Η ανερχόμενη θρησκευτικότητα των νέων στην εποχή των social media

Πίσω από την ξαφνική άνοδο της θρησκευτικότητας στους νέους κρύβεται η ανάγκη για συλλογικότητα σε έναν κατακερματισμένο κόσμο και στο ψηφιακό μάρκετινγκ των μέσων κοινωνικής δικτύωσης.

Για χρόνια, ένα μεγάλο μέρος της Αριστεράς θεωρούσε ότι όσο η κοινωνία εκσυγχρονίζεται, τόσο η επιρροή της θρησκείας θα περιορίζεται. Σήμερα, όμως, η πραγματικότητα δείχνει να αμφισβητεί αυτή τη βεβαιότητα. Η Gen Z δεν εγκαταλείπει την πνευματικότητα, την επαναπροσδιορίζει και αυτή η κοινωνιολογική πραγματικότητα μας αναγκάζει να επανεξετάσουμε το φαινόμενο. Η επί δεκαετίες υπόθεση ότι κάθε νέα γενιά θα είναι λιγότερο θρησκευόμενη, φαίνεται πλέον να αμφισβητείται. Διεθνείς και εγχώριες έρευνες καταγράφουν μια απροσδόκητη στροφή των νέων προς την πνευματικότητα, η οποία δεν εκφράζεται μέσα από τις παραδοσιακές, συντηρητικές δομές της Εκκλησίας, αλλά αναδιαμορφώνεται ριζικά μέσα από τα φίλτρα των μέσων κοινωνικής δικτύωσης.

Τα ποσοτικά δεδομένα αποτυπώνουν μια σαφή μεταβολή. Στη Μεγάλη Βρετανία, πρόσφατα στοιχεία της YouGov αποκαλύπτουν ότι το ποσοστό των νέων ηλικίας 18 έως 25 ετών που δηλώνουν πίστη στον Θεό εκτινάχθηκε από το 16% το 2021 στο 45% στις αρχές του 2025. Στην Ελλάδα, έρευνες (βλ. Dianeosis) δείχνουν ότι η πλειονότητα των νέων διατηρεί ισχυρούς δεσμούς με τη θρησκευτική ταυτότητα. Ωστόσο, το 60% των Ελλήνων νέων χαρακτηρίζει τον επίσημο λόγο της Εκκλησίας οπισθοδρομικό, απορρίπτοντας τις συντηρητικές της θέσεις για τις γυναίκες (60%) και τους ΛΟΑΤΚΙ+ ανθρώπους (77%). Η Gen Z διαχωρίζει πλήρως την προσωπική πίστη από τον εκκλησιαστικό θεσμό.

Ο καταλυτικός παράγοντας σε αυτή τη μεταβολή είναι ο ρόλος των social media, τα οποία έχουν μετατρέψει τη θρησκεία σε ένα ελκυστικό, ψηφιακό προϊόν. Πλατφόρμες όπως το TikTok και το Instagram έχουν κατακλυστεί από κοινότητες (όπως το #ChristianTikTok με δισεκατομμύρια προβολές), όπου η πίστη παρουσιάζεται απογυμνωμένη από τον δογματισμό της και ντυμένη με την αισθητική του σύγχρονου lifestyle. Οι προσωποποιημένοι αλγόριθμοι λειτουργούν ως «ψηφιακοί ιεροκήρυκες» και τροφοδοτούν τους νέους με περιεχόμενο που απαντά στις υπαρξιακές τους ανησυχίες, ενισχύοντας έναν κλειστό κύκλο περιεχομένου που αναπαράγει παρόμοια μηνύματα. Οι αλγόριθμοι αυτοί, φυσικά δεν προωθούν το θρησκευτικό περιεχόμενο επειδή είναι θρησκευτικό, αλλά επειδή ανταμείβουν ό,τι προκαλεί έντονη συναισθηματική εμπλοκή και υψηλή αλληλεπίδραση. Η πνευματικότητα γίνεται έτσι ένα «α λα καρτ» καταναλωτικό αγαθό, εύκολα προσβάσιμο από την οθόνη ενός κινητού.

Από μια προοδευτική σκοπιά, η τάση αυτή δεν πρέπει να ερμηνεύεται ως ιδεολογική οπισθοδρόμηση, αλλά ως σύμπτωμα της βαθιάς κρίσης του ύστερου καπιταλισμού. Η Gen Z μεγαλώνει σε ένα περιβάλλον εργασιακής ανασφάλειας, κοινωνικής απομόνωσης και στεγαστικής κρίσης. Οι παραδοσιακοί κοινωνικοί χώροι συλλογικότητας έχουν διαλυθεί ή εμπορευματοποιηθεί. Την ίδια στιγμή, το κράτος αδυνατεί να δημιουργήσει νέους δημόσιους χώρους συλλογικής ζωής, όπου οι νέοι θα μπορούν να αναπτύσσουν σχέσεις, κοινότητες και αίσθηση συμμετοχής. Μέσα σε αυτό το κενό, η αναζήτηση της πίστης και της κοινότητας ( έστω και ψηφιακής) αποτελεί μια απέλπιδα προσπάθεια των νέων να βρουν νόημα, ψυχικό καταφύγιο και μια αίσθηση του ανήκειν σε έναν κόσμο που τους αποξενώνει.

Το στοίχημα για τις δυνάμεις της προόδου είναι σαφές. Αντί να προσπερνούμε το φαινόμενο με δογματική περιφρόνηση, οφείλουμε να κατανοήσουμε ότι η ανάγκη των νέων για συλλογικότητα, αλληλεγγύη και ηθικές αξίες είναι γνήσια. Η Αριστερά πρέπει να προσφέρει πραγματικές, επίγειες απαντήσεις και συλλογικά οράματα που θα απαντούν στις αντιφάσεις του σύγχρονου καπιταλισμού, αποδεικνύοντας ότι η διέξοδος από την κρίση δεν βρίσκεται στη μεταφυσική φυγή ή στην απομόνωση του αλγορίθμου, αλλά στους κοινούς κοινωνικούς και πολιτικούς αγώνες για έναν δικαιότερο κόσμο.

*Νομικός