Τι είναι αυτό που δεν θυμάσαι;

«Δε θυμάμαι τίποτα μετά τον δεύτερο δεκαδικό του π.

Δε θυμάμαι να έχω πλύνει ποτέ τα χέρια μου καθιστός.

Δε θυμάμαι ποιος μου είπε ότι με κάτι φίλους του είχε πετάξει χαρταετό Κυριακή του Πάσχα.

Δε θυμάμαι πότε αρχίσαμε να ελέγχουμε κάθε λίγο και λιγάκι την ορθότητα των λεγομένων μας στο ίντερνετ.

Δε θυμάμαι τη μίζερη ευτυχία τού να ζεις νύχτα.

Δε θυμάμαι το τέλος των περισσότερων βιβλίων που έχω διαβάσει, σε κάποιες περιπτώσεις ακόμη και αν τα έχω διαβάσει παραπάνω από μία φορά, και το ίδιο μού συμβαίνει και με ταινίες.

Δε θυμάμαι όλα όσα έχω ξεχάσει, τα πιο πολλά τα έχω ξεχάσει εντελώς.»

Κωστής Μαλούτας, «Δεν θυμάμαι»

Το «Δεν θυμάμαι» είναι το τρίτο βιβλίο του Κωστή Μαλούτα που μόλις κυκλοφόρησε από τις υπέροχες νέες εκδόσεις «Γεννήτρια». Κείμενο υβριδικό, απλό και ταυτόχρονα σύνθετο, αποτελεί επί της ουσίας έναν μεγάλο κατάλογο από όλα όσα ο συγγραφέας δεν θυμάται. Από την 1η Απριλίου έως τις 21η Ιουνίου, ο συγγραφέας σημειώνει, προσπαθεί να σημειώσει όλα όσα έχει ξεχάσει. Γεγονότα καθοριστικά και ασήμαντα, συλλογικά και ατομικά, μικρές λεπτομέρειες και κομβικά συμβάντα. Όλα εδώ έχουν τον χώρο τους σε μια αναπάντεχη συγχρονία. Αναπάντεχη όσο η ίδια η μνήμη.

Ο Μαλούτας εκκινεί από τα αντίστοιχα συγγραφικά πειράματα του Μπρέιναρντ και του Περέκ για να μας δώσει το καλύτερο βιβλίο του. Η ουσία όμως βρίσκεται στην ελάχιστη μετατόπιση από τα εγχειρήματα αυτά. Ενώ οι δύο συγγραφείς δημιουργούν έναν κατάλογο μνήμης, εδώ βρισκόμαστε μπροστά σε έναν κατάλογο λήθης. Ή μάλλον έναν κατάλογο που εντάσσει τη λήθη μέσα στη μνήμη και την αναδεικνύει ως θεμελιακό συστατικό της. Δεν έχουμε μια αναπόληση (αν και το στοιχείο αυτό βεβαίως υπάρχει) όσο μια διαδικασία. Οσα μένουν ταυτόχρονα με αυτά που χάνονται. Ο συγγραφέας, το υποκείμενο που αφηγείται, δομείται την ίδια στιγμή με αυτά που έχει και αυτά που έχασε. Γιατί η μνήμη είναι ένα πεδίο ρευστό. Δεν κωδικοποιεί την πραγματικότητα. Την αναδιατάσσει.

Ζούμε σε μια κοινωνία όπου η λήθη είναι απαγορευμένη. Ό,τι έχει συμβεί θα υπάρχει για πάντα καταγεγραμμένο στο διαδίκτυο, πάντα έκθετο στην αναζήτηση, στη συλλογική ψηφιακή ψευτομνήμη. «Δεν θυμάμαι, και είναι ανθρώπινο», μας λέει προς το τέλος του βιβλίου ο συγγραφέας, ταυτίζοντας με αυτή την απλή παραδοχή την ανθρώπινη ταυτότητα με τις αδυναμίες αυτές που ο ψηφιακός κόσμος προσπαθεί ασθμαίνοντας να εκμηδενίσει.

Το βιβλίο παίρνει μορφή από την ίδια την απαίτηση του καταλόγου. Εκτελεί στην εντέλεια την εκφραστική απλότητα και αναζητά λογοτεχνική αξία όχι στον λυρισμό, όχι στην πλοκή ή την αφήγηση αλλά στην ίδια τη διαδοχή και παράθεση των γεγονότων. Χωρίς να ακολουθεί μια εμφανή ροή, η συγκροτημένη λήθη του συγγραφέα παίρνει τη μορφή συνειρμού. Όλα υπάρχουν στο εδώ και το τώρα της γραφής. Οι γιαγιάδες και τα παιδικά χρόνια, οι συναυλίες και τα μικρά περιστατικά, η μετάβαση από την άγουρη ηλικία στην ηλικία των ευθυνών, η γέννηση του παιδιού και οι αλλαγές από εποχή σε εποχή.

Το βιβλίο αποτελεί μια ταυτόχρονη αυτοβιογραφία, μια συνθήκη όπου όλα τα κεφάλαια της ζωής συμβαίνουν ταυτόχρονα. Αλλά μαζί το κείμενο αναδεικνύει το συλλογικό. Κάτι που ξεπερνά την ατομική εμπειρία. Το «Δεν θυμάμαι» είναι η πιο άμεση παράκαμψη προς τη γενιά μας. Τους σημερινούς σαραντάρηδες που μεγαλώνουν, ξεχνούν και ζούνε σε έναν ξαφνικό κόσμο. Χωρίς να αναφέρεται ονομαστικά σε μεγάλα γεγονότα, στον Δεκέμβρη, την κρίση, τις πορείες κ.λπ., ο Μαλούτας καταλογογραφεί ό,τι υπόγειο συνέβη μέσα σε αυτές τις συνθήκες. Τη ζωή τη νύχτα και τις αγωνίες όπως βγαίνουν από τα γεγονότα, τα τυχαία πρόσωπα της γειτονιάς και τις στιγμές των φίλων, τα μικρά ατυχήματα, τα κατοικίδια, τους γονείς, τις εκπλήξεις, όσα χάνονται και όσα ξανά συναντιούνται. Με μια γραφή που πάντοτε θα τείνει προς το αντικειμενικό λόγω της δωρικότητας του καταλόγου, αλλά θα μένει πάντοτε ριζωμένη στο υποκειμενικό λόγω ακριβώς της γωνίας θέασης.

Χωρίς ίχνος νοσταλγίας, το «Δεν θυμάμαι» είναι ένα βιβλίο του παρελθόντος και του παρόντος μας, ατομικό και συλλογικό, λιτό και πολύπλοκο μαζί όπως η ίδια η ζωή. Ένα απόλυτα ζωντανό, ένα σπουδαίο βιβλίο.