«Ολα πρέπει να αλλάξουν»: με ένα μάλλον κοινό, αυτονόητο, επαναλαμβανόμενο, αλλά κρίσιμο, επίκαιρο και πολυσύνθετο αίτημα έφτασε η 9η Μπιενάλε Θεσσαλονίκης, σε επιμέλεια της ανεξάρτητης επιμελήτριας Νάντιας Αργυροπούλου και οργάνωση MOMUS, πολυπρισματική και με τη στάση του «εξεγερσιακού επείγοντος».
Με διάρκεια έως τις 5 Ιουλίου ενεργοποιεί δύο χώρους, τη Διεθνή Εκθεση Θεσσαλονίκης-HELEXPO (εκεί βρίσκεται και φιλοξενεί μέρος της Μπιενάλε και το MOMUS-Μουσείο Σύγχρονης Τέχνης, όπου στεγάζεται και η συλλογή του Αλέξανδρου Ιόλα) και τη μοναδική Λιμνοθάλασσα Καλοχωρίου (Εθνικό Πάρκο Δέλτα Αξιού) στα δυτικά περίχωρα της Θεσσαλονίκης, όπου πλέον επεκτείνεται η πόλη, ένα τοπίο που διαμορφώθηκε από κοινότητες μεταναστών, τη βιομηχανική ανάπτυξη και τη σταδιακή εμφάνιση ενός υγρότοπου.
Περιλαμβάνει ριζοσπαστικά έργα σύγχρονων καλλιτεχνών -ορισμένοι δεν βρίσκονται στη ζωή- εικαστικές εγκαταστάσεις, νέες αναθέσεις, προβολές σε συνεργασία με το Φεστιβάλ Κινηματογράφου Θεσσαλονίκης και την Ταινιοθήκη της Ελλάδος. Βασίζεται σε θεωρητικό υπόβαθρο που εκτείνεται από τον Χριστιανόπουλο μέχρι τους Μπέκετ, Παζολίνι και Σάρα Αχμέντ για να αιτιολογηθούν και δύο άλλοι άξονες του τίτλου της, «Ολα πρέπει να αλλάξουν. Ριζοσπαστική Νοημοσύνη. Σαλονίκη 9», που δίνουν μια τρέντι διεθνή διάσταση από τη μια και μια διαχρονική, τοπική από την άλλη.
«Η Μπιενάλε 9 ασχολείται με την ασυμμετρία ανάμεσα στο διαθέσιμο λεξιλόγιό μας και σ’ αυτό που μας ζητείται να περιγράψουμε και να ζήσουμε, αλλά και με την ασαφή θέση της τέχνης, κεντρική και περιθωριακή ταυτόχρονα, σε έναν κόσμο βίαιων μετατοπίσεων και διευρυνόμενων ανισοτήτων. Καταπιάνεται με μορφές παιγνιώδους αντίστασης, με φευγαλέες τακτικές αποσυναρμολόγησης και αλληλεγγύης, με τον βρόχο ανατροφοδότησης της κλήσης και απόκρισης, ή αυτό που ο Arthur Jafa έχει περιγράψει ως την “κβαντική διάσταση της χειραφέτησης”» επισημαίνει η Νάντια Αργυροπούλου.
Αποκωδικοποιώντας τον όρο «Ριζοσπαστική Νοημοσύνη» τονίζει πως η διοργάνωση «προτείνει μέσα από τα έργα, το σκεπτικό και την επιλογή των τόπων διεξαγωγής της ένα είδος ριζοσπαστικής νοημοσύνης (εξ ου η συντομογραφία “ΡΝ”) και τάσσεται υπέρ της μη φασιστικής Τεχνητής Νοημοσύνης που δεν αναπαράγει μορφές κυριαρχίας, αλλά υποστηρίζει την αυτονομία και την ελευθερία στη βάση της συλλογικής δραστηριότητας και των καταπνιγμένων γνώσεων».
Οσο για τη συντομογραφία «Σ9» στον τίτλο: «Παραπέμπει σε μια παλιά λαϊκή και προφορική, ανατολίτικης προέλευσης, ονομασία της Θεσσαλονίκης (Σαλονίκη), εισάγοντας έτσι στην εκφορά της Μπιενάλε μια διπλή κίνηση προς και μακριά από την πόλη. Μια απόπειρα να καλλιεργηθεί ένα -έστω προσωρινό- αίσθημα συνεύρεσης με παραμελημένα σημεία, υποκείμενα, φαντάσματα και σύμβολα της ζωής της, αλλά και να διατρέξει κανείς εκεί όσα συνδέουν το γράμμα της Assata Shakur στον Πάπα με τα ποιήματα του Rimbaud, το Βαρδάρι του Χριστιανόπουλου με την Emma Goldman, την κριτική της φασιστικής πολιτικής του μίσους που γράφεται με τη γλώσσα της αγάπης κατά τη Sara Ahmed με το μαύρο χιούμορ του Beckett και τη ριζοσπαστικότητα του Pasolini, δημιουργού που έχει πολλαπλώς τιμηθεί στον Βορρά του ελληνικού Νότου.
»Εν ολίγοις η Μπιενάλε 9 συγκροτείται από έργα κάθε είδους που εξερευνούν αποκλίνουσες, ή και αντιφατικές ιστορίες, τρόπους να απευθύνονται με παρρησία στην εξουσία· έργα που υπαινίσσονται πότε να ξεσπάσεις και πώς να ψιθυρίσεις, πότε να γελάσεις και πώς να αγαπήσεις». Συμμετέχουν μεταξύ άλλων:
Basma al-Sharif, Μίνως Αργυράκης (†1998), Νάνος Βαλαωρίτης (†2019), Meriem Bennani, Danielle Brathwaite-Shirley, The Callas (Λάκης & Αρης Ιωνάς), Disobedience Archive, Errands Group, Forensic Architecture, Pierre Huyghe, Arthur Jafa, Διονύσης Καβαλλιεράτος, Μαρία Καραβέλα (†2012), Χρήστος Καρακόλης, Κατερίνα Κομιανού, Δημήτρης Κορρές, Πάνος Κουτρουμπούσης (†2019), Μαρία Κριαρά, Στέφανος Λεβίδης, Le Nemesiache, Σοφία Ντώνα, Εύα Παπαμαργαρίτη, Νίκος Γαβριήλ Πεντζίκης (†1993), Agnieszka Polska, Ben Rivers, Jakob Steensen, Κώστας Σφήκας (†2009), Αντιγόνη Τσαγκαροπούλου, Ελένη Τωμαδάκη, Στέλιος Φαϊτάκης (†2023), Αλέξης Φιδετζής, Μάτση Χατζηλαζάρου (†1987) με τον Ανδρέα Εμπειρίκο (†1975), Λεωνίδας Χρηστάκης (†2009), VASKOS, Lewis Walker κ.ά.
Στην κυρίως έκθεση περιλαμβάνονται ακόμη εγκαταστάσεις έργων, όπως:
● «Pan Daimonium. Surrealism as a state of mind» με αρχεία και έργα των Samuel Beckett, Victor Brauner, André Breton, Marcel Duchamp, Νίκου Εγγονόπουλου, Max Ernst, Νικόλαου Κάλας, Mario Prassinos, Jean Tinguely κ.ά. Στην ίδια ενότητα παρουσιάζεται το άγνωστο εν πολλοίς art film «Δαφνί» (1951, σκην. Αγγελος Προκοπίου & George Hoyningen-Huene) και το Υπερρεαλιστικό happening του Δήμου Θέου (1983) για το κίνημα στην Ελλάδα.
● «Η Γη σε Αναβρασμό και οι μηχανές Αγκιτπρόπ» με έργα της Ρωσικής Πρωτοπορίας από τη συλλογή Γ. Κωστάκη του MOMUS.
● «Flipper Zone. Παίζοντας ενάντια στο θέαμα» με πρωτότυπες εκδόσεις και ανατυπώσεις από την Καταστασιακή Διεθνή και καλλιτεχνικά έργα που έχουν δημιουργήσει οι Νίκος Αρβανίτης, Μαρίνα Γιώτη (διάλεξη-περφόρμανς), Echelle Inconnue, Experimental Jetset, Forensic Architecture, Μαρία Παπανικολάου, Εύα Στεφανή, Hito Steyerl.
● «Φυγές», μια σειρά από επιμελημένους χώρους ανάγνωσης όπου οι επισκέπτες μπορούν να διαβάσουν (ή να ακούσουν) κείμενα, κόμικς, ποιήματα, βιβλία, αρχεία, στίχους. Ενας χώρος είναι αφιερωμένος στην ποιήτρια και συγγραφέα Κατερίνα Γώγου (1940-1993) και ένας άλλος στην καλλιτέχνιδα Μαρία-Ηλέκτρα Ζογλοπίτου (1970-1997).
* Πληροφορίες: thessalonikibiennale.com
