Για κάθε οντότητα στον ανθρώπινο κόσμο, είτε πρόκειται για το άτομο είτε για τη συλλογική κοινότητα, χρειάζονται και ισχύουν συνθήκες γένεσης και ισχύος. Ο καθένας μας στην ατομική βιογραφία του έχει εντοπίσει τέτοιου τύπου στιγμές εξέλιξης. Εξάλλου στο βιβλιογραφικό πεδίο των πολιτικών ερευνών επί δύο αιώνες τώρα (από τα μέσα του δέκατου ένατου αιώνα) εντοπίζουμε και στη συνέχεια ερευνούμε στιγμιότυπα ζωής και ιστορίας για τα συλλογικά υποκείμενα, τα οποία αυτοπροσδιορίστηκαν ως εθνικά κράτη στη νεωτερική και τη σύγχρονη εποχή μας.
Η ιστορία των ΗΠΑ στην επιστημονική βιβλιογραφία εδώ και αιώνες έχει καταγραφεί σε εκατοντάδες βιβλία και σε αμέτρητες σελίδες γραφής.
Το ερώτημα που ανακύπτει στις επιστημολογικές και τις πραγματολογικές συνθήκες της εποχής μας είναι το εξής: από τότε που ιδρύθηκαν οι ΗΠΑ μέχρι τις μέρες μας (στην εποχή του Tραμπ στις αρχές του εικοστού πρώτου αιώνα) ποια συνείδηση αυτοπροσδιορίζει τον εαυτό της Αμερικής;
Ανατρέχω στις έρευνες των ιστορικών επιστημόνων, των πολιτικών αναλυτών, ακόμη και των Αμερικανών φιλοσόφων του εικοστού αιώνα για να ερμηνεύσω το μοναδικό πράγματι ιστορικο-πολιτικό συμβάν που ονομάζεται ΗΠΑ (Ηνωμένες Πολιτείες της Αμερικής). Πράγματι ποτέ και πουθενά (χώρος και χρόνος είναι οι αναφορές) στην παγκόσμια ιστορία δεν συνέβη αυτό που έγινε το 1776 στην ήπειρο της Βόρειας Αμερικής.
Οι άποικοι «κατασκεύασαν» ως συνειδησιακή συνθήκη τον δικό τους χειροποίητο εαυτό τους. Η ίδρυση των ΗΠΑ δεν ήταν θεσμική οργάνωση εθνικού κράτους. Εντάχθηκε σε πολιτικο-κοινωνικές διαδικασίες «αναγνώρισης» ως πολιτικής οντότητας στις πραγματολογικές συνθήκες του τέλους του δέκατου όγδοου αιώνα και των αρχών του δέκατου ένατου αιώνα. Το 1776 δεν ιδρύθηκε κανένα εθνικό κράτος, όπως συνέβη στην ευρωπαϊκή ήπειρο κατά τους δέκατο ένατο και εικοστό αιώνες. Το 1776 θεσμοθετήθηκε μια συνειδησιακή συνθήκη για την «ανθρώπινη κατάσταση». Το κείμενο για αυτές τις θεμελιώδεις απαιτήσεις της ανθρωπότητας είναι το κείμενο της «Ανεξαρτησίας της Απελευθέρωσης».
Με άλλα λόγια υποστηρίζω ότι η ίδρυση της Αμερικής ως αυτόνομης πολιτικής οντότητας έναντι των ευρωπαϊκών μητροπόλεων ισοδυναμεί με τη θεσμοθέτηση σε παγκόσμιο πνευματικό και πολιτικό επίπεδο μιας συνειδησιακής ταυτότητας που ανάγεται στον ίδιο τον άνθρωπο ως οντότητα και ως δημιουργό του κόσμου. Το έτος 1776 θεσμοθετήθηκε μια πολιτική μορφή ζωής η οποία συνοψίζεται στις «λέξεις» και τα «πράγματα»: ελευθερία, δημοκρατία, ισοπολιτεία, ισότητα, δικαιοσύνη κ.ά. Αυτές οι ιδέες και πολλές άλλες του ευρωπαϊκού πολιτικού διαφωτισμού αποτέλεσαν τις «πολιτικές υποθέσεις» του Τζέφερσον (στην Αμερική) και του Αδαμάντιου Κοραή (του ελληνισμού). Οποιος ενδιαφέρεται μπορεί να ανατρέξει στη σχετική αλληλογραφία τους.
Από την ιστορική εξέλιξη των ΗΠΑ έχουμε ένα πραγματολογικό δεδομένο: η Διακήρυξη της Ανεξαρτησίας ως κείμενο και ως πολιτικό συμβάν δεν ιδρύει εθνική κοινότητα, αλλά την κατεξοχήν πολιτική μορφή ζωής, η οποία εγείρει αξιώσεις πολιτικής και πρακτικής εφαρμογής των ιδεών και των αξιών του πολιτικού διαφωτισμού σε όλα τα μήκη και τα πλάτη της οικουμένης.
Από εκείνη την εποχή του Τζέφερσον μέχρι σήμερα (στην εποχή του Tραμπ) η Αμερική ως οικουμενική πολιτική μορφή ζωής παρήκμασε. Βρίσκεται στο ιστορικό περιθώριο. Δεν μπορεί να κάνει τίποτα περισσότερο και τίποτα λιγότερο παρά να είναι ο «χωροφύλακας» στον πλανήτη μας. Εξάλλου όποιος διαβάσει τον Χέγκελ στις ερμηνείες του για την ιστορική εξέλιξη της ανθρωπότητας θα καταλήξει στα ορθολογικά συμπεράσματα ότι ο «αιώνας της Αμερικής» βρίσκεται στα τελευταία στάδια της ύπαρξής του.
Η επιχειρηματική επίθεση του Ντόναλντ Tραμπ εναντίον του Ιράν σηματοδοτεί το τέλος της Αμερικής ως «πολιτικής μορφής ζωής». Εάν υποθέσουμε ότι συγκρούονται δύο πολιτισμικές συνθήκες (η Δύση και το Ισλάμ) στον πόλεμο που διεξάγεται στο Ιράν, τότε θα πρέπει η ίδια η Αμερική να αναστοχαστεί την «γένεσή» της.
Και από την άλλη η ισχύς της (Macht) δεν είναι ούτε επιχειρησιακό ούτε πολεμικό μέγεθος. Είναι υπόθεση συνείδησης και αυτοσυνείδησης του ίδιου του εαυτού της.
Η ιστορική απόσταση των 250 χρόνων (1776-2026) είναι αποκαλυπτική για την ιστορική πορεία της ανθρωπότητας. Ενώ στην Αμερική δόθηκε από τον Θεό που δεν υπάρχει ένα πολιτικό δώρο, να «κατασκευάζει» τις πολιτικές συνθήκες του πλανήτη μας, η ίδια ως πολιτικό υποκείμενο θυσιάζει τον ίδιο τον εαυτό της.
Πράγματι ένα «πράγμα» που θυσιάζεται στον πόλεμο του Ιράν είναι η πνευματική και πολιτική ταυτότητα της Αμερικής υπό την ηγεσία του Ντόναλντ Tραμπ. Αυτός ο ηγεμών που ξεθεμελίωσε την Αμερική ως «Δημοκρατία» ορίζει τις τύχες εκατομμυρίων ανθρώπων στον πλανήτη μας.
Τα 250 χρόνια που συμπληρώνονται φέτος από τη Διακήρυξη της Ανεξαρτησίας δεν είναι επέτειος θριάμβου. Είναι μια πραγματολογική συνθήκη πολιτικού πένθους. O Ντόναλντ Tραμπ κάνει την κηδεία του Τόμας Τζέφερσον. Αραγε χρειάστηκαν 250 χρόνια για να φτάσει το μεγαλούργημα της πολιτικής μορφής ζωής (1776) να καταλήξει στο περιθώριο της ανθρώπινης ιστορικής εξέλιξης; Μετά τον Ντόναλντ Tραμπ δεν υπάρχει άλλη ιστορική διέξοδος παρά η «άβυσσος»!
* Καθηγητής Πολιτικής Φιλοσοφίας
