Κεντροαριστερά του Κέντρου ή της Αριστεράς;

Οι εκλογές κερδίζονται στο Κέντρο, σύμφωνα με τη θεωρία του διάμεσου ψηφοφόρου, η οποία προβλέπει ότι όταν δύο κόμματα ανταγωνίζονται σε ένα φάσμα Δεξιά – Αριστερά, έχουν όφελος εάν μετατοπίσουν τη θέση τους προς το μέσον, όπου βρίσκεται ο «διάμεσος» ψηφοφόρος που κρίνει το αποτέλεσμα.

Ομως αυτή η θεωρία αμφισβητείται τα τελευταία χρόνια, καθώς πολλές αναλύσεις προβάλλουν τη θέση ότι σε εποχές πόλωσης και υψηλής αποχής η νίκη έρχεται όχι από τη σύγκλιση στο Κέντρο, αλλά εάν ένα κόμμα καταφέρει να κινητοποιήσει τη δική του ιδεολογική και εκλογική βάση ή εάν προσελκύσει αδιάφορους ψηφοφόρους.

Οι τελευταίοι, όμως, συνήθως προτιμούν τα άκρα, κι αυτό φάνηκε σε πολλές εκλογικές αναμετρήσεις τις τελευταίες δεκαετίες, σε πολλές χώρες, καθώς οι ψηφοφόροι μετατοπίστηκαν στα λεγόμενα «αντισυστημικά» κόμματα και κυρίως στην Ακροδεξιά.

Οι αλλεπάλληλες κρίσεις των τελευταίων δεκαετιών, από το κραχ του 2008-2010 μέχρι τους σημερινούς πολέμους, έφεραν τον απλό άνθρωπο, τη μεσαία τάξη, σε αδιέξοδο, όχι μόνο οικονομικό αλλά και ταυτοτικό και, το κυριότερο, σε ανασφάλεια για το μέλλον και την προοπτική των νέων γενεών.

Πολλοί ψηφοφόροι στράφηκαν στην Ακροδεξιά, ανταποκρινόμενοι στη σκληρή ρητορική της, η οποία καταγγέλλει και στοχοποιεί εύκολους –αλλά πλαστούς– στόχους όπως οι μετανάστες και υπόσχεται κάθαρση και σωτηρία, χωρίς όμως να προτείνει λύσεις.

Ο μεγάλος χαμένος αυτής της ανατροπής ήταν τα κόμματα της Κεντροαριστεράς, της σοσιαλδημοκρατίας στην Ευρώπη, καθώς δεν κατάφεραν να απαντήσουν στην απογοήτευση ή την οργή των πολιτών κατά του «κατεστημένου» ή του «συστήματος» με ρεαλιστικό και πειστικό τρόπο.

Οταν δε, μεταμορφώθηκαν σε συνεπείς διαχειριστές, υιοθετώντας τις νεοφιλελεύθερες επιλογές (αποκρατικοποιήσεις, απελευθέρωση αγορών κ.λπ.), έχασαν έδαφος προς όφελος της Κεντροδεξιάς, η οποία είναι διαχειριστικά πιο αξιόπιστη και ιδεολογικά πιο συνεπής σε κάτι τέτοιο.

Η δε Αριστερά σε πολλές περιπτώσεις μεταμορφώθηκε από το κόμμα των λιγότερο προνομιούχων και της εργατικής τάξης, σε κόμμα των αστικών στρωμάτων υψηλής μόρφωσης, τη βραχμανική Αριστερά, ενώ η Δεξιά κράτησε τους εύπορους ψηφοφόρους (βλ. Τομά Πικετί: «Βραχμανική Αριστερά vs Εμπορευόμενη Δεξιά»).

Είναι προφανές ότι το ζητούμενο για τους ψηφοφόρους που δεν ελκύονται από την Ακροδεξιά θα μπορούσε να είναι οι συγκεκριμένες προτάσεις για λύσεις στα προβλήματα των απλών ανθρώπων, με σαφή ταυτότητα. Σε έρευνα που είχε δημοσιευτεί πρόσφατα στο Politico, η επιτυχία του σοσιαλδημοκράτη Πέδρο Σάντσεθ στην Ισπανία αποδόθηκε στο ότι έγινε εκφραστής ενός εναλλακτικού μοντέλου με συγκεκριμένη ταυτότητα, δανειζόμενος στοιχεία αναδιανομής εισοδήματος από την Αριστερά (ελάχιστο εγγυημένο εισόδημα, μαζική στροφή στην πράσινη ενέργεια) αλλά και με φιλελεύθερη μεταναστευτική πολιτική και αναγνώριση του παλαιστινιακού κράτους.

Στη δε Βρετανία, ο Αντι Μπέρναμ που ανέλαβε πρόσφατα την πρωθυπουργία, φαίνεται ότι επιχειρεί από την πλευρά του να ξαναβρεί τις ρίζες του Εργατικού Κόμματος προς τα αριστερά. Μίλησε για επανεκβιομηχάνιση, δημόσιο έλεγχο σε βασικά αγαθά (ενέργεια, νερό, στέγη) και «προληπτικό κράτος» (preventative state, που επενδύει πριν εμφανιστεί το πρόβλημα).

Eκεί πιθανόν να βρίσκεται και η ελπίδα της Κεντροαριστεράς στην Ελλάδα σήμερα. Σε έναν αξιόπιστο οδικό χάρτη για αναδιανομή εισοδήματος μέσα από την παραγωγική ανασυγκρότηση στην οποία όλοι θεωρητικά ομνύουν, αλλά ουδείς παρουσιάζει το σχέδιο για την υλοποίησή της. Αντί η Κεντροαριστερά να προτείνει εναλλακτική διαχείριση στα γνωστά μοτίβα, οφείλει να παρουσιάσει νέους στόχους με σαφή ιδεολογική ταυτότητα.