Η «Εδέμ» για τον δημοσιογράφο είναι άνθρωποι σαν τον Γιάννη Τσαρούχη. Αντισυμβατικοί, έως και αναρχικοί, βαθείς και με οξύ χιούμορ. Ανθρωποι με προσωπικό μαγνητισμό.
Θέλω να δείξω -γιατί μελλοντικά θα το αποδείξω- ότι η χώρα βρίσκεται σε παρακμή και καθρέφτης της παρακμής της χώρας μας είναι όσα συμβαίνουν στον χώρο των τεχνών.
Γνώρισα μεγάλους ποιητές, ζωγράφους, γλύπτες, σκηνοθέτες, ηθοποιούς και μουσικούς. Ο Τσαρούχης και ο Εγγονόπουλος μιλούσαν ολοστρόγγυλα ελληνικά, σαν βότσαλα βγαλμένα μόλις τώρα από το Αιγαίο. Ο Μάνος Χατζιδάκις ήταν άτεγκτος και καυτηρίαζε εχθρούς και φίλους με την ίδια αυστηρότητα.
Το σημερινό μικρό δοκίμιο περί των αφορισμών, που περιέχουν πολλές από τις δημόσιες τοποθετήσεις αυτών των μεγάλων προσωπικοτήτων, περιέχει ταυτόχρονα όλη την πνευματική χλωρίδα και πανίδα των τελευταίων 100 χρόνων.
Είναι ο Ελύτης που χρησιμοποίησε αυτό το όπλο στα δικά του ανυπέρβλητα πεζά: «Η αγάπη είναι μια υπέροχη κακοτοπιά. Οσοι βάλθηκαν να την εξερευνήσουν, δεν επέστρεψαν ποτέ –καλή τους ώρα!» Αλλού: «Οπως πάμε, δεν αποκλείεται και να ξοφλήσουμε μια μέρα σχετικά με τον λόγο. Είμαστε πανέτοιμοι για τη βλακεία!»
Τα Γράμματα είναι από τους πιο υψηλούς πόθους του ανθρώπου. «Η Παιδεία είναι ο κυβερνήτης του βίου» έλεγε ο Σεφέρης.
Ομως ας αρχίσουμε να ξετυλίγουμε αυτό το τυλιχτάρι, που εκτείνεται από τα χρόνια του Βάρναλη, δηλαδή αρχές του προηγούμενου αιώνα, μέχρι τον Μίκη Θεοδωράκη που έφυγε τον Σεπτέμβριο του 2021.
ΚΩΣΤΑΣ ΒΑΡΝΑΛΗΣ
Ο Κώστας Βάρναλης είχε τιμηθεί με το Βραβείο Λένιν. Στα 90 του χρόνια βρέθηκε στη Γενική Κλινική Αθηνών πεταμένος, μόνος και αβοήθητος. Τον επισκέφθηκα μαζί με τη Νανά Καλλιανέση, που ήταν η εκδότρια του «Κέδρου», του εκδοτικού οίκου που εξέδιδε τα έργα του. Φορούσε πιτζάμες και γκρίνιαζε συνεχώς. Αλλά μεγάλος χωρατατζής καθώς ήταν γκρίνιαζε με ωραίο τρόπο.
«Εχω έναν μήνα να λουστώ! Πότε θα μου φέρουν λίγο νερό, να πλύνω τα ματάκια μου τουλάχιστον;» Η Νανά σπεύδει και τον χτενίζει με τρυφερότητα. Κι ο Βάρναλης της λέει: «Τι με χτενίζεις, βρε Νανά; Με ετοιμάζεις του Χάρου;» Η Νανά επιμένει και του λέει με γλυκύτητα: «Εγινες όμορφος, παππού». Βάρναλης: «Κούκλος! Αντε, ετοιμάστε την γκιλοτίνα!»
Στο τέλος αυτής της επίσκεψης, θέλοντας να θυμίσω τα χούγια του στον Διδάσκαλο του Γένους, του λέω: «Παππού, τι αγάπησες πολύ εκτός από το γράψιμο;» Βάρναλης: «Δεν γράφεται…». Και ακόμη μία ασεβέστερη ερώτηση: «Παππού, ποια είναι η ωραιότερη γυναίκα που είδες στη ζωή σου;» Βάρναλης: «Του αλλουνού!».
ΝΙΚΟΣ ΕΓΓΟΝΟΠΟΥΛΟΣ
Ας πάμε τώρα στον Νίκο Εγγονόπουλο, που θεωρούσε τον εαυτό του τον «τελευταίο Ελληνα». Ροδοκόκκινος, με κόκκινα μαλλιά, λευκά χέρια, κίτρινα δάκτυλα από το τσιγάρο, ασημένια δακτυλίδια που τα είχε ζωγραφίσει πολλές φορές. Ο «σατανικός άνθρωπος», όπως τον έλεγαν στην Ελλάδα!…
– Γιατί χρησιμοποιείτε την καθαρεύουσα;
Ισως διότι είμαι ο τελευταίος των Ελλήνων.
– Τι λέτε για την ελληνοτουρκική κρίση;
Ετσι όπως έρχονται τα πράγματα, τα χάνω. Ξεκίνησα να τα πω όλα με χρώματα και στίχους. Και ξαφνικά, βάρβαρος βρέθηκε μπροστά μου πάλι ο Τούρκος!
Αυτός ο σπουδαίος ζωγράφος και εξίσου σπουδαίος ποιητής έχει αφήσει μερικούς αφορισμούς, που τους κρατώ στα «τιμαλφή» του αρχείου μου:
■ Ο Ανδρέας Εμπειρίκος πέθανε, χωρίς ποτέ να πάρει είδηση ότι υπήρξε πλούσιος.
■ Τη μεγαλύτερη ελευθερία την έχω συναντήσει στους ταπεινούς ήρωες του Παπαδιαμάντη.
■ Ο Ντε Γκολ έλεγε ότι θα ήταν κανείς βλάκας, αν δεν υπήρξε κάποια φορά στη ζωή του και κομμουνιστής.
■ Εγώ και ο Εμπειρίκος φέραμε στην ποίηση την παλιννόστηση της πεσούσης μεγάλης εικόνας.
■ Τις γυναίκες κάποτε τις λατρεύαμε. Απορούμε που τώρα θέλουν να γίνουν σαράφηδες της οδού Αθηνάς.
■ Για τους αναρχικούς: Τους αγαπώ τους αναρχικούς, αλλά διαφέρουμε σε κάτι πολύ βασικό. Οι αναρχικοί έχουν πολλές αρχές!
ΜΑΝΟΛΗΣ ΑΝΑΓΝΩΣΤΑΚΗΣ
Ο Μανόλης Αναγνωστάκης, πέρα από σπουδαίος ποιητής, υπήρξε και μια ξεχωριστή πολιτική προσωπικότητα στον χώρο της Αριστεράς. Δεν έλεγε ότι είναι ποιητής, αλλά «κάποιος που γράφει ποιήματα». «Πονάω την υπόθεση της Αριστεράς. Πάντα ήμουν και ζούσα μέσα στα σπλάχνα της. Νομίζω ότι μπορώ να βοηθήσω στην ενότητα της Αριστεράς, που είναι το ζητούμενο. Να πούμε όλοι τις απόψεις μας ελεύθερα. Να γίνει ευρεία ανταλλαγή και ζύμωση. Να δούμε καθαρά τι έφταιξε στο παρελθόν κι από εκεί να βγει ανανεωμένη και αδιάσπαστη η Αριστερά» (λόγια τόσο επίκαιρα).
ΝΙΚΟΣ ΚΑΡΟΥΖΟΣ
Τα ίδια και ο Νίκος Καρούζος, που μια επιτροπή του υπουργείου Πολιτισμού του έδωσε σύνταξη ποιητή β’ κατηγορίας!
Σχετικά με το ζήτημα της επαναφοράς των Αρχαίων Ελληνικών στα σχολεία ο Καρούζος ήταν άτεγκτος: «Εχει δίκιο ο Τρίτσης. Εχουμε μια παράδοση τριών χιλιάδων χρόνων. Κάποιος φίλος μου στην Κρήτη μού έλεγε ότι στο νησί ορκίζονται πότε πότε με τη φράση “Νη Ζα”, που σημαίνει “Μα τον Δία”! Ομηρος δηλαδή! Επιζεί στο νησί χιλιάδες χρόνια η φράση “Νη Ζήνα” που οι σημερινοί Κρητικοί τη λένε “Νη Ζα”. Ο κύριος Τρίτσης έπραξε καλώς».
Σε ερώτησή μου αν θα ήθελε να γίνει ακαδημαϊκός, πετάχτηκε όρθιος: «Οχι, κύριε, για όνομα του Θεού! Χτυπάω ξύλο! Οχι, όχι! Ακαδημαϊκός, σε μια Ακαδημία που έκλεισε τις πόρτες στον Νίκο Καζαντζάκη και στον Αγγελο Σικελιανό; Είναι ντροπή και αίσχος να υποβάλλεις υποψηφιότητα για να γίνεις Ακαδημαϊκός!».
ΓΙΑΝΝΗΣ ΣΚΑΡΙΜΠΑΣ
Μια και είμαστε στο θέμα αυτό, τα πιο χαριτωμένα πράγματα τα έχω ακούσει από τον «Γέροντα του Ευρίπου», Γιάννη Σκαρίμπα. Τους ακαδημαϊκούς τούς αποκαλούσε «κουκουβαγιόπουλα»! Τον πρωτοσυνάντησα μέσα στο Οφθαλμιατρείο Αθηνών.
Εγώ τον τσίγκλησα και του είπα ότι οι ακαδημαϊκοί μας δήλωσαν πως δεν έχουν καμία σχέση με τους δικτάτορες. Πετάχτηκε όρθιος στο κρεβάτι, του έφυγε ο επίδεσμος από το μάτι: «Να τους πεις (ξεστομίζει μια βαριά βρισιά) ότι οι παλάμες τους κάνουν κάλλους από τις χειραψίες με τους χουντικούς! Να τους πεις ότι αυτοί οι γελοίοι και ανόητοι πηγαίνουν στον ακόμα πιο γελοίο, ανόητο και αγράμματο Παπαδόπουλο, για να πάρουν μαθήματα ιστορίας, φιλοσοφίας και γλώσσας!».
Οταν πήγα την κουβέντα στα περί Θεού, ο Σκαρίμπας ήταν απολαυστικός: «Αχ, βρε Θεέ! Μου άφησες όλα τα δόντια, εκτός από 27, στα ενενήντα μου χρόνια. Αυτό δεν με πειράζει τόσο. Μου εμάρανες και το άλας…! Είμαι περισσότερο κοντά στο Θεό από τους “Κυρελέησους” της Εκκλησίας μας! Εμπλεος χαράς για το πόσο είμαι άθεος, φανταστείτε κύριε Λιάνη, συνέλαβα τον εαυτό μου να φωνάζει μια μέρα: Αχ, πόσο άθεος είμαι Θεέ μου!».
ΓΙΑΝΝΗΣ ΡΙΤΣΟΣ
Ο Γιάννης Ρίτσος, δεσμώτης της χούντας, στο Καρλόβασι της Σάμου όπου τον συνάντησα, μου είπε: «Οι ωραίες μορφές κρατούν το βάρος της ανθρώπινης δυστυχίας». Στην παραλαβή του Βραβείου Λένιν έγιναν προς τιμήν του μοναδικές εκδηλώσεις στη Μόσχα. Γνωστό είναι τοις πάσι πως ποτέ δεν εγκατέλειψε το ΚΚΕ. Σε κάποιες εκλογές τον επέλεξαν ως πρώτο στο Ψηφοδέλτιο Επικρατείας και μου έκανε εντύπωση το ότι δέχτηκε, ενώ δεν επρόκειτο να εκλεγεί: «Το κόμμα έχει απέναντί μου πάντα μεγάλη φροντίδα και σεβασμό. Θεώρησα μεγάλη τιμή που επέλεξε εμένα για να τιμήσει τον εαυτό του. Από τη στιγμή που μου προτάθηκε, δεν μπορούσα παρά να δεχτώ».
ΝΤΙΝΟΣ ΧΡΙΣΤΙΑΝΟΠΟΥΛΟΣ
Ο Ντίνος Χριστιανόπουλος γεννήθηκε το 1931 στη Θεσσαλονίκη από Κωνσταντινουπολίτες γονείς. Ο πατέρας του ήταν ναυτικός στον Κεράτιο Κόλπο. Είναι γνωστοί οι αφορισμοί του Χριστιανόπουλου, που κρύβονται μέσα σε 200 ποιήματα, μερικά εκ των οποίων είναι δύο στίχοι και μόνο.
Για τη μυθολογία περί «ερωτικής Θεσσαλονίκης» ήταν κάθετος: «Καμιά Θεσσαλονίκη δεν βλέπω ερωτική. Εγώ αγωνίστηκα όλη μου τη ζωή να με χαρακτηρίσουν ερωτικό ποιητή και όχι ομοφυλόφιλο. Τώρα, μετά από πολλά χρόνια, με λένε όλοι ερωτικό. Αυτό έχει γίνει μια καραμέλα σαχλή και καθώς το συσχετίζουνε με τη Θεσσαλονίκη, γίνεται φαύλος κύκλος. Απεχθάνομαι τέτοια ζητήματα. Εδώ δεν μπορούμε να εκφράσουμε τον εαυτό μας, θα εκφράσουμε μια ολόκληρη πόλη; Πρέπει να πάψει αυτό το παραμύθι περί ερωτικής Θεσσαλονίκης. Μήπως στην Αθήνα οι άνθρωποι δεν γ…. και δεν γ….; Μήπως δεν υπάρχουν κρεβάτια εκεί; Ολη πια η πεμπτουσία, όλο το μάννα εξ ουρανού έπεσε στη Θεσσαλονίκη; Τι αστεία πράγματα είναι αυτά; Ο Μοσκώφ πλάσαρε πρώτος τα περί ερωτικής Θεσσαλονίκης. Αυτήν την μπαρούφα δεν μπόρεσα να την καταλάβω».
ΒΑΣΙΛΗΣ ΤΣΙΤΣΑΝΗΣ
Ο Βασίλης Τσιτσάνης σπάνια έδινε συνεντεύξεις, αλλά όλες ήταν μεστές. Μιλούσε πολύ ωραία την ελληνική γλώσσα κι αυτό φαίνεται σε τουλάχιστον 150 δικά του αριστουργήματα –και μουσικά και ποιητικά.
– Κύριε Τσιτσάνη, γράψατε πολλά τραγούδια που μιλούν για φυλακές, κατάδικους, χασισοπότες. Είχατε ο ίδιος παρόμοιες εμπειρίες;
Οχι, βρε παιδί μου. Οπως έγραψα για την Αραπιά και τις αραπίνες χωρίς να έχω πάει εκεί, όπως έγραψα για την Παραγουάη σε φίνο ακρογιάλι, χωρίς να έχει η Παραγουάη ακρογιάλια, έτσι με τη φαντασία μου έγραψα και τα λίγα χασικλίδικα που λέτε.
– Γιατί φύγατε από τα Τρίκαλα;
Εκδικήθηκα την αριστοκρατία που χλεύαζε την οικογένειά μου και την πρόσβαλλε, γιατί η φτωχή μου μάνα νοίκιαζε σπίτια σε στρατιώτες.
– Δάσκαλε, πες μου κάτι για τις γυναίκες.
Τις γυναίκες τις λατρεύω. Τις διεκδικήσεις τους τις παραδέχομαι. Και σαν παράδειγμα σου αναφέρω την κόρη μου, που την έκανα γιατρίνα. Αλλά για την ισότητα στο σεξ έχω αντιρρήσεις. Ισότητα στο σεξ ή ας το πούμε, όπως το λένε, σεξουαλική απελευθέρωση είναι τρεις λέξεις κεραυνός για τις γυναίκες! Οχι μόνο πρέπει να το απεύχεται κάθε γυναίκα αυτό, αλλά και να το καταπολεμάει μ’ όλη της τη δύναμη! Τι ζητάνε, δηλαδή; Αυτό που το λέμε λαϊκά ……; Αν συμβεί αυτό, τότε η αξία της γυναίκας θα είναι μια δεκάρα. Θα είναι δημοσίας χρήσεως πλέον η γυναίκα.
– Δάσκαλε, σαν τους Τούρκους μιλάς. Θέλεις τη γυναίκα κτήμα σου;
Βεβαίως! Τι, να την έχω κοινή; Τη γυναίκα δεν τη θέλω ξεφτιλισμένη. Πρέπει να μου παρουσιάζεται αγία και τιμία.
ΜΑΝΟΣ ΧΑΤΖΙΔΑΚΙΣ
Μετά την επιστροφή του από την Αμερική, όπου έμεινε περίπου 7 χρόνια, ο Μάνος Χατζιδάκις έφερε και το αριστούργημα των αριστουργημάτων του: τον «Μεγάλο Ερωτικό» με τη Φλέρυ Νταντωνάκη και τον Δημήτρη Ψαριανό. Στην Ελλάδα είχε φουντώσει πάλι ο διάλογος περί «λαϊκού τραγουδιού».
«Δεν υπάρχει σύγχρονο λαϊκό τραγούδι. Υπάρχουν βιομηχανικά προϊόντα για καθημερινή κατανάλωση. Μπορεί να κάνουν σήμερα τραγούδια μεγαλοφυείς συνθέτες, αλλά αυτό δεν σημαίνει πως είναι λαϊκά. Ο Θεοδωράκης και του λόγου μου δεν κάνουμε λαϊκά, αλλά λαϊκογενή τραγούδια. Τα τελευταία λαϊκά γράφτηκαν μέχρι το 1945-50. Τα δικά μου είναι έντεχνα λαϊκά τραγούδια».
Οι αφορισμοί του:
■ Εκανα τον «Μεγάλο Ερωτικό» σαν απάντηση στη δικτατορία. Εβαλα σ’ ένα βάθρο αξίες όπως ο έρωτας, η ποίηση και η Ιστορία. Δικαιώθηκα.
■ Ανάπτυξη του ανθρώπου είναι να κατεβάσει το εγώ του. Τότε ο άνθρωπος αποκτά φτερά, αυτόματα θα έλεγα, και πετά στον ουρανό.
■ Πλειάδα φίλων μου, παιδιά στην κυριολεξία, πέρασαν από τη Μακρόνησο. Εγώ συμπτωματικά δεν πέρασα. Εκεί υπέστησαν τα μύρια όσα. Φανταστείτε αυτήν τη Μακρόνησο, που γέννησε τον Ιωαννίδη, κάποιος πνευματικός ταγός την αποκάλεσε «Παρθενώνα του 20ού αιώνα» (σ.σ. Πρόκειται για τον Παναγιώτη Κανελλόπουλο, ο οποίος μετέπειτα ζήτησε συγγνώμη).
■ Πιστεύω ότι ο ανδρισμός είναι μια πνευματική ιδιότης και όχι επιβητορική… Λυπάμαι, γιατί στον τόπο μας έχει συνδεθεί με τους επιβήτορες. Φιλοδοξούσα να γίνω νέος άνδρας αληθινός, και όχι άνδρας της αγοράς. Πιστεύω ότι το κατόρθωσα.
ΜΙΚΗΣ ΘΕΟΔΩΡΑΚΗΣ
Ο Μίκης Θεοδωράκης είναι ο άνθρωπος με τα μεγάλα φτερουγίσματα. Πέταξε σε όλα τα μέρη της Γης με τη μουσική του και τα τραγούδια του, όλα σχεδόν, είχαν στίχους μεγάλων Ελλήνων ποιητών.
Οι αφορισμοί του:
■ Ο Τσιτσάνης είναι ποταμός αστείρευτος. Πιο μεγάλος απ’ όλους. Ποιος Μάρκος; Ο Τσιτσάνης τραγουδιέται 30 χρόνια και θα τραγουδιέται για αιώνες.
■ Εγώ ήθελα να λογαριάζομαι μαθητής του και ήθελα να τον ξεπεράσω. Αυτά να τα πεις στον αγαπητό μου Μαρκόπουλο και στον Ξαρχάκο. Ατού της νέας γενιάς είναι ο χρόνος. Να μη μετρηθούν με μας, γιατί χαθήκανε! Να γίνουν μαθητές μας, όπως εγώ νιώθω τιμή να θεωρούμαι ένας απλός μαθητής του Τσιτσάνη.
■ Η Αριστερά είναι θρησκεία, δεν είναι λογική.
■ Ο μηχανισμός ευαισθησίας του Γρηγόρη Μπιθικώτση δεν υπάρχει πουθενά. Ξέρεις τι βγαίνει από κει μέσα; Η συγκίνηση. Χρόνια ολόκληρα έκανε εμετό από το τρακ. Είναι σαν τα πανύψηλα βουνά. Οσο τα γνωρίζεις, τόσο πιο πολύ σε μαγεύουν. Με τον Μπιθικώτση στις συναυλίες κοιτιόμασταν στα μάτια. Ανεβαίναμε, ανεβαίναμε και χανόμασταν.
Ο Μπιθικώτσης τραγούδησε στο Καλλιμάρμαρο για τη χούντα. Ο Μίκης κεραυνοβολήθηκε και είπε ότι δεν θα ξανασυνεργαστεί μαζί του. Μετά ένα-δυο χρόνια τον συνάντησε και τον ρώτησε: Γιατί το έκανες αυτό, ρε Γρηγόρη; Και ο θυμόσοφος Μπιθικώτσης τού απάντησε: Ρε συ Μίκη, έχεις δει ποτέ έναν τραγουδιστή μπροστά στο μικρόφωνο να τραγουδάει και το κεφάλι του να είναι πιο πέρα κομμένο;
ΟΔΥΣΣΕΑΣ ΕΛΥΤΗΣ
Πριν καταλήξω με τον Γιάννη Τσαρούχη, θέλω να πω ένα υπέροχο που έζησα στη Στοκχόλμη, όταν ο Ελύτης πήγε να παραλάβει το Νόμπελ. Οι Σουηδοί δημοσιογράφοι τον κατέκλυσαν με ερωτήσεις. Ενας από αυτούς τον ρώτησε: Το Νόμπελ και τα χρήματά του είναι το τέλος της καριέρας σας; Κι ο Ελύτης τού απάντησε: «Δεν είμαι μπακάλης, για να πω ότι θα κλείσω το μαγαζί»!
ΓΙΑΝΝΗΣ ΤΣΑΡΟΥΧΗΣ
■ Το πιο ταλαντούχο βίτσιο της φυλής μας είναι η ομοφυλοφιλία.
■ Μ’ αρέσει να ζωγραφίζω με ορμή.
■ Για τα χρόνια της δικτατορίας: Τα χρόνια της δικτατορίας δεν είναι μόνο τα βασανιστήρια και η τρομοκρατία. Αυτά παρήλθαν. Τι θα κάνουμε από δω και πέρα έχει σημασία. Οι Ελληνες σήμερα μπορούν να λένε πως ζουν ελεύθερα. Είναι όμως ελεύθεροι την ώρα που είναι μόνοι τους στο δωμάτιό τους; Αυτή η ελευθερία είναι η πιο δύσκολη κι αυτήν έχει περισσότερο απ’ όλα ανάγκη η Ελλάδα.
■ Οι πύργοι των Αθηνών θα μείνουν αιώνια μνημεία της Επταετίας. Οχι μόνο κανείς δεν σκέφτηκε να τους γκρεμίσει, αλλά ούτε καν το συλλογίστηκε. Επιτρέπεται να ονομάζεται Αθήνα αυτή η πόλη; Οι δύο μεγάλες πόλεις της Ελλάδας, η Θεσσαλονίκη και η Αθήνα, πρέπει να καθαριστούν! Μερικά πράγματα πρέπει να κατεδαφίζονται. Οι ευεργέτες εκεί πρέπει να στραφούν και να καταστρέφουν πράγματα και να λένε: Κατεστράφη υπό του τάδε, και όχι δημιουργήθηκε από τον τάδε. Αμα αρχίσουν να δίνουν λεφτά για να καταστραφούν όλα αυτά τα άσχημα, θα είναι αληθινοί ευεργέτες!
■ Για τον Μάη του 1968 στη Γαλλία: Ο Μάης ζητούσε. Οι επαναστάτες γίνονται απ’ αυτούς που δίνουν. Ετυχε να μπω στη Σχολή Καλών Τεχνών, γυρεύοντας ένα τελάρο που μου είχε δανείσει κάποιος κάποτε. Οι φοιτητές με πήραν για αστυνομικό! Ενας Ελληνας που με ήξερε, τους εξήγησε ότι ήμουν ακίνδυνος. Επιασα συζήτηση μαζί τους. Ηταν περήφανοι που είχαν καταλάβει τη Σχολή. Τους είπα πως «ό,τι καλύτερο είχε η γαλλική ζωγραφική, απέφυγε αυτή τη Σχολή!».
■ Η πολιτική για μένα είναι οι κίνδυνοι προς μελέτη και όχι το λαχείο που ελπίζω να μου πέσει. Σ’ αυτό διαφωνώ με τους περισσότερους, οι οποίοι βλέπουν ότι η πολιτική είναι αυτό που τάζει, και όχι αυτό που δίνει.