Τον Απρίλιο, το Ηνωμένο Βασίλειο και η Ευρωπαϊκή Ένωση ανακοίνωσαν την επικείμενη συμμετοχή του Ηνωμένου Βασιλείου στο πρόγραμμα Erasmus+, σηματοδοτώντας ένα από τα πιο σημαντικά βήματα στην εκπαιδευτική συνεργασία ΕΕ και Ηνωμένου Βασιλείου μετά το Brexit. Πέρα από την αποκατάσταση των ευκαιριών κινητικότητας για τους φοιτητές, η συμφωνία αντανακλά μια ευρύτερη βούληση για την ανασυγκρότηση των πολιτικών και κοινωνικών δεσμών μεταξύ του Ηνωμένου Βασιλείου και της ΕΕ. Ωστόσο, η ανακοίνωση έχει επίσης αναζωπυρώσει τις εσωτερικές πολιτικές εντάσεις γύρω από το Brexit και το μέλλον των σχέσεων Ηνωμένου Βασιλείου-ΕΕ.
Erasmus+: ένας πυλώνας της εκπαιδευτικής συνεργασίας της ΕΕ
Το πρόγραμμα Erasmus, που θεσπίστηκε από την Ευρωπαϊκή Ένωση το 1987, αποτελεί βασικό στοιχείο της ευρωπαϊκής συνεργασίας στον τομέα της τριτοβάθμιας εκπαίδευσης, επιτρέποντας στα άτομα που φοιτούν στο πανεπιστήμιο να συμπληρώσουν τις σπουδές τους στο εξωτερικό. Με την πάροδο των ετών, το πρόγραμμα, που είναι πλέον γνωστό ως Erasmus+, εξελίχθηκε ώστε να περιλαμβάνει την εκπαίδευση, την κατάρτιση, τη νεολαία και τον αθλητισμό. Από το 1987, σύμφωνα με στοιχεία της Ευρωπαϊκής Επιτροπής, πάνω από 16 εκατομμύρια άτομα έχουν συμμετάσχει στα προγράμματα Erasmus και Erasmus+.
Με προϋπολογισμό που ξεπερνά τα 26 δισεκατομμύρια ευρώ, το Erasmus+ προσφέρει μια σημαντική ευκαιρία στα νεαρά άτομα να ανακαλύψουν την Ευρώπη, αποκτώντας παράλληλα πολύτιμη εμπειρία και καινούργιες δεξιότητες, με αποδεδειγμένα θετικά αποτελέσματα στην εργασιακή τους πορεία. Το πρόγραμμα θεωρείται ευρέως ως ένα από τα πιο αποτελεσματικά εργαλεία «ήπιας ισχύος» της Ευρωπαϊκής Ένωσης και διαδραματίζει καθοριστικό ρόλο στην ενίσχυση της ευρωπαϊκής ταυτότητας για τις νεότερες γενιές.
Και τα 27 κράτη-μέλη της ΕΕ είναι επιλέξιμα και μπορούν να συμμετάσχουν στις διάφορες δράσεις του προγράμματος, μαζί με έξι ακόμα κράτη εκτός ΕΕ: τη Νορβηγία, την Ισλανδία, το Λιχτενστάιν, τη Βόρεια Μακεδονία, την Τουρκία και τη Σερβία.
Το Brexit και η μείωση της φοιτητικής κινητικότητας μεταξύ Ηνωμένου Βασιλείου και ΕΕ
Ως πρώην κράτος-μέλος της ΕΕ, το Ηνωμένο Βασίλειο συμμετείχε στο πρόγραμμα Erasmus από την ίδρυσή του έως την αποχώρησή του από την Ευρωπαϊκή Ένωση το 2020. Μετά το Brexit, οι ευκαιρίες των νέων Βρετανών να συμμετάσχουν σε προγράμματα και ανταλλαγές
Erasmus+ μειώθηκαν σημαντικά.
Μεταξύ 2020 και 2026, τα δίδακτρα, οι απαιτήσεις για βίζα και τα διοικητικά εμπόδια αυξήθηκαν, περιορίζοντας την πρόσβαση των νέων Βρετανών σε προσιτές ευκαιρίες ανταλλαγής εντός της Ευρώπης. Αν και εισήχθη μια εναλλακτική λύση μετά το Brexit, το πρόγραμμα Turing, αυτή παρέμεινε πολύ πιο περιορισμένη από το Erasmus+, καθώς δεν παρείχε αμοιβαία χρηματοδότηση για Ευρωπαίους φοιτητές που σπουδάζουν στο Ηνωμένο Βασίλειο.
Σύμφωνα με το Migration Observatory της Οξφόρδης, ο αριθμός των φοιτητών της ΕΕ που εγγράφηκαν σε πανεπιστήμια του Ηνωμένου Βασιλείου μειώθηκε κατά το ήμισυ μετά το Brexit, ενώ κατά τη διάρκεια του ακαδημαϊκού έτους 2023-2024, οι φοιτητές της ΕΕ αποτελούσαν λιγότερο από το 7% του συνόλου των νέων διεθνών φοιτητών, σε σύγκριση με το 25% το 2017-2018 – το υψηλότερο ποσοστό πριν το Brexit,. Η πτώση αυτή ήταν ιδιαίτερα σημαντική για ορισμένες ευρωπαϊκές χώρες, όπως η Ρουμανία, η Πολωνία ή η Ελλάδα, όπου ο αριθμός των νέων φοιτητών και φοιτητριών στο Ηνωμένο Βασίλειο μειώθηκε κατά 81%, 78% και 64% αντίστοιχα, από το ακαδημαϊκό έτος 2020-2021 έως το 2023-2024.
Η επιστροφή του Ηνωμένου Βασιλείου στο Erasmus+: αποκατάσταση των ευκαιριών και της κινητικότητας των νέων
Λίγους μήνες μετά την κοινή ανακοίνωση της 17ης Δεκεμβρίου, το Ηνωμένο Βασίλειο και η Ευρωπαϊκή Ένωση υπέγραψαν συμφωνία στις 15 Απριλίου 2026, επισημοποιώντας την επιστροφή του Ηνωμένου Βασιλείου στο πρόγραμμα Erasmus+.
Ξεκινώντας από το 2027, φοιτητές και φοιτήτριες από βρετανικά πανεπιστήμια θα μπορούν ξανά να σπουδάσουν ή να παρακολουθήσουν προγράμματα κατάρτισης στο εξωτερικό και να λάβουν οικονομική ενίσχυση. Η Ούρσουλα φον ντερ Λάιεν, πρόεδρος της Ευρωπαϊκής Επιτροπής, εξήρε αυτή την εξέλιξη, αναφέροντας ότι η Ευρώπη και το Ηνωμένο Βασίλειο «διατηρούν αμοιβαία επωφελείς εκπαιδευτικούς δεσμούς εδώ και αιώνες». «Η περαιτέρω ενίσχυση αυτών των δεσμών είναι απολύτως λογική και για τις δύο πλευρές – αφορά τους φοιτητές και τις φοιτήτριες, τους εκπαιδευτικούς και τις εκπαιδευτικούς, τα εκπαιδευτικά συστήματα, τις οικονομίες και τις κοινωνίες μας στο σύνολό τους», πρόσθεσε.
Το Βρετανικό Συμβούλιο έχει οριστεί ως ο εθνικός φορέας του Ηνωμένου Βασιλείου για τη διαχείριση του Erasmus+, ρόλο τον οποίο είχε αναλάβει και στο παρελθόν (2014-2020), κατά τη διάρκεια των οποίων διαχειρίστηκε σχεδόν 1 δισεκατομμύριο λίρες και υποστήριξε περίπου 580.000 συμμετέχοντες. Τα πανεπιστήμια, τα σχολεία και άλλοι επιλέξιμοι οργανισμοί του Ηνωμένου Βασιλείου θα υποβάλουν αιτήσεις για χρηματοδότηση μέσω του Βρετανικού Συμβουλίου, το οποίο στη συνέχεια θα διανείμει τα κονδύλια σε άτομα που το δικαιούνται.
Η επανένταξη του Ηνωμένου Βασιλείου στο πρόγραμμα Erasmus+ αναμένεται να ωφελήσει περισσότερους από 100.000 ανθρώπους μόνο κατά το πρώτο έτος και αποτελεί ενθαρρυντική είδηση για τους νέους και τις νέες και από τις δύο πλευρές.
Η επανεμφάνιση των πολιτικών διχασμών γύρω από το Brexit μετά τη συμφωνία για το Erasmus+
Από την εποχή του Brexit, πολλά νέα άτομα στη Βρετανία προσέβλεπαν σε μια τέτοια συμφωνία, νιώθοντας απογοήτευση από το γεγονός ότι έπρεπε να ζουν με τις συνέπειες της αποχώρησης του Ηνωμένου Βασιλείου από την ΕΕ, παρότι δεν είχαν ψηφίσει στο δημοψήφισμα του 2016, καθώς τότε βρίσκονταν σε νεαρή ηλικία.
Σύμφωνα με έρευνα της YouGov που διεξήχθη τον Φεβρουάριο του 2026, το 80% των Βρετανών ηλικίας 18 έως 24 ετών θεωρούσε το Brexit μέχρι στιγμής περισσότερο αποτυχία παρά επιτυχία· αντίθετα, το 47% των ερωτηθέντων ηλικίας 65 ετών και άνω συμμεριζόταν αυτή την άποψη. Επιπλέον, η υποστήριξη για την επανένταξη στην ΕΕ ήταν ιδιαίτερα ισχυρή μεταξύ των νεότερων γενεών, με το 80% των ατόμων ηλικίας 18-24 ετών και το 62% των ατόμων ηλικίας 25 έως 49 ετών να τάσσονται υπέρ της επιστροφής στην Ένωση, σε σύγκριση με το 40% των ατόμων ηλικίας άνω των 65 ετών. Αυτό το χάσμα μεταξύ των γενεών ήταν ήδη ορατό κατά τη διάρκεια του δημοψηφίσματος του 2016, όταν τα τρία τέταρτα των ψηφοφόρων ηλικίας 18 έως 25 ετών αντιτάχθηκαν στην έξοδο από την Ευρωπαϊκή Ένωση.
Αυτά τα στοιχεία αναδεικνύουν μια σαφή τάση: οι νεότερες γενιές, συμπεριλαμβανομένων τόσο εκείνων που ψήφισαν υπέρ της παραμονής στην ΕΕ όσο και εκείνων που ήταν σε πολύ μικρή ηλικία για να συμμετάσχουν στο δημοψήφισμα, τείνουν να εκφράζουν μεγαλύτερη δυσαρέσκεια για το Brexit.
Οι συντηρητικές ομάδες, ωστόσο, παραμένουν σθεναρά αντίθετες σε αυτή την προσέγγιση μεταξύ ΕΕ και Ηνωμένου Βασιλείου και την επικρίνουν εδώ και αρκετούς μήνες. Τον Δεκέμβριο του 2025, η Πρίτι Πατέλ, υπουργός Εξωτερικών και βουλευτής της περιφέρειας Γουίθαμ, έγραψε στο X ότι «το Εργατικό Κόμμα συνεχίζει να προδίδει το Brexit». Η αντιπολίτευση παρουσιάζει τη συμφωνία για τις ανταλλαγές κακή, επισημαίνοντας το οικονομικό της κόστος: 570 εκατομμύρια λίρες για το ακαδημαϊκό έτος 2027-2028. Η αντιπολίτευση την παρουσιάζει επίσης ως κακή συμφωνία, τονίζοντας το οικονομικό της κόστος: 570 εκατομμύρια λίρες για το ακαδημαϊκό έτος 2027/28.
Αυτό το οικονομικό επιχείρημα δεν είναι καινούργιο και χρονολογείται από την εποχή της κυβέρνησης Τζόνσον και τις θέσεις της σχετικά με την αποχώρηση του Ηνωμένου Βασιλείου από το Erasmus+. Μετά το Brexit, η κυβέρνηση Τζόνσον υποστήριξε ότι η χώρα θα πλήρωνε σχεδόν 2 δισεκατομμύρια λίρες περισσότερα από όσα λάμβανε, εάν παρέμενε συνδεδεμένη με το πρόγραμμα, παρουσιάζοντας τη συμφωνία ως ασύμφορη για τους φορολογούμενους. Αυτή η ανισορροπία οφειλόταν σε μεγάλο βαθμό στο γεγονός ότι πολύ περισσότεροι φοιτητές από την ΕΕ σπούδαζαν στο Ηνωμένο Βασίλειο παρά το αντίστροφο.
Αυτό το οικονομικό επιχείρημα δεν είναι καινούργιο, καθώς ανάγεται στη σχετική τοποθέτηση της κυβέρνησης Τζόνσον σχετικά με την αποχώρηση του Ηνωμένου Βασιλείου από το Erasmus+. Μετά το Brexit, η κυβέρνηση Τζόνσον υποστήριξε ότι η χώρα θα πλήρωνε σχεδόν 2 δισεκατομμύρια λίρες περισσότερο από ό,τι θα εισέπραττε, αν παρέμενε συνδεδεμένη με το πρόγραμμα, ένα ποσό που παρουσιάστηκε ως καθαρό κόστος για τους φορολογούμενους. Αυτή η ανισορροπία οφειλόταν σε μεγάλο βαθμό στο γεγονός ότι πολύ περισσότεροι φοιτητές και φοιτήτριες από την ΕΕ έρχονταν στο Ηνωμένο Βασίλειο παρά το αντίστροφο.
Απαντώντας σε αυτές τις κριτικές, η σημερινή κυβέρνηση του Ηνωμένου Βασιλείου υποστήριξε ότι η συνεισφορά των 570 εκατομμυρίων λιρών είναι μειωμένη κατά 30% σε σύγκριση με το τυπικό ποσοστό συνεισφοράς για τις συνδεδεμένες χώρες εκτός ΕΕ. Ωστόσο, παραμένουν ερωτήματα σχετικά με το αν η συμφωνία αξίζει αυτό το κόστος.
Ένα νέο βήμα προς την ενίσχυση των σχέσεων ΕΕ-Ηνωμένου Βασιλείου στη μετα-Brexit εποχή
Έξι χρόνια μετά την αποχώρηση του Ηνωμένου Βασιλείου από την Ευρωπαϊκή Ένωση, αυτή η νέα συμφωνία καταδεικνύει τη βούληση ενίσχυσης της συνεργασίας με την Ένωση. Η σημερινή κυβέρνηση του Ηνωμένου Βασιλείου έχει επανειλημμένα επικρίνει το Brexit και τις επιπτώσεις του στους νέους. «Το Brexit τους στέρησε τη δυνατότητα να εργάζονται, να σπουδάζουν και να ζουν άνετα στην Ευρώπη. Γι’ αυτό και είμαι περήφανος που επαναφέραμε το πρόγραμμα Erasmus», δήλωσε ο πρωθυπουργός του Ηνωμένου Βασιλείου Κιρ Στάρμερ, στις 11 Μαΐου 2026. Έχει επίσης τονίσει ότι επιθυμεί το Ηνωμένο Βασίλειο να βρίσκεται «στην καρδιά της Ευρώπης».
Παραμένουν ορισμένες αβεβαιότητες, καθώς η συμφωνία καλύπτει μόνο το ακαδημαϊκό έτος 2027-2028, ενώ το πλαίσιο για την περίοδο 2028-2034 θα αποτελέσει αντικείμενο διαπραγμάτευσης. Αυτή η αρχική φάση αναμένεται να προσφέρει στη βρετανική κυβέρνηση μια πρώτη αξιολόγηση της σχέσης κόστους-απόδοσης του προγράμματος. Σε κάθε περίπτωση, σε ένα πολιτικό τοπίο όπου τα ακροδεξιά κόμματα κερδίζουν έδαφος και ο ευρωσκεπτικισμός αυξάνεται, η επανένταξη του Ηνωμένου Βασιλείου στο πλαίσιο του Erasmus+ αποτελεί σημάδι ελπίδας για ανανεωμένες σχέσεις μεταξύ της ΕΕ και του Ηνωμένου Βασιλείου.
Τελικά, αυτή η εξέλιξη έχει αναζωπυρώσει τη συζήτηση σχετικά με το μακροπρόθεσμο κόστος και τα οφέλη του Brexit για το Ηνωμένο Βασίλειο. Σύμφωνα με τα δεδομένα της YouGov από τις αρχές του 2026, οι περισσότεροι Βρετανοί, και όχι μόνο οι νεότερες γενιές, θεωρούν το Brexit λάθος και θα υποστήριζαν την επανένταξη του Ηνωμένου Βασιλείου στην Ένωση. Υπό αυτή την έννοια, η επανένταξη σε ορισμένες ευρωπαϊκές πρωτοβουλίες, όπως το πρόγραμμα Erasmus+, αποτελεί ένα συγκεκριμένο βήμα στην κατεύθυνση αυτή.
Πέρα από την πολιτική του σημασία, η επιστροφή του Ηνωμένου Βασιλείου στο πρόγραμμα Erasmus+ υπογραμμίζει τον συγκεκριμένο αντίκτυπο που μπορεί να έχει η ευρωπαϊκή συνεργασία στη ζωή των νέων. Για εμάς, τους νέους και τις νέες της Ευρώπης, η κινητικότητα στο πλαίσιο του Erasmus+ δεν είναι απλώς μια ανταλλαγή ατόμων που σπουδάζουν, αλλά μια εμπειρία που αλλάζει πραγματικά τη ζωή.
Προσωπικά είχα την ευκαιρία να ταξιδέψω δύο φορές χάρη στο πρόγραμμα και νιώθω εξαιρετικά ευγνώμων γι’ αυτό. Μας προσφέρει μια μοναδική ευκαιρία –την οποία ορισμένοι από εμάς, όπως εγώ, ίσως να μην είχαμε ποτέ αλλιώς– να σπουδάσουμε στο εξωτερικό, να ανακαλύψουμε μια νέα χώρα και μια διαφορετική κουλτούρα και να γνωρίσουμε άτομα της ηλικίας μας. Μας βοηθά να κατακτήσουμε την ανεξαρτησία μας και σίγουρα διαμορφώνει σημαντικά την εικόνα που έχουμε για την Ευρώπη και τον υπόλοιπο κόσμο.
Έτσι, η αποκατάσταση των ευκαιριών κινητικότητας μεταξύ Βρετανίας και της υπόλοιπης Ευρώπης αποδεικνύει μια γνήσια δέσμευση να τοποθετηθεί η γενιά μας στο επίκεντρο της ευρωπαϊκής συνεργασίας. Μας υπενθυμίζει ότι η Ευρώπη δεν αφορά μόνο τη γραφειοκρατία ή την ενιαία αγορά, αλλά και τη νεολαία, την κοινή ταυτότητα και τις ανθρώπινες σχέσεις.
*φοιτητής Πολιτικών Επιστημών και Νομικής στο πανεπιστήμιο Sciences Po Rennes
Inter Alia
Η Inter Alia* αναβάθμισε και σας παρουσιάζει το νέο μηνιαίο δελτίο «Στρέφοντας το βλέμμα στην Ευρώπη». Ξεκινώντας από τον Απρίλιο του 2026, μια ομάδα περίπου 50 νέων από 8 ευρωπαϊκές χώρες θα συνεργάζονται κάθε μήνα, συντάσσοντας το δελτίο, που θα περιλαμβάνει νέα, άρθρα γνώμης, πολιτικές αναλύσεις, podcast και βίντεο. Στόχος, μια κριτική, εύληπτη και φρέσκια παρουσίαση μείζονων πολιτικών εξελίξεων σε πολλά πεδία. Ανάμεσά τους, η νεολαία, ο πολιτισμός, το φύλο, οι κοινωνικές υποθέσεις, η μετανάστευση και το άσυλο, ο δημόσιος χώρος και τα πολιτικά δικαιώματα, ο ευρωπαϊκός προϋπολογισμός, το κράτος δικαίου, το περιβάλλον, η ανταγωνιστικότητα και η ενιαία αγορά. Kαλώς ήρθατε στον κόσμο του νέου, αναβαθμισμένου δελτίου. Συνεχίζουμε, στρέφοντας πάντα το βλέμμα μας στην Ευρώπη.
Συντακτική ομάδα:
Σύνταξη: Αφροδίτη Γκόρτσου, Ελπίδα Γκουτζουπά, Φωτεινή Κατσαμπάνη, Τεάνα Γκερμενι, Alexandre Hountomey
Επιστημονικός σύμβουλος: Θάνος Δελλατόλας
Επιμέλεια κειμένων: Στρατής Μπουρνάζος
Υπεύθυνος έργου: Νίκος Παπακώστας
* Inter Alia σημαίνει «μεταξύ άλλων» στα λατινικά. Βασισμένη στη φιλοσοφία της συνεργασίας και της αμοιβαιότητας, η Inter Alia εργάζεται για την προώθηση της πολιτικής εκπαίδευσης, του κοινωνικού μετασχηματισμού και της συλλογικής δράσης. Εκφράζει την πρόθεση να στεκόμαστε πρόθυμα και με χαρά μεταξύ άλλων, να συν-δημιουργούμε, να κάνουμε παραχωρήσεις και να προωθούμε την κοινή πρόοδο και τη συλλογική νοημοσύνη.
