Ευρωβουλή: Εγκρίθηκε κανονισμός για νέας γενιάς γενετικά τροποποιημένα φυτά, υπέρ οι ευρωβουλευτές Ευρωπαϊκού Λαϊκού Κόμματος – ΝΔ

Ένας κρίσιμος για αγρότες, διατροφή και περιβάλλον κανονισμός παραγωγής νέας γενιάς γενετικά τροποποιημένων φυτών, υπερψηφίστηκε σήμερα Τετάρτη στην Ευρωβουλή με ψήφους υπέρ, μεταξύ άλλων από την ευρωομάδα του ΕΛΚ και τους Έλληνες ευρωβουλευτές της ΝΔ, ένας κανονισμός ο οποίος ανοίγει τον δρόμο για την ευρύτερη διάδοση γενετικά τροποποιημένων φυτών, καταργώντας σχετικές δικλείδες ασφαλείας.

Αποδυναμώνεται η αρχή της προφύλαξης και αρκετοί ειδικοί μιλούν  σοβαρούς κινδύνους για πιθανές επιμολύνσεις καλλιεργειών, ενάντια στη διατήρηση της γενετικής ποικιλότητας και στην ανεξαρτησία των παραγωγών. Παράλληλα η ενίσχυση του καθεστώτος πατεντών φαίνεται να επιβαρύνει οικονομικά ακόμη περισσότερο τους αγρότες. Παράλληλα εγκρίνεται πρόβλεψη που περιορίζει την υποχρέωση σαφούς επισήμανσης των προϊόντων.

⇒ Το σχετικό δελτίο τύπου της Ευρωβουλής:

Το Κοινοβούλιο εξέδωσε νέους κανόνες που διευκολύνουν την πρόσβαση σε νέα φυτά τα οποία είναι ανθεκτικά στο κλίμα και τα παράσιτα, αποδίδουν υψηλότερες σοδειές και απαιτούν λιγότερα παρασιτοκτόνα.
Οι τροποποιημένοι κανόνες για τις νέες γονιδιωματικές τεχνικές (NGTs) συμφωνήθηκαν προσωρινά μεταξύ του Κοινοβουλίου και του Συμβουλίου τον Δεκέμβριο του 2025.

Οι νέοι κανόνες της ΕΕ σηματοδοτούν μια στροφή προς τη ρύθμιση των φυτών με βάση την τελική γενετική τους εμφάνιση και όχι τον τρόπο δημιουργίας τους. Τα φυτά που έχουν τροποποιηθεί με NGT πρόκειται να χωριστούν σε δύο κατηγορίες με διαφορετικές νομικές υποχρεώσεις.

• NGT-1 — Αυτή η κατηγορία αφορά φυτά με περιορισμένο αριθμό και τύπο αλλαγών που θα μπορούσαν να έχουν προκύψει μέσω συμβατικής αναπαραγωγής. Μόλις επαληθευτεί ότι πληρούν τα κριτήρια για το καθεστώς NGT-1, θα αντιμετωπίζονται όπως τα συμβατικά φυτά. Κατόπιν αιτήματος του Κοινοβουλίου, φυτά που έχουν υποστεί γενετική μηχανική για ανθεκτικότητα σε ζιζανιοκτόνα ή για την παραγωγή εντομοκτόνων ουσιών δεν μπορούν να χαρακτηριστούν ως φυτά NGT-1.
• NGT-2 — Αυτή η κατηγορία αφορά φυτά που έχουν υποστεί πιο εκτεταμένες ή πολύπλοκες γενετικές τροποποιήσεις. Αυτά καλύπτονται από τους υφιστάμενους αυστηρούς κανόνες για τους ΓΤΟ (Γενετικά Τροποποιημένους Οργανισμούς) και θα υπόκεινται σε αξιολόγηση κινδύνου. Πρέπει να λάβουν έγκριση προτού κυκλοφορήσουν στην αγορά της ΕΕ.

Οι κανόνες θα ισχύουν τόσο για φυτά που προέρχονται από την Ευρώπη όσο και για εκείνα που εισάγονται. Αρκετά προϊόντα που παρασκευάζονται από φυτά NGT είναι ήδη διαθέσιμα στην αγορά ή βρίσκονται σε προχωρημένο στάδιο ανάπτυξης εκτός της ΕΕ. Παραδείγματα περιλαμβάνουν σιτάρι χαμηλής γλουτένης, πατάτες ανθεκτικές σε παθογόνα και καλαμπόκι ανθεκτικό στην ξηρασία.

Ιχνηλασιμότητα, επισήμανση και δικαίωμα εξαίρεσης για τα κράτη μέλη

Η πλήρης ιχνηλασιμότητα και η επισήμανση θα παραμείνουν υποχρεωτικές για τα φυτά NGT-2, και οι χώρες της ΕΕ ενδέχεται να περιορίσουν ή να απαγορεύσουν την καλλιέργειά τους, ακόμη και αν αυτή έχει εγκριθεί στην ΕΕ. Οι ποικιλίες φυτών που περιέχουν ή προέρχονται από φυτό NGT-1 θα καταχωρούνται σε μια δημόσια βάση δεδομένων της ΕΕ, και όλοι οι σάκοι σπόρων και το αναπαραγωγικό υλικό πρέπει να φέρουν την επισήμανση NGT-1, ώστε να επιτρέπεται στους αγρότες να κάνουν μια συνειδητή επιλογή.

Για να κατευθυνθεί η χρήση των NGTs προς την ανάπτυξη φυτών με χαρακτηριστικά βιωσιμότητας (π.χ. ανθεκτικότητα στο κλίμα και τα παράσιτα), ο κανονισμός καθιστά υποχρεωτική την παρακολούθηση των επιπτώσεων των φυτών NGT στη βιωσιμότητα.

Βιολογικά φυτά

Δεν θα επιτρέπεται καμία NGT στη βιολογική παραγωγή, αλλά η τεχνικά αναπόφευκτη παρουσία φυτών NGT-1 δεν θα συνιστά μη συμμόρφωση. Η Επιτροπή θα αξιολογήσει εάν ο παρών κανονισμός δημιουργεί διοικητικά, οικονομικά ή πρακτικά βάρη για τους βιοκαλλιεργητές, συμπεριλαμβανομένων εκείνων που σχετίζονται με τη δική τους αντίληψη και την αντίληψη των καταναλωτών.

Δικαιώματα πνευματικής ιδιοκτησίας και διπλώματα ευρεσιτεχνίας

Θα είναι δυνατή η κατοχύρωση πατέντας για τις NGTs, εκτός από εκείνα τα χαρακτηριστικά ή τις αλληλουχίες που απαντώνται στη φύση ή παράγονται με βιολογικά μέσα. Οι ευρωβουλευτές εισήγαγαν δικλείδες ασφαλείας για την πρόληψη της συγκέντρωσης της αγοράς και τη διασφάλιση της οικονομικής προσιτότητας και της δίκαιης πρόσβασης για τους αγρότες, ώστε να διατηρήσουν το δικαίωμα να αποθηκεύουν και να ξαναφυτεύουν σπόρους.

Δήλωση

Η εισηγήτρια Jessica Polfjärd (ΕΛΚ, Σουηδία) δήλωσε: «Πρόκειται για μια ιστορική νίκη για τους αγρότες της Ευρώπης και το μέλλον της Ευρώπης. Εγκρίνοντας τη χρήση των NGTs, επιλέξαμε την καινοτομία, την ανταγωνιστικότητα και την επισιτιστική ασφάλεια. Οι Ευρωπαίοι αγρότες ζητούσαν εδώ και καιρό πρόσβαση σε αυτά τα σύγχρονα εργαλεία αναπαραγωγής, για να τους βοηθήσουν να αναπτύξουν καλλιέργειες που είναι πιο ανθεκτικές και λιγότερο εξαρτημένες από παρασιτοκτόνα. Διαθέτοντας αυτές τις ασφαλείς, βασισμένες στην επιστήμη τεχνολογίες αναπαραγωγής, το Κοινοβούλιο ανταποκρίνεται στις ανάγκες των Ευρωπαίων αγροτών, διασφαλίζοντας την επισιτιστική μας ασφάλεια και χτίζοντας μια πιο ανταγωνιστική και καινοτόμο Ευρώπη».

Επόμενα βήματα

Ο κανονισμός θα τεθεί σε ισχύ 20 ημέρες μετά τη δημοσίευσή του στην Επίσημη Εφημερίδα της ΕΕ και θα εφαρμοστεί δύο χρόνια αργότερα.

⇒ Η ανακοίνωση του Έλληνα ευρωβουλευτή της ευρωομάδας της Αριστεράς και του ΣΥΡΙΖΑ Κώστα Αρβανίτη:

Η Δεξιά ψήφισε με τις πολυεθνικές, όχι με τους αγρότες και τους καταναλωτές. Ντροπή! Καταψήφισε την πρόταση της Αριστεράς για ισχυρότερες εγγυήσεις στις Νέες Γονιδιωματικές Τεχνικές, στις πατέντες σπόρων, τη σήμανση και ιχνηλασιμότητά τους ανοίγοντας τον δρόμο για μεγαλύτερο οδιατροφής. Τα σοβαρά ερωτήματα για τις πατέντες σε σπόρους και γενετικά χαρακτηριστικά παραμένουν.

Οι αγρότες κινδυνεύουν να εξαρτώνται όλο και περισσότερο από λίγους κατόχους δικαιωμάτων, ενώ οι πολίτες στερούνται το δικαίωμα πλήρους ενημέρωσης για το τι φτάνει στο πιάτο τους. Εμείς θα συνεχίσουμε να υπερασπιζόμαστε τη διαφάνεια, την ασφάλεια, την ελευθερία επιλογής των παραγωγών και το δικαίωμα των καταναλωτών να γνωρίζουν τι επιλέγουν να καταναλώσουν.

⇒ Η ανακοίνωση της ευρωομάδας των Πράσινων:

Το Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο έδωσε το πράσινο φως σε μια νέα γενιά ΓΤΟ. Αυτά τα φυτά αναπτύσσονται μέσω νέων γονιδιωματικών τεχνικών (NGTs) και είναι γενετικά τροποποιημένα χωρίς την εισαγωγή DNA από άλλα είδη, σε αντίθεση με τους ΓΤΟ πρώτης γενιάς που δημιουργήθηκαν μέσω διαγένεσης.

Οι Πράσινοι/EFA αντιτίθενται σθεναρά στην απορρύθμιση των NGTs. Αυτή η απόφαση θα παραδώσει ακόμη μεγαλύτερη εξουσία για το διατροφικό μας σύστημα σε έναν μικρό αριθμό αγροχημικών πολυεθνικών που θα κατέχουν τα διπλώματα ευρεσιτεχνίας, εξασθενώντας παράλληλα την αυτονομία των αγροτών και την επισιτιστική κυριαρχία της Ευρώπης. Επιπλέον, η απόφαση αυτή παραβιάζει την αρχή της προφύλαξης.
Ο ευρωβουλευτής Thomas WAITZ, μέλος των Πρασίνων/EFA στην Επιτροπή Γεωργίας και Ανάπτυξης της Υπαίθρου, σχολιάζει:

“Νέες γονιδιωματικές τεχνικές, παλιά απληστία. Η πλήρης απορρύθμιση των νέων γονιδιωματικών τεχνικών θα αποφέρει τεράστια κέρδη σε εταιρείες-κολοσσούς, στερώντας παράλληλα από τους καταναλωτές τη διαφάνεια και από τους αγρότες την κυριαρχία τους. Θα ανοίξει τους ασκούς του Αιόλου για τους πατενταρισμένους σπόρους, προκαλώντας μεγάλα νομικά προβλήματα σε μικρού και μεσαίου μεγέθους αγρότες και ανεξάρτητους παραγωγούς σπόρων. Σε λίγα χρόνια, ο εφοδιασμός μας σε τρόφιμα θα μπορούσε να ελέγχεται πλήρως από μια χούφτα πολυεθνικών. Εμείς παλέψαμε για τους αγρότες. Οι συντηρητικοί παλέψαν για τις πολυεθνικές Bayer-Monsanto, Corteva και Syngenta.”

Η ευρωβουλευτής Cristina GUARDA, μέλος των Πρασίνων/EFA στην Επιτροπή Γεωργίας και Ανάπτυξης της Υπαίθρου, σχολιάζει:

“Με αυτή τη συμφωνία, η οποία προέκυψε από τις διαπραγματεύσεις του τριλόγου και προωθήθηκε από τα δεξιά κόμματα, το Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο υποχώρησε στα συμφέροντα των λόμπι, εγκαταλείποντας τις ιστορικές του εντολές και δημιουργώντας ένα ανεπίτρεπτο νομικό παράδοξο. Από τη μία πλευρά, αυτά τα νέα φυτά (NGTs) θεωρούνται ισοδύναμα με τις συμβατικές ποικιλίες προκειμένου να παρακαμφθούν οι απαραίτητες εγγυήσεις για την υγεία και το περιβάλλον. Από την άλλη πλευρά, επιτρέπεται στους κολοσσούς των σπόρων να τα κατοχυρώνουν με δίπλωμα ευρεσιτεχνίας ως βιομηχανικές εφευρέσεις.

Αυτή η απορρύθμιση εξασθενεί τα πρότυπα ασφαλείας, τη διαφάνεια και το δικαίωμα των καταναλωτών να γνωρίζουν τι περιέχεται στα τρόφιμά τους. Επίσης, φέρνει σε σαφή μειονεκτική θέση τους βιοκαλλιεργητές και τους παραγωγούς μη γενετικά τροποποιημένων προϊόντων, καθώς δεν θα είναι πλέον σε θέση να εγγυηθούν προϊόντα απαλλαγμένα από ΓΤΟ.

Δεν μπορούμε να δεχτούμε ότι η αρχή της προφύλαξης αντικαθίσταται από το βιομηχανικό κέρδος. Αυτό δεν έχει να κάνει με το αν είμαστε υπέρ ή κατά της έρευνας. Το πραγματικό ερώτημα είναι απλό: θέλουμε οι αγρότες να μειώσουν το κόστος παραγωγής, να είναι αυτόνομοι και να παραμείνουν ελεύθεροι ή όχι;”