Άρθρο 16: Τι ζητά η αλεπού στο παζάρι;

Tην προηγούμενη περίοδο γενικεύτηκε διεθνώς η «απελευθέρωση» της ιδιωτικής πρωτοβουλίας, μαζί βεβαίως με την ιδιωτική ασυδοσία, στην τριτοβάθμια εκπαίδευση. Όμως, ό,τι συνιστά τάση δεν είναι αυτονοήτως σωστό. Τουναντίον, εξαιρετικά πολλοί/ές και σημαντικοί/ές επιμένουν για τη διατήρηση του δημόσιου χαρακτήρα του κοινωνικού αγαθού της παιδείας, με επιστημονικά και τεκμηριωμένα επιχειρήματα απέναντι στον εμμονικό (παρα)λογισμό της εμπορευματοποίησης.

Μάλιστα, το λάθος της εμμονής στον νεοφιλελεύθερο μετασχηματισμό (και) της εκπαίδευσης προκύπτει από την ίδια την τακτική των υποστηρικτών του: επικαλούνται κάθε λογής ευφυολόγημα για να κρύψουν τις πραγματικές επιδιώξεις τους.

Θλίβονται για τη σημαντική –όντως– έξοδο νέων φοιτητών/τριών στο εξωτερικό. Όμως, στο όνομα ποιας λογικής αυτό μπορεί να θεραπευτεί μόνο με την ίδρυση ιδιωτικών πανεπιστημίων και όχι δημόσιων ιδρυμάτων; Εδώ βεβαίως οι ίδιοι θα ανταπαντήσουν, ουσιαστικά αυτοαναιρούμενοι, ότι υπάρχουν πολλά δημόσια πανεπιστήμια. Και θα έχουν δίκιο, καθώς το πρόβλημα της χώρας δεν είναι η έλλειψη πανεπιστημίων, αλλά η έλλειψη επαρκούς και κατοχυρωμένης ανώτατης επαγγελματικής και τεχνικής εκπαίδευσης.

Ακολούθως υπερθεματίζουν για την ίδρυση μη κρατικών φορέων εκπαίδευσης, επικαλούμενοι τον φιλελευθερισμό όλων μας. Παραβλέπουν όμως ότι η κοινωνική ελευθερία δεν περιορίζεται μόνο από την κρατική (υπερ)εξουσία, αλλά και από τα ιδιωτικά ολιγοπώλια. Κυρίως, βέβαια, αποσιωπούν ότι –έκπληξη!– τα ελληνικά δημόσια πανεπιστήμια είναι μη κρατικά και ανεξάρτητα! Ακόμη και αν η κυβέρνηση κάνει ό,τι μπορεί για να τα ελέγξει…

Τέλος, επικαλούνται αυτήν τη μόνιμη επωδό περί ανταγωνισμού που θα βελτιώσει και τα δημόσια ιδρύματα… Αρνούμαι καν να το σχολιάσω. Θα το αφήσω στις νέες και στους νέους τελειόφοιτες/τους που μελέτησαν τον ατελή ανταγωνισμό και τα ολιγοπώλια.

Όλα τα προηγούμενα θα ήταν διασκεδαστικά αν δεν ήταν πολιτικά επικίνδυνα. Η κυβέρνηση προτάσσει στην αναθεώρηση του Συντάγματος –για πολλοστή φορά– την αλλαγή του άρθρου 16. Αφού αναπαραγάγει το προαναφερόμενο ευφυολόγημα περί «μη κρατικών» και της Ελλάδας ως «διεθνούς εκπαιδευτικού κέντρου», ακολούθως αποκαλύπτει τις προθέσεις της: θέλει την «παροχή ανώτατης εκπαίδευσης από νομικά πρόσωπα (…) που μπορεί να έχουν δημόσιο ή ιδιωτικό χαρακτήρα με πλήρη αυτοδιοίκηση», διαβεβαιώνοντάς μας, όμως, «υπό τον όρο διασφάλισης υψηλού επιπέδου των παρεχομένων σπουδών» (sic).

Η δε στάση της αξιωματικής αντιπολίτευσης προκαλεί εύλογα ερωτήματα: υποστηρίζει την αναθεώρηση του άρθρου 16 προκειμένου να ενισχυθεί και να αναβαθμιστεί το δημόσιο πανεπιστήμιο, ζητώντας παράλληλα ρητή συνταγματική απαγόρευση για τη λειτουργία κερδοσκοπικών ιδιωτικών πανεπιστημίων… Μα, αυτό ακριβώς δεν κάνει το εν λόγω συνταγματικό άρθρο; Όσο δε για την αδιαμφισβήτητα απαιτούμενη αναβάθμιση του δημόσιου πανεπιστημίου, γιατί αυτή προϋποθέτει την αναθεώρησή του, ειλικρινά δεν το καταλαβαίνω.

Ως εκλεγμένο μέλος του Συμβουλίου Διοίκησης του ΑΠΘ θα υπερασπιστώ με κάθε μέσο τη διατήρηση της αδιαμφισβήτητης συνταγματικής πρόβλεψης για αποκλειστικά δημόσια, δωρεάν προσβάσιμη τριτοβάθμια εκπαίδευση

Σε πρόσφατη ημερίδα, ο πρώην πρωθυπουργός Γιώργος Παπανδρέου υπεραμύνθηκε της ίδρυσης πανεπιστημίων, όχι από ιδιώτες με σκοπό το κέρδος, αλλά από φορείς της κοινωνίας –αυτοδιοίκηση, επιμελητήρια, συνδικαλιστικές οργανώσεις, κοινωφελή ιδρύματα. Σύμφωνοι! Αν παραβλέψω το γεγονός ότι, όπως προανέφερα, λείπει η ανώτατη επαγγελματική και τεχνική εκπαίδευση, και συνεπώς εκεί θα έβλεπα την ανάληψη πρωτοβουλιών φορέων της κοινωνίας, διερωτώμαι εκ νέου: σε τι μας εμποδίζει το άρθρο 16; Σε ποιο ακριβώς σημείο του υφιστάμενου Συντάγματος θα προσέκρουε μια τέτοια πρωτοβουλία μιας επόμενης προοδευτικής κυβέρνησης;

Οι περιστάσεις απαιτούν ειλικρίνεια και παρρησία. Ας αφήσουμε λοιπόν τα μη κερδοσκοπικά φύλλα συκής και ας μιλήσουμε ανοικτά με τον σεβασμό που απαιτείται για αυτό το τόσο σημαντικό ζήτημα για την ελληνική οικογένεια, τη νέα γενιά, εν τέλει το μέλλον της εγχώριας παραγωγής και της ελληνικής κοινωνίας. Σε μια οικονομία που το ιδιωτικό χρέος εκτινάσσεται δυσβάσταχτα, που η παραγωγικότητα μόλις ξεπερνά το 40% του ενωσιακού μέσου και το εμπορικό έλλειμμα οδεύει προς το 15% του ΑΕΠ, η διαχρονικά παρασιτική, εγχώρια μεγαλοαστική τάξη, αντί της βασάνου της παραγωγικής επένδυσης, επιλέγει να στραφεί αδηφάγα (και) στη δημόσια δωρεάν εκπαίδευση.

Σε αυτήν την επιδρομή της βρίσκει δύο αγαστούς συμμάχους: πρώτα και κύρια την ίδια την ελληνική κυβέρνηση που νομοθετεί κατά παραγγελία των αυριανών πανεπιστημιαρχών κόντρα σε κάθε έννοια συνταγματικής νομιμότητας και αποποιείται την ευθύνη της για στοιχειωδώς επαρκή χρηματοδότηση των δημοσίων πανεπιστημίων. Δεύτερον, τις όποιες πρόθυμες πρυτανικές αρχές που βλέπουν στην κρατική υποχρηματοδότηση μια ευκαιρία να εμπορευματοποιήσουν πιο πολλές πτυχές των ιδρυμάτων τους.

Για να μη γελιόμαστε, λοιπόν, όπως έγραψα σε πρόσφατα δημοσιευμένο άρθρο, «η ταμπακιέρα είναι… κυρίως, η επιθυμία του εγχώριου (και ξένου) κομπραδόρικου κεφαλαίου να βάλει χέρι στα δίδακτρα. Καθώς αδυνατεί να κερδοφορήσει από την παραγωγή πραγματικής υπεραξίας, συνεχίζει να παρασιτεί σφετεριζόμενο ένα από τα τελευταία καταφύγια των νοικοκυριών και της νεολαίας».

Το ισχύον άρθρο 16 του Συντάγματος δεν περιορίζει τις πρωτοβουλίες φορέων της κοινωνίας, ούτε προφανώς την ενίσχυση του ελληνικού δημόσιου πανεπιστημίου, ούτε τον όποιο εκσυγχρονισμό του ή, πολύ περισσότερο, την εξωστρέφεια και τη διεθνοποίησή του. Εκείνο που κάνει είναι να προασπίζει την τριτοβάθμια εκπαίδευση και έρευνα ως δημόσιο αγαθό, απέναντι στις όποιες ορέξεις ιδιωτικών συμφερόντων. Ως εκ τούτου, αν θα έβλεπα μια αναθεώρησή του, αυτή θα ήταν στην ενίσχυση αυτής της θέσης, ώστε να μην μπορεί μερίδα συνταγματολόγων να επικαλείται ευφυολογήματα προς την παράκαμψή του.

Προσωπικά, ως εκλεγμένο μέλος του Συμβουλίου Διοίκησης του ΑΠΘ, όπως και από όποια θέση ευθύνης μου επιφυλάσσει το μέλλον, θα υπερασπιστώ με κάθε μέσο τη διατήρηση της αδιαμφισβήτητης συνταγματικής πρόβλεψης για αποκλειστικά δημόσια, δωρεάν προσβάσιμη τριτοβάθμια εκπαίδευση.

*Καθηγητής του Τμήματος Οικονομικών Επιστημών και μέλος του Σ.Δ. του ΑΠΘ, πρόεδρος της ASECU