Υπάρχει, άραγε, θεατής, ακόμα και ο πιο δύσπιστος και συντηρητικός, που μένει απαθής μπροστά στο θέατρο του Ελβετού Κριστόφ Μαρτάλερ; Που δεν βγαίνει από την αίθουσα γοητευμένος και με το κέφι στα ύψη ακόμα κι αν δεν έχει συλλάβει πλήρως κάθε νόημα και λεπτομέρεια της παράστασης;
Είχαμε την τύχη να γνωρίσουμε τον ιδιαίτερο και τολμηρό σκηνοθέτη με δύο παραστάσεις του στο Φεστιβάλ Αθηνών, πρώτα τη «Φρουτόμυγα» (2007) και μετά το «Ριζενμπούτσμπαχ-μια μόνιμη αποικία» (2009). Tώρα ήρθε η σειρά της Στέγης Γραμμάτων και Τεχνών. Σε λίγες μέρες (13-15 Φεβρουαρίου) θα δούμε εκεί την παράσταση «Κρέμα και μαρέγκα», που βασίζεται στο έργο του Γάλλου κωμωδιογράφου του 19ου αιώνα Ευγένιου Λαμπίς.
Κατ’ αρχάς όπως όλες οι δουλειές του Κριστόφ Μαρτάλερ έχει μεγάλη δόση μουσικής, αφού ο Ελβετός ξεκίνησε ως μουσικός (όμποε και φλάουτο) και όλα τα θεάματά του, αν έχουν μια σταθερά, αυτή είναι ο ρυθμός και η μουσική. Από κει και πέρα παίρνουν θέση στη σκηνή το χιούμορ, οι εκπλήξεις, η ποίηση, οι ανατρεπτικές εικόνες.
Ειδικά στην «Κρέμα και μαρέγκα», όπως διαβάζουμε στη «Le Monde», συνυπάρχουν ο Ιονέσκο, το Νταντά, ο Τατί, οι κλασικές παντομίμες του βωβού κινηματογράφου, μέχρι και ο Μπρεχτ του έργου «Γάμοι των μικροαστών». Το τελευταίο κολλάει πολύ στην παράσταση του Μαρτάλερ, αφού κι αυτή με έναν μικροαστικό γάμο έχει να κάνει.
Ο Ελβετός, αντί να διαλέξει ένα και μοναδικό έργο από τα πολλά του Λαμπίς, Γάλλου μετρ του βοντβίλ, βασίστηκε σε δύο: στο μονόπρακτο «Un mouton a l’ entresol» και στο πασίγνωστο «Στάχτη στα μάτια», που σχετικά πρόσφατα (2009) ανέβασε σε μια καταπληκτική παράσταση ο Νίκος Χατζόπουλος στο «Από μηχανής θέατρο». Σ’ αυτό δύο οικογένειες ευυπόληπτων αστών, οι Μαλενζάρ και οι Ρατινουά, συναντιούνται με αφορμή το προξενιό των παιδιών τους. Οι μητέρες αρχίζουν να συναγωνίζονται στην επίδειξη των περιουσιών τους. Μπροστά στους αποσβολωμένους συζύγους τους επικαλούνται τουαλέτες, υπηρέτες, θεωρεία στην όπερα… Για να ξεπεράσουν η μία την άλλη, για να κερδίσουν και μεγαλύτερη προίκα. Μόνο που τα πράγματα δεν είναι καθόλου έτσι.
Αυτή την ξέφρενη κοινωνική σάτιρα της αδηφαγίας της μικροαστικής τάξης ο Μαρτάλερ τη συμπλήρωσε με ένα επιπλέον δικό του σχόλιο. Οι δύο οικογένειες αντικειμενικά δεν έχουν τρόπο να επικοινωνήσουν. Η μία μιλάει αποκλειστικά τη γαλλική γλώσσα, η άλλη τη γερμανική. Με αυτό το ευφυές εύρημα της διγλωσσίας ο Μαρτάλερ επιδεινώνει το χάσμα ανάμεσα στις δύο πλευρές, που κάτω από το βλέμμα παλιών πορτρέτων των προγόνων τους (ποιων, άραγε;) τραγουδούν σαν να μην υπάρχει αύριο, χορεύουν σέικ, σφηνώνουν σε ξεχαρβαλωμένες καρέκλες, υποφέρουν από ρινορραγία, φλυαρούν περιφέροντας βαλσαμωμένα ζώα. Συμπεριφορά εξίσου ακατανόητη με τις συζητήσεις τους. Ο Μαρτάλερ δεν τονίζει απλώς την αφασία των αυτάρεσκων μπουρζουάδων ή αμφισβητεί τη μακαριότητα των ζωών τους. Παρωδεί παράλληλα την ασυνεννοησία στους κόλπους της Ευρωπαϊκής Ενωσης, θέμα εξαιρετικά επίκαιρο στις μέρες μας.
Οσο για τον ίδιο, παραμένει, τόσα χρόνια στην κορυφή, ένας «άγνωστος», ένας πρόσωπο μακριά από τη δημοσιότητα. Αρνείται συστηματικά τις συνεντεύξεις με τη δικαιολογία ότι «δεν έχει τίποτα να πει» ούτε για το έργο του ούτε για τον εαυτό του. Φοβάται, εξηγούν οι μόνιμοι συνεργάτες του, «ότι αν αρχίσει να εξηγεί, τα πράγματα θα γίνουν μπανάλ, θα χάσουν τη μαγεία που δίνει η αβεβαιότητα». Ο ίδιος, όμως, δεν είναι ούτε Ντ.Τζ. Σάλιντζερ ούτε Χάουαρντ Χιουζ, αλλά ένας αξιαγάπητος, γενναιόδωρος άνθρωπος.
Info: Το Σάββατο, 14 Φεβρουαρίου, μετά την παράσταση συζήτηση με τους συντελεστές.
