσοι υποστηρίζουν να μπει σαν άμεσο αίτημα μάχης μέσα στο κίνημα η μονομερής διαγραφή του χρέους και η παύση πληρωμών, μέσα στους μαζικούς χώρους για να πείσουν να γίνει αυτή η διεκδίκηση αιχμή της σημερινής λαϊκής πάλης, επιδίδονται σε μια παρουσίαση του τι χάνουν οι εργαζόμενοι από το χρέος για να υπογραμμίσουν τι κέρδος θα έχουν από τη διαγραφή του.
Όσοι υποβάλλουν την ιδέα πως μια παύση πληρωμών της άρχουσας μεγαλοαστικής τάξης στους δανειστές της θα έχει επακόλουθο τη βελτίωση της θέσης των εργαζόμενων σπέρνουν τις χειρότερες ψευδαισθήσεις. Σκορπούν μεγάλη σύγχυση όσον αφορά το ζήτημα, υπό ποιους πολιτικούς όρους η διαγραφή χρέους μπορεί να υλοποιηθεί και να έχει ευεργετικά αποτελέσματα στο λαό, ως κομμάτι μιας συνολικής επαναστατικής πολιτικής και παράγωγο της κατάληψης της πολιτικής εξουσίας από την εργατική τάξη και το λαό, αγνοώντας και την εμπειρία που έχει το αριστερό κίνημα γύρω απ’ αυτό.
Τέτοιοι όροι δεν υπάρχουν, σήμερα. Γι’ αυτό και η προβολή αυτού του αιτήματος καλλιεργεί ψευδαισθήσεις για την επίλυση των καυτών λαϊκών προβλημάτων και διαδίδει μια ρεφορμιστική αντίληψη που εξωραΐζει το τι μπορεί να γίνει μέσα στα πλαίσια του εξαρτημένου ελληνικού καπιταλισμού. Καλλιεργεί, θα σημειώναμε, με έναν άλλο τρόπο, από εκείνον που εφάρμοσε ο ΣΥΡΙΖΑ με τις υποσχέσεις ότι με εκλογές και «αριστερή κυβέρνηση» θα διαγράψει μνημόνια και χρέος, την αντίληψη για μια συνταγή εύκολης λύσης στο πρόβλημα της ανατροπής της αντιλαϊκής πολιτικής, που μπορεί, τάχα, να προκύψει αν γίνει παύση πληρωμών και διαγραφή του χρέους. Επιπλέον, αποπροσανατολίζει το λαϊκό κίνημα από τους στόχους όπου θα πρέπει να στρέψει την προσοχή του για να ανατρέψει τα παλιά και νέα μνημονιακά μέτρα.
* Ο Άκης Αδαμόπουλος είναι μέλος της ΚΕ του Μ-Λ ΚΚΕ.
