Ανεξάρτητα του τι θα προκύψει ως προς το σκέλος των ευθυνών για την υπόθεση της κατάρρευσης της πολυκατοικίας στα Πετράλωνα, προκύπτουν σαφώς κενά στην διαδικασία πιστοποίησης της ποιότητας των έργων στην Ελλάδα, που πλέον αναδεικνύονται στο μέγιστο βαθμό.
Παρά το γεγονός ότι από τύχη δεν υπήρξαν θύματα, θα έπρεπε όλος ο τεχνικός κόσμος να προβληματιστεί ως προς την διαδικασία παραγωγής ενός τεχνικού έργου οποιουδήποτε μεγέθους και πολυπλοκότητας.
Η καταστροφή δεν χρειάζεται να είναι απόρροια φυσικού φαινομένου και σαφώς δεν πρέπει για μια ακόμη φορά να ακολουθούμε τις εξελίξεις. Η πρόληψη είναι η λέξη κλειδί και αυτό είναι ακριβώς το σημείο που η χώρα είναι ουραγός, από ένα απλό δομικό έργο μέχρι το οποιοδήποτε σύνθετο έργο υποδομής.
Η δική μου προσέγγιση εντοπίζει 4 βασικά σημεία που θα έπρεπε να έχουν θεσμοθετηθεί και τα οποία θα μπορούσαν να λειτουργήσουν ως ουσιαστικές δικλείδες πρόληψης και ενδεχομένως να είχαν συμβάλει στον περιορισμό αντίστοιχων κινδύνων.
Ελεγκτής Δόμησης – Ανεξάρτητος Μηχανικός
Ο Ελεγκτής Δόμησης είναι ένας θεσμός που θεσπίστηκε από το 2011 για να διασφαλίζει ότι οι οικοδομές κατασκευάζονται σύμφωνα με την εγκεκριμένη άδεια δόμησης και την πολεοδομική νομοθεσία. Πρόκειται για ανεξάρτητο πιστοποιημένο μηχανικό, ο οποίος επιλέγεται με ηλεκτρονική, τυχαία κλήρωση από το Μητρώο Ελεγκτών Δόμησης και δεν έχει καμία συμμετοχή στη μελέτη ή την επίβλεψη του συγκεκριμένου έργου. Ωστόσο όπως προκύπτει από τις αρμοδιότητες του, ο Ελεγκτής Δόμησης δεν έχει ως αποστολή τον ουσιαστικό τεχνικό έλεγχο της επάρκειας των μελετών ή της ορθής εφαρμογής κρίσιμων τεχνικών λύσεων, αλλά κυρίως τον έλεγχο της συμμόρφωσης του έργου με την εγκεκριμένη άδεια δόμησης.
Το κενό αυτό θα μπορούσε να περιοριστεί μέσω της θεσμοθέτησης ενός ευρύτερου ρόλου ανεξάρτητου τεχνικού ελέγχουμε την διεύρυνση του ρόλου και των αρμοδιοτήτων του στα πλαίσια που ήδη στην Ελλάδα ορίζεται ο Ανεξάρτητος Μηχανικός.
Ο θεσμός του Ανεξάρτητου Μηχανικού στην Ελλάδα δεν αποτελεί έναν γενικό θεσμό που εφαρμόζεται σε όλα τα δημόσια ή ιδιωτικά έργα. Πρόκειται για έναν ειδικό μηχανισμό τεχνικού ελέγχου, ο οποίος χρησιμοποιείται κυρίως:
- σε μεγάλα επενδυτικά έργα,
- σε έργα ειδικών πολεοδομικών σχεδίων,
- σε χρηματοδοτούμενα έργα (project finance ή τραπεζικές χρηματοδοτήσεις), όπου ο Independent Engineer αποτελεί διεθνή πρακτική.
Ο θεσμός εισήχθη αρχικά στην ελληνική νομοθεσία με αφορμή το έργο του Ελληνικού το 2020, προκειμένου να επιταχυνθούν οι εγκρίσεις και η παραλαβή των έργων υποδομής
Η διεύρυνση του θεσμού καθολικά και σε ιδιωτικά και σε δημόσια έργα (εφόσον εφαρμοστεί σωστά και στελεχωθεί από μηχανικούς αντίστοιχης εμπειρίας) θα μπορούσε να αποτελέσει μια πρόσθετη δικλείδα ασφαλείας για έργα που εκτελούνται είτε ιδιωτικά είτε δημόσια.
Πλήρης ευθύνη του εργολάβου
Η κλασσική διάχυση της ευθύνης. Φταίνε οι μελέτες, φταίει η πολεοδομία, φταίνε οι μηχανικοί ή οι εργάτες. Αυτό προφανώς πρέπει να σταματήσει. Ο εργολάβος που ξεκινά ένα έργο (που πολλές φορές δεν είναι καν μηχανικός στα εταιρικά σχήματα ή είναι μόνο για τις υπογραφές) θα πρέπει να φέρει την πλήρη ευθύνη για τον τρόπο εκτέλεσης των εργασιών, την τήρηση των εγκεκριμένων μελετών, των μέτρων ασφαλείας και των προσωρινών έργων που απαιτούνται για την ασφαλή κατασκευή.
Ειδικά σε περιπτώσεις συνεχούς συστήματος δόμησης, θα πρέπει να προβλέπεται υποχρεωτικά, όπου απαιτείται από τα χαρακτηριστικά της εκσκαφής, ειδική μελέτη προσωρινής αντιστήριξης, η οποία να υπόκειται και σε ανεξάρτητο τεχνικό έλεγχο.
Ασφάλιση έργου
Κάθε έργο που ενέχει ουσιώδη κατασκευαστικό κίνδυνο για τρίτους οφείλει να είναι ασφαλισμένο για οποιαδήποτε ζημία προκύψει από την εκτέλεση των εργασιών. Είναι εύκολα αντιληπτό ότι σε περίπτωση οποιασδήποτε κατασκευαστικής αστοχίας με συνέπεια την πρόκληση ζημίας σε τρίτους, η ασφαλιστική θα πρέπει να φροντίζει τόσο για την αποζημίωση όσο και για την κάλυψη των πρώτων αναγκών των ανθρώπων που έχουν ζημιωθεί. Και επειδή προφανώς η τελεσιδικία είναι κάτι χρονοβόρο σε τέτοιες περιπτώσεις, θα μπορούσε να εξεταστεί η δημιουργία μηχανισμού εγγυοδοσίας, ενδεχομένως μέσω του ΤΜΕΔΕ ή άλλου θεσμικού φορέα μέχρι να υπάρχει η οποιαδήποτε τελεσίδικη δικαστική απόφαση.
Υποχρεωτική γεωτεχνική διερεύνηση
Στην Ελλάδα εξακολουθούν να εκδίδονται πολλές άδειες χωρίς ουσιαστική γεωτεχνική διερεύνηση, όταν αυτή δεν απαιτείται ρητά από τον κανονισμό ή δεν επιβάλλεται από τις συνθήκες του έργου.
Ειδικά σε:
- συνεχές σύστημα δόμησης,
- βαθιές εκσκαφές,
- πυκνό αστικό ιστό,
μία υποχρεωτική γεωτεχνική μελέτη, μαζί με μελέτη αλληλεπίδρασης με τα όμορα κτίρια και πρόγραμμα παρακολούθησης (monitoring) με όργανα (π.χ. κλισιόμετρα, τοπογραφικές μετρήσεις καθιζήσεων), αποτελεί διεθνή καλή πρακτική και θα ενίσχυε σημαντικά την πρόληψη.
Τα χθεσινά γεγονότα αποτελούν μια ισχυρή υπενθύμιση ότι η ασφάλεια των τεχνικών έργων δεν μπορεί να βασίζεται μόνο στην εμπειρία ή την καλή πρόθεση των εμπλεκομένων. Απαιτεί ένα σύγχρονο θεσμικό πλαίσιο που να ενισχύει τον ανεξάρτητο τεχνικό έλεγχο, να αποσαφηνίζει τις ευθύνες, να διασφαλίζει την οικονομική προστασία των πολιτών και, κυρίως, να επενδύει στην πρόληψη αντί στην εκ των υστέρων διαχείριση των συνεπειών.
Η χώρα διαθέτει επιστήμονες υψηλού επιπέδου και αξιόλογο τεχνικό δυναμικό. Αυτό που χρειάζεται είναι ένα σύστημα που θα αξιοποιεί αυτή τη γνώση με τρόπο οργανωμένο, διαφανή και αποτελεσματικό, ώστε παρόμοια περιστατικά να αποτελούν ολοένα και πιο σπάνιες εξαιρέσεις και όχι αφορμές για να διαπιστώνουμε, εκ των υστέρων, τις αδυναμίες του συστήματος».
