Πολλή συζήτηση γίνεται τις τελευταίες μέρες για τον ουκρανικής κατασκευής δρόνο που βρήκαν κάποιοι θαρραλέοι ψαράδες σε θαλάσσια σπηλιά της Λευκάδας. Ο κ. Δένδιας ζήλεψε δόξα κωμικού, όταν δήλωσε ότι το συμβάν έγινε έξω από τα χωρικά ύδατα της Ελλάδας, αλλά ο κ. Γεραπετρίτης χαρακτήρισε το θέμα «ιδιαίτερα σοβαρή εξέλιξη». Ηταν «η πρώτη επίσημη τοποθέτηση της κυβέρνησης για το θαλάσσιο drone», έγραψε η εφημερίδα μας προχτές.
Οι περισσότεροι, ασφαλώς, γράφουν drone, με λατινικά στοιχεία, και προφέρουν ντρόουν. Κάπως λιγότεροι θα γράψουν «ντρόουν». Επειδή εδώ λεξιλογούμε, θα επιχειρηματολογήσω υπέρ της πρότασης «δρόνος», δηλαδή τον εξελληνισμό του δανείου.
Αλλά πρώτα να δούμε την ιστορία της λέξης drone στα αγγλικά. Με τη σημασία του μη επανδρωμένου σκάφους, ο όρος δεν είναι τόσο καινούργιος όσο θα περίμενε κανείς – υπάρχει σε γραπτές πηγές από το 1946, σε τεύχος του περιοδικού Popular Science. Βέβαια, η λέξη προϋπήρχε, αφού drone σημαίνει «κηφήνας» στα αγγλικά· σημαίνει επίσης τον μονότονο ήχο και φαίνεται πως η λέξη δόθηκε στο ιπτάμενο όχημα ακριβώς επειδή τα παλιά μη επανδρωμένα αεροσκάφη έβγαζαν έναν δυνατό μονότονο ήχο.
Τώρα με το επεισόδιο της Λευκάδας πολλοί αναρωτήθηκαν πώς μπορεί να ειπωθεί στα ελληνικά ο όρος, πέρα από το ασυμμόρφωτο δάνειο «drone/ντρόουν». Μια λύση είναι η περιφραστική απόδοση, π.χ. μη επανδρωμένο ιπτάμενο όχημα, αλλά αυτή έχει ήδη καταστεί ανακριβής, αφού υπάρχουν και θαλάσσιοι δρόνοι, σαν κι αυτόν της Λευκάδας.
Το Κέντρο Επιστημονικών Ορων και Νεολογισμών της Ακαδημίας έχει προτείνει τον όρο «τηλεσκάφος», που είναι βέβαια οικονομικός αλλά αμφιβάλλω αν ταιριάζει σε όλες τις περιπτώσεις. Αλλοι πρότειναν την απόδοση «κηφήνες» σε εισαγωγικά, που τη βρίσκω απορριπτέα επειδή στα ελληνικά η λέξη «κηφήνας» έχει έντονες αρνητικές σημασίες (χαραμοφάης, τεμπέλης). Κι άλλες προτάσεις έχουν διατυπωθεί, που απλώς επιτείνουν τη σύγχυση και την αμηχανία. Σαν αποτέλεσμα της ορολογικής αμηχανίας, οι περισσότεροι χρησιμοποιούν τον αγγλικό όρο αμετάφραστο και αμετάγραπτο, drone, ενώ λιγότεροι τον μεταγράφουν, ντρόουν.
Βρίσκω ότι η απόδοση «δρόνος» έχει πολλά πλεονεκτήματα. Θυμίζει τον αγγλικό όρο, κι έτσι όποιος δεν τον έχει ακούσει καταλαβαίνει αμέσως περί τίνος πρόκειται αν διαβάσει π.χ. ότι «μυστηριώδης δρόνος πέταξε πάνω από την Ακρόπολη». Το ότι δεν είναι περιγραφικός όρος μάλλον βολεύει: επειδή η τεχνολογία βρίσκεται υπό εξέλιξη, μια περιγραφική απόδοση που σήμερα θα ήταν ικανοποιητική μπορεί αύριο να ακούγεται οξύμωρη.
Εχει κι άλλο πλεονέκτημα η απόδοση «δρόνος»: επειδή μοιάζει με λόγια λέξη μπορεί πιο εύκολα να σχηματίσει παράγωγα και σύνθετα -π.χ. ταχυδρόνος ή δρονίδιο (το dronie) ή δρονοφερόμενος – πώς αλλιώς θα πείτε το drone-borne;
Οι μεταφραστές της Ε.Ε. χρησιμοποιούν τον όρο· πριν από τρεις μήνες η Επιτροπή εξέδωσε σχέδιο δράσης «για την αντιμετώπιση των απειλών από δρόνους». Θα πείτε, τόσο φονικά που είναι αυτά τα εργαλεία, μακάρι η μεγαλύτερη ανησυχία μας να ήταν πώς θα τα πούμε!
