«Αν δε φοβάστε μήπως βγάλετε φουσκάλες απ’ τις τσουκνίδες, ελάτε να προχωρήσουμε απ’ το στενό μονοπάτι που βγάζει στην πτέρυγα και να δούμε τι γίνεται μέσα»…
Η νουβέλα «Θάλαμος αρ. 6» του Αντον Τσέχoφ παρουσιάζεται από αύριο στη Β΄ Σκηνή του Θεάτρου της Οδού Κεφαλληνίας σε σκηνοθεσία της Γιολάντας Μαρκοπούλου. Πρωτοδημοσιεύτηκε το 1892 σοκάροντας με το ασυνήθιστο για την εποχή θέμα της. Μέχρι τότε κανείς δεν μιλούσε και μάλιστα ανοιχτά, απροκάλυπτα, για το καθεστώς που επικρατούσε στις ψυχιατρικές πτέρυγες των νοσοκομείων. Κανείς δεν σχολίαζε την ανεπαρκή εκπαίδευση γιατρών και νοσοκόμων, τον απάνθρωπο τρόπο αντιμετώπισης των ασθενών.
Σε μια ρωσική επαρχιακή πόλη ο διευθυντής ενός τέτοιου ιδρύματος, γιατρός Αντρέι Εφίμιτς Ράγκιν, ξεκινάει γεμάτος πρωτοβουλίες ώστε να αλλάξει ριζικά το άθλιο καθεστώς. Οταν όμως συγκρούεται με το σάπιο σύστημα που τον περιβάλλει, αντί να πολεμήσει για το έλασσον, να κερδίσει έστω μικρές μάχες βελτιώνοντας τις συνθήκες για τους τροφίμους, εγκαταλείπει απογοητευμένος τα πάντα. Η συνάντηση με έναν έγκλειστο ψυχιατρικό ασθενή παίζει καταλυτικό ρόλο αφού πυροδοτεί την ξεχασμένη ανάγκη για ουσιαστική ανθρώπινη επικοινωνία έξω από κοινωνικές συμβάσεις. Η προσωπική παραίτηση οδηγεί τον Ράγκιν στην ηθική και φυσική του εξόντωση, μετατρέποντάς τον σε θύμα της πανίσχυρης κοινωνικής δομής που δεν συγχωρεί τη διαφορετικότητα. Η ειρωνεία είναι ότι στο τέλος καταντά κι αυτός έγκλειστος στο άσυλο, πάσχων από «μανία καταδίωξης».
«Το σύστημα δεν τον αφήνει να πραγματοποιήσει το όραμά του», λέει η σκηνοθέτις Γιολάντα Μαρκοπούλου. «Ενώ μπορεί να βελτιώσει κάποια πράγματα, μένει άπρακτος. Η καθημερινότητα νικά τις ουτοπικές του προσδοκίες. Ομως οι μικρές πράξεις μετράνε, κάνουν τη διαφορά. Συχνά ονειρευόμαστε κάτι τεράστιο που η πραγμάτωσή του είναι αδύνατη. Ο Ράγκιν, ενώ μπορούσε, δεν μερίμνησε ν’ αλλάξει τίποτα στον κανονισμό κι όταν ο ίδιος έγινε τρόφιμος στο Θάλαμο αρ. 6 είδε με τα μάτια του το κόστος. Συνειδητοποίησε ότι δεν μπορεί να φοράει τα ρούχα του, να καπνίσει, να βγει μια βόλτα έξω, μικρά πράγματα που σε συγκεκριμένες συνθήκες γίνονται σημαντικά».
Τα προσωπικά βιώματα, η εμπειρία, η διεισδυτική ματιά του γιατρού Τσέχοφ είναι ορατά στο κείμενο.
«Είναι πολλά τα αυτοβιογραφικά στοιχεία. Το έργο είναι σκληρό, δεν υπάρχει έρωτας, καμιά γυναίκα. Ακραία τραγικό, με μαύρο χιούμορ που προκύπτει ξαφνικά στη σκηνή και με έντονη την ατμόσφαιρα του νοσοκομείου. Πολυεπίπεδο, που πηγαίνει βαθιά στην ουσία. Ο Τσέχοφ είχε πει, “πρώτη φορά γράφω τέτοιο έργο. Κανείς δεν θα θέλει να το διαβάσει”. Αποδείχτηκε ότι ο “Θάλαμος αρ. 6” επηρέασε καταλυτικά τη λογοτεχνία της εποχής, ακόμα και την Οκτωβριανή Επανάσταση που ήρθε λίγα χρόνια αργότερα. Η παράστασή μας θα προβληματίσει, δεν θα σοκάρει. Τα θέματα, που αγγίζει, είναι οι κοινωνικοί αυτοματισμοί, η νομιμοποίηση των μηχανισμών καταστολής, η δυσανεξία στη διαφορετικότητα».
Η παράσταση εμπνέεται από τη νουβέλα ακολουθώντας την κινηματογραφική της αφήγηση ενώ η γλώσσα και το ύφος της επηρεάζουν τον ήχο, την κίνηση, το σκηνικό.
Εμβόλιμα υπάρχουν αναφορές σε ντοκιμαντέρ με θέμα το ψυχιατρείο της Λέρου. Αλλωστε ο σύγχρονος «Θάλαμος αρ. 6» εκεί θα ήταν.
Η Γιολάντα Μαρκοπούλου από την πρώτη της δουλειά στράφηκε σε θέματα κοινωνικοπολιτικά.
Παραστάσεις με στοιχεία ντοκιμαντέρ, όπως το «Είμαστε οι Πέρσες» με μαρτυρίες προσφύγων από Αφγανιστάν, Πακιστάν και Μπανγκλαντές στην Αμυγδαλέζα, το «Tejas Verdes» του Φερμίν Καμπάλ επικεντρωμένο στα βασανιστήρια του Πινοτσέτ στη Χιλή. Επαιξε σε αυλές, στον δρόμο, σε πλατείες.
Το 2007 ίδρυσε την Polyplanity Productions και ξεκίνησε με την ομάδα της το Συνεργείο, έναν ενδιαφέροντα πολυχώρο στο Μεταξουργείο.
«Επιλέγω συνειδητά αυτό το ρεπερτόριο», λέει. «Με συγκινούν τα έργα που με κάνουν να “φοράω” παπούτσια ανθρώπων, που υποφέρουν άδικα, που βρίσκονται υπό καθεστώς ανελευθερίας, στερημένων από επιλογές γιατί κάποιοι αποφασίζουν γι’ αυτούς και μάλιστα με τρόπο βίαιο. Θέλω να περπατάω στις διαδρομές τους, έστω μέσα από την πολυτέλεια που μου δίνει η ενασχόληση με το θέατρο. Αποτελεί και υποχρέωση να πραγματευόμαστε θέματα που ευαισθητοποιούν, ανοίγουν το μυαλό, προχωρούν τη σκέψη μας».
INFO:
Β΄ Σκηνή Θεάτρου της Οδού Κεφαλληνίας (Κεφαλληνίας 16 Κυψέλη Τηλ.: 210-8838727).
Μετάφραση: Αρης Αλεξάνδρου. Διασκευή-Δραματουργική Επεξεργασία: Ελσα Ανδριανού. Σκηνικά-Κοστούμια: Αλεξάνδρα Σιάφκου – Αριστοτέλης Καρανάνος.
Φωτισμοί: Αλέκος Αναστασίου. Μουσική: Λάμπρος Πηγούνης. Κίνηση: Pauline Huguet.
Παίζουν: Νίκος Γιαλελής, Νίκος Κυριακίδης, Μιχάλης Μουλακάκης, Παναγιώτης Παναγόπουλος. Τετάρτη έως Κυριακή.
