Η ποιητικότητα του Τσέχοφ είναι ηδονική

Μιλώντας με τους «Blitz» αντιλαμβάνομαι μια αντίφαση. Μολονότι το θέατρο που κάνουν μπορεί εύκολα να χαρακτηριστεί προκλητικό, οι ίδιοι δεν επιδιώκουν να τραβούν το ενδιαφέρον πάνω τους.

Κι αυτό, όχι γιατί είναι μετριόφρονες, η μετριοπάθεια στο θέατρο είναι κάτι που αντιπαθούν. Αλλά γιατί ο Γιώργος Βαλαής, η Αγγελική Παπούλια και ο Χρήστος Πασσαλής έχουν επιλέξει να είναι «ήρεμες δυνάμεις» ακόμα και στη διαχείριση της επιτυχίας.

Η θεατρική ομάδα που ίδρυσαν το 2004 ως αντίδραση σ’ ένα θέατρο-κατεστημένο, συμπληρώνει φέτος 10 χρόνια.

Στο αίμα της ρέει ακόμα μια «μολυσμένη» ιδέα για τη θεατρική πράξη, που τα τρία τελευταία χρόνια έχει «ιμπεριαλιστικές» τάσεις. Πόσοι ξέρουν ότι οι «Blitz» ήταν υποψήφιοι για το Ευρωπαϊκό Βραβείο «Νέες Θεατρικές Πραγματικότητες», ότι η παράστασή τους «Γαλαξίας» εντάχθηκε στο ρεπερτόριο της Σαουμπίνε για το 2013 ή ότι η φετινή παράσταση «Vanya. Δέκα χρόνια μετά», που ανέβηκε στο Θέατρο Τέχνης της Φρυνίχου, ξεκίνησε τις πρόβες της το καλοκαίρι από την Μπιενάλε της Βενετίας;

Δεν είναι ακριβώς ο «Θείος Βάνιας» του Τσέχοφ. Είναι σκηνές από το έργο, που είχαν για εκείνους ένα «ιδιάζον υπαρξιακό βάρος», από κοινού με κείμενα της Μαρίνα Τσβετάγεβα γύρω από το φαινόμενο της ζωής, που προβάλλονται εν είδη υπέρτιτλων. Οι ήρωες, βγαλμένοι από το κείμενο του Τσέχοφ, παρουσιάζονται δέκα χρόνια μετά τον σκηνικό τους χωροχρόνο.

Για να καταλήξουν όλα στο «East Coker», το δεύτερο από τα «Τέσσερα Κουαρτέτα» του Τ. Σ. Ελιοτ.

«Η πρόθεσή μας είναι να συνδυάσουμε το ποιητικό με το κωμικό, το ελαφρύ με το δραματικό. Εχουμε πάρει ό,τι μας ενδιέφερε περισσότερο απ’ τον Τσέχοφ, ό,τι έχει μέσα ένα υπαρξιακό βάρος και το έχουμε τοποθετήσει μέσα σε μια διαφορετική αλληλουχία πραγμάτων, σ’ έναν άλλο ρεαλισμό», λέει η Αγγελική Παπούλια, πριν τη διακόψει ο Γιώργος Βαλαής: «Θέλαμε ένα καλοφτιαγμένο έργο για να μπορούμε να επέμβουμε και να δουλέψουμε πάνω στην ποιητικότητά του. Να μην είναι μια αφηρημένη ιδέα, αλλά κάτι απτό πάνω στο οποίο να εναποθέσουμε ό,τι μας απασχολεί καλλιτεχνικά αυτή την περίοδο».

Και ποιο είναι αυτό; «Να χαλάσουμε τον τρόπο αντίληψης, και τον δικό μας και των θεατών», λέει ο Χρήστος Πασσαλής. «Προσωπικά, αυτή η έκρηξη του νοήματος που συμβαίνει καθημερινά γύρω μου, η υπερπληροφόρηση συνάμα με την ηλιθιότητα, είναι τρομερά ασφυκτική. Καλό είναι να ακουστεί κάτι όχι τόσο λογικό, που δεν στηρίζεται στην αιτιοκρατία. Ο κόσμος ολόκληρος δεν αποτελεί ένα ελεγχόμενο εργαστήριο μέσα στο οποίο κινείσαι. Το φαινόμενο της ζωής είναι ένα συνονθύλευμα από ανάγκες, λάθη, στραπατσαρισμένες επιθυμίες και άλλους τόσους αστάθμητους παράγοντες. Αυτή η απροσδιοριστία που προκύπτει μέσα απ’ τον ποιητικό λόγο, και ιδιαίτερα του Τσέχοφ, είναι τρομερά ηδονική. Σ’ αυτήν θέλουμε να εστιάσουμε».

Ποτέ βέβαια οι «Blitz» δεν κινήθηκαν σε κάτι αμιγώς ρεαλιστικό. Η ματιά τους στην τέχνη είναι πειραματική. Το ίδιο και στη ζωή τους; «Εξαρτάται», απαντά η Αγγελική Παπούλια. «Ανά περιόδους νιώθω ότι ζω σ’ ένα πολύ κλειστό και προκαθορισμένο σύστημα, το οποίο δεν μ’ αρέσει, και άλλες καταφέρνω να ξεφεύγω απ’ αυτό που λέμε σύμβαση». Ενώ ο Χρήστος Πασσαλής θεωρεί πως «η αντισυμβατικότητα είναι αποτέλεσμα, όχι πρόθεση».

Αλήθεια, οι ήρωες του Τσέχοφ κουράστηκαν έπειτα από 100 χρόνια θαυμασμού; Ετσι λένε. Και πόσο «ιερόσυλος» είσαι όταν επεμβαίνεις πάνω τους, αφαιρώντας τους το βασικό τους περιτύλιγμα; «Είναι τρομερά οπισθοδρομικός όποιος θεωρεί ότι σήμερα δεν μπορεί ένας καλλιτέχνης να επέμβει σ’ ένα κείμενο του κλασικού ρεπερτορίου», λέει ο Γιώργος Βαλαής. «Στο εξωτερικό υπάρχει ένα συλλογικό ασυνείδητο που λέει ότι ο καλλιτέχνης είναι ένα πλάσμα ελεύθερο όσον αφορά την τέχνη του». «Και όχι μόνο σ’ αυτό», συμπληρώνει η Αγγελική Παπούλια. «Στην Ελλάδα ξέρεις ότι θα κάνεις το θέατρο που προσπαθείς, όχι κατ’ ανάγκη αυτό που επιθυμείς. Οι ελλείψεις είναι τρομερές, αλλά το αντιπαρέρχεσαι με την πίστη ότι αν δεν το κάνω εγώ δεν θα το κάνει κανείς για μένα». Απ’ την άλλη, όπως λέει και ο Χρήστος Πασσαλής: «Το γεγονός ότι η δουλειά μας έχει καταφέρει να περάσει τα σύνορα και να αγαπηθεί από ένα διεθνές κοινό με κάνει να σφίγγω τα δόντια και να πιστεύω ότι κάποια στιγμή το κράτος θα καταλάβει ότι το θέατρο είναι ανάγκη για την κοινωνία και όχι πολυτέλεια».

Info:

«Vanya. Δέκα χρόνια μετά» στο Θέατρο Τέχνης (Φρυνίχου 14, Πλάκα, τηλ.: 210-3222464 και 210-3236732).