Την Πέμπτη 23/4 το αμερικανικό Κουαρτέτο Τζούλιαρντ έδωσε μια συναυλία στο κρατικό Μέγαρο Μουσικής. Η αίθουσα «Δημήτρης Μητρόπουλος» ήταν κατάμεστη από ένα σαφώς ιδιαίτερο ακροατήριο που είχε συρρεύσει να ακούσει το υπερδιάσημο αμερικανικό κουαρτέτο. Φυσικά η σημερινή σύνθεση του ιδρυμένου το μακρινό 1946 συνόλου δεν περιλαμβάνει κανέναν από τους αρχικούς σολίστες, που στις ενδιάμεσες δεκαετίες έχουν αλλάξει από τέσσερις έως έξι φορές. Παρ’ όλα αυτά στη σημερινή του συγκρότηση το κουαρτέτο αποδείχτηκε 100% επάξιος κληρονόμος της βαριάς φήμης του.
Πρώτο βιολί είναι σήμερα η Ελληνίδα Αρετή Ζούλα (από το 2018), δεύτερο βιολί ο γεννημένος στο Κίελο της Γερμανίας Λέοναρντ Φου (από το 2025), βιόλα η Μόλι Καρ (από το 2022) και τσέλο η Αμερικανίδα Αστριντ Σβέεν (από το 2016). Ολοι είναι ταυτόχρονα περιζήτητοι καθηγητές στα τμήματα εγχόρδων και μουσικής δωματίου της Σχολής Τζούλιαρντ.
Το πρώτο μέρος της βραδιάς ξεκίνησε με το «Κουαρτέτο αρ.1» (1928) που συνέθεσε ο Νίκος Σκαλκώτας στο Βερολίνο, αφού είχε ξεκινήσει τη μαθητεία του κοντά στον Αρνολντ Σένμπεργκ. Ακολούθησε η σύνθεση της Αμερικανίδας Μισέλ Ρος, «Πουλιά στο Φεγγάρι» (2024) που είναι βασισμένη στο μουσικό δάνειο «Πρελούδιο αρ.7, BWV852» του Μπαχ, προερχόμενο από τον 1ο τόμο τού «Καλώς συγκερασμένου κλειδοκύμβαλου». Κινείται επίσης «στο πνεύμα του «Κουαρτέτου αρ.15» του Μπετόβεν» και ως τέτοια εντάσσεται στο πλαίσιο του προγράμματος «Letters to Ludwig» («Γράμματα στον Λούντβιχ»), ένα πολυετές εγχείρημα που προσκαλεί σύγχρονους συνθέτες να αναμετρηθούν με τα ύστερα κουαρτέτα του Μπετόβεν. Μάλιστα αυτή η συνεργασία έχει προγραμματιστεί να κυκλοφορήσει και δισκογραφικά στην Deutsche Grammophon. Οι εντυπώσεις; Παρότι υπήρξε φανερό ότι οι εκτελέσεις είχαν προετοιμαστεί άρτια, σε βάθος και με εξαντλητικά φροντισμένη λεπτομέρεια στη φραστική και επιπλέον έρρευσαν δίχως παραμορφωτική βιασύνη, το αποτέλεσμα ήταν απλά αμήχανο.
Γλωσσική διάσταση
Αυτό συμβαίνει σε πολλά ατονικά ή/και δωδεκαφθογγικά έργα εγκεφαλικής σύλληψης. Το στεγνά αφαιρετικό, σύντομης διάρκειας «Κουαρτέτο αρ.1» του Σκαλκώτα, παρά την πυκνή δράση και τις ευφάνταστες, απότομες, συνεχείς εναλλαγές άφησε τον ακροατή δίχως την παραμικρή αίσθηση αρμονικού προσανατολισμού. Με απλά λόγια η συνειδητή ερμητικότητα της ατονικής γραφής ακύρωσε τελείως τη γλωσσική διάσταση της μουσικής. Με διαφορετικό τρόπο αλλά με περίπου ίδιο αποτέλεσμα λειτούργησαν -ή μάλλον δεν λειτούργησαν- μουσικά και τα μινιμαλίζοντα «Πουλιά στο Φεγγάρι» της Ρος. Εδώ, παρά την κατάφορτη προθέσεων και συγκινησιακών αναφορών περιγραφή του έργου στο έντυπο πρόγραμμα, η μόνη εντύπωση που συγκρατήσαμε από την εκτενή ακρόαση ήταν η εκπληκτική καθαρότητα τόνου και τονική ασφάλεια με την οποία οι αριστοτέχνες «Τζούλιαρντ» απέδωσαν τις εκστατικές ατμόσφαιρες της μουσικής
Ολο το δεύτερο μισό της βραδιάς αφιερώθηκε στο μεγάλης διάρκειας «Κουαρτέτο αρ.15» (1827) του Μπετόβεν. Επιτέλους αντιμέτωποι με «κανονική» μουσική, εδώ είχαμε την εξαιρετική τύχη να απολαύσουμε μια πραγματικά εκπληκτική ερμηνεία από τους σύγχρονους, ακμαίους σολίστες του σημερινού «Τζούλιαρντ»!
Το παίξιμό τους φανέρωνε συνεχώς πόσο αυτοί έχουν αφομοιώσει σε βάθος τα κέρδη της ιστορικής ερμηνευτικής. Δίχως βιασύνη ή εμμονή με τον «ωραίο» ήχο και την «τακτική» ανάδειξη του συντακτικού της γραφής, αλλά και δίχως πλατειασμούς, η εκτέλεση διέθετε πρωτίστως σβέλτο, αθλητικό ωστικό παλμό. Ο ήχος ήταν αδιάλειπτα πεντακάθαρος και συντονισμένος, ορθοτονικά ασφαλής και διάφανος, αιχμηρός δίχως να καθίσταται δυσάρεστα στριγκός, η φραστική πρόβαλε θαυμαστά εύπλαστη -με απότομα αλλά πεντακάθαρα αρθρωμένες κλίμακες και περάσματα-, ενώ δέσποζε συνεχώς μια αίσθηση ασφαλούς στόχευσης/κατεύθυνσης στο ξετύλιγμα της μουσικής δραματουργίας.
Την όλη εκτέλεση διαπότιζε ευγένεια έκφρασης υποστηριζόμενη σταθερά από την ασύλληπτη σε ποιότητα, εύστοχη δραματουργική επεξεργασία των λεπτομερειών της φραστικής. Λεπταίσθητα περάσματα και μεταπτώσεις, απότομες αυξομειώσεις ταχυτήτων και δυναμικής, ζυγιασμένες στίξεις υπηρέτησαν τέλεια το συντακτικό και το συγκινησιακό φορτίο της μουσικής.
Το διάσημο «Ιερό τραγούδι ευχαριστίας στη Θεότητα από έναν αναρρώσαντα, σε Λύδιο τρόπο» αποδόθηκε τεταμένα, με εκστατική κατάνυξη. Αυτή ήταν μια τεχνικά αψεγάδιαστη ερμηνεία που ταυτόχρονα απευθυνόταν σε σύγχρονες ευαισθησίες! Στο τέλος, ανταποκρινόμενοι στο ενθουσιώδες χειροκρότημα του ακροατηρίου, οι «Τζούλιαρντ» πρόσφεραν εκτός προγράμματος τo «Presto» από το «Κουαρτέτο αρ.13» του Μπετόβεν σε μια απολαυστικά σβέλτη, ανάλαφρη ανάγνωση.
