Πριν από τον Δάντη, η ποίηση είχε ήδη βρει τη φωνή της. Μιλούσε σικελικά. Στην αυλή του Φρειδερίκου Β’ της Σουηβίας, ανάμεσα στον πολιτισμό, το όραμα και την ομορφιά, ζωντανεύει η Σικελική Ποιητική Σχολή, με επικεφαλής τον Τζάκομο ντα Λεντίνι, ποιητή και συμβολαιογράφο στην αυλή του Φρειδερίκου Β’. Τα τραγούδια και τα σονέτα του έχουν εξέχουσα θέση στη Συλλογή του Βατικανού και μαρτυρούν τη δραστηριότητά του στα χρόνια 1233-1240. Η αναφορά του ονόματός του από τον Δάντη (Καθαρτήριο, Ασμα 24ο, στ. 34-63) επιβεβαιώνει τον ρόλο του ως αρχηγού της Σικελικής Σχολής. Αλλοι εκπρόσωποι είναι ο Πιερ ντελα Βίνια, σημαντική δαντική προσωπικότητα (Κόλαση, Ασμα 13ο, στ. 31-61), ο Ρινάλντο ντ’ Ακουίνο κ.ά. Ο Φρειδερίκος Β’ δεν περιορίστηκε στην ποίηση, αλλά προστάτευσε τις επιστήμες, από τα μαθηματικά μέχρι την αστρονομία και έκανε τη Σικελία σταυροδρόμι του πολιτισμού. Προσπάθησε να αντικαταστήσει στοιχεία του αραβικού πολιτισμού με άλλα, προερχόμενα από τον κλασικισμό και τον χριστιανισμό. Οσο κι αν είναι δύσκολο να κρίνουμε σε βάθος μια τέτοια προσπάθεια, μπορούμε να σημειώσουμε ότι σ’ αυτό το πεδίο, προπορεύεται των απόψεων του αριστοκρατικού και απολυταρχικού μαικηνισμού των αιώνων που ακολουθούν.
Οι συγγραφείς της Σικελικής Σχολής ξεκίνησαν από τη χρήση της νησιωτικής διαλέκτου, που επέτρεπε μια πιο άμεση και οργανική σχέση με την κοινωνική πραγματικότητα, αλλά παράλληλα την τελειοποίησαν και την εκλέπτυναν ώστε να γίνει κατάλληλη για το επίπεδο της αυτοκρατορικής αυλής. Τέτοιοι συγγραφείς προέρχονταν σε μεγάλο βαθμό από τον δικαστικό και νομικό χώρο (δικαστές, συμβολαιογράφοι, δικηγόροι), δηλαδή από την κατηγορία εκείνης της δραστηριότητας που η ανάπτυξη της πολιτικής και αστικής κοινωνίας είχε δημιουργήσει, αλλά και από κατώτερα κοινωνικά στρώματα που ζούσαν σε εκείνο το περιβάλλον. Για πρώτη φορά, η καθομιλουμένη γίνεται ψυχή, συναίσθημα, ταυτότητα. Λέξεις που δεν ανήκαν πλέον μόνο στους μορφωμένους, αλλά σε έναν ολόκληρο λαό. Ο Δάντης στο έργο του «De Vulgari Eloquentia» αναγνώρισε επίσης σε αυτή την εμπειρία μια θεμελιώδη ρίζα της ιταλικής γλώσσας. Στη Σικελία η ποίηση άρχισε πραγματικά να αναπνέει. Και από εδώ, ακόμη και σήμερα, μπορούμε να ακούσουμε τον βαθύτερο παλμό της ιταλικής ιστορίας.
Δύο σονέτα
Εχω μια θέση στην καρδιά μου φυλαγμένη για τον Θεό,
ώστε να πάω στον Παράδεισο,
στον Αγιο Τόπο όπου, έχω ακούσει,
οι άνθρωποι είναι πάντα ευτυχισμένοι, χαρούμενοι και εύθυμοι.
Δεν θα ήθελα να πάω εκεί χωρίς την κυρά μου,
αυτή με τα ξανθά μαλλιά και τη χλομή επιδερμίδα,
επειδή χωρίς αυτήν δεν θα μπορούσα ποτέ να είμαι
ευτυχισμένος, μακριά από την κυρά μου.
Αλλά δεν το λέω αυτό με βλάσφημη πρόθεση,
σαν να ήθελα να αμαρτήσω μαζί της:
μόνο να βλέπω την καλλίγραμμη σιλουέτα της
και το όμορφο πρόσωπο και το τρυφερό της βλέμμα:
γιατί θα με παρηγορούσε πολύ
να βλέπω την κυρά μου να λάμπει δοξασμένη.
Τζάκομο ντα Λεντίνι
━━━━━━━
Αλλά η Αγάπη δεν μπορεί να φανεί
και δεν τη νιώθεις με το σώμα,
κι ανόητοι είναι όσοι πιστεύουν
ότι η Αγάπη δεν είναι τίποτα.
Αλλά όσο η Αγάπη γίνεται αισθητή
μέσα στην καρδιά των ανθρώπων,
πρέπει να έχει πολύ μεγαλύτερη αξία
από ό,τι αν τη βλέπατε με τα μάτια.
Με την αρετή του μαγνήτη
που αόρατα τραβά το σίδερο
αλλά είναι εκεί,
αυτό πιστεύω για μένα
ότι είναι η Αγάπη, και πίστεψέ με
είναι δάσκαλος για τους ανθρώπους.
Πιερ ντελα Βίνια
