Η ανάγκη να δούμε σε καινούργια βάση τον ρόλο των Επιτροπών Αξιολόγησης και σε ευρωπαϊκή κατεύθυνση τον τρόπο επιλογής καλλιτεχνών, με διαφανή και δίκαια κριτήρια, για συμμετοχές σε διεθνή fora και εκθέσεις αποκαλύπτεται (και) από την πρόσφατη απόφαση του Συμβουλίου της Επικρατείας (605/2026).
Το ΣτΕ ζητάει τη συμμόρφωση του υπουργείου Πολιτισμού και ακυρώνει την απόφαση του υφυπουργού Σύγχρονου Πολιτισμού Ιάσονα Φωτήλα σχετικά με τον ορισμό των συντελεστών για την εθνική συμμετοχή μας στη φετινή διοργάνωση της 61ης Διεθνούς Εκθεσης Τέχνης Μπιενάλε της Βενετίας. Η σημαντικότερη, από τις παλαιότερες και πιο αναγνωρισμένη συνάντηση σύγχρονης τέχνης, που αναπτύσσεται κυρίως στα Giardini και το εντυπωσιακό Arsenale, εγκαινιάζεται επίσημα το ερχόμενο Σάββατο 9 Μαΐου και φέρνει στην πόλη την αφρόκρεμα της εικαστικής πρωτοπορίας και έργα που κόβουν την ανάσα.
Σε τέτοια πανηγυρική ατμόσφαιρα είναι λυπηρό να συμβαίνουν περιστατικά όπως αυτό που συνοδεύει τη φετινή ελληνική συμμετοχή με αποκλειστική ευθύνη του υπουργείου Πολιτισμού –δεν εμπλέκεται ο καλλιτέχνης και ο επιμελητής– και αδέξιους πολιτικούς χειρισμούς που θυμίζουν το φιάσκο με την ελληνική υποψηφιότητα της ταινίας «Φόνισσα» για τα Οσκαρ 2025. Το υπουργείο Πολιτισμού δεν εξέδωσε οποιαδήποτε διευκρινιστική ανακοίνωση, κρατάει «χαμηλά» το θέμα και επιχειρεί με κάθε τρόπο να υποβαθμίσει την αξία της απόφασης του ΣτΕ, η οποία απονέμει δικαστική προστασία στους καλλιτέχνες που κατέφυγαν στο ανώτατο δικαστήριο.
Αυτή είναι μάλλον η πρώτη φορά που κάποιος ζητάει να ελεγχθεί η απόφαση της συμμετοχής στην Μπιενάλε και το δικαστήριο εκδίδει μια «σημαντική απόφαση του δικαίου γενικά, πέρα από την Μπιενάλε, για νομικά ζητήματα γενικού διοικητικού χαρακτήρα, για τα διοικητικά όργανα και τη συγκριτική αξιολόγηση», μας σχολίασε νομική πηγή. «Το δικαστήριο έκανε αποτελεσματικό έλεγχο». Θυμίζουμε ότι το ΣτΕ έκρινε μη νόμιμη τη στάση ορισμένων μελών τα οποία υπέβαλαν αίτημα μερικής αποχής, δηλώνοντας ότι δεν επιθυμούσαν να αξιολογήσουν 4 από τις συνολικά 21 προτάσεις, λόγω συναδελφικής σχέσης με τους υποψηφίους σε πανεπιστημιακό επίπεδο» («Εφ.Συν.», «Μη νόμιμη η ελληνική εκπροσώπηση!», 5.5.2026).
«Οι παρατηρήσεις του Συμβουλίου της Επικρατείας ήταν διοικητικού τύπου. Η Επιτροπή Αξιολόγησης τις έλαβε υπ’ όψιν της, έχει κάνει όλες τις απαραίτητες ενέργειες για την αντιμετώπιση των ζητημάτων που επισημάνθηκαν, τα οποία δεν επηρεάζουν την ομαλή υλοποίηση του έργου. Αύριο εγκαινιάζεται η έκθεση, κανονικά», απάντησε στην «Εφ.Συν.» ο υφυπουργός Σύγχρονου Πολιτισμού Ιάσονας Φωτήλας, ο οποίος διαχειρίζεται το θέμα ως αποκλειστικά υπεύθυνος.
Νέα απόφασή του, η οποία αναρτήθηκε στη «Διαύγεια» (4.5.2026) με θέμα «Ορισμός συντελεστών της εθνικής συμμετοχής στην 61η Διεθνή Καλλιτεχνική Εκθεση της Biennale Βενετίας 2026», ορίζει, όπως και η προηγούμενη απόφαση (15.7.2025), ότι τη χώρα εκπροσωπεί ο εικαστικός και αρχιτέκτονας Ανδρέας Αγγελιδάκης, με επιμελητή τον Γιώργο Μπεκιράκη για την πρόταση «Δωμάτιο Απόδρασης/Escape Room» και φορέα υλοποίησης τον Μητροπολιτικό Οργανισμό Μουσείων Εικαστικών Τεχνών Θεσσαλονίκης – MOMus.
Με έργο σημαντικό και αναγνωρισμένο, ο Δημήτρης Τζαμουράνης και ο Φίλιππος Τσιτσόπουλος, οι καλλιτέχνες που μέσω του δικηγόρου τους προσέφυγαν στο ΣτΕ, χαιρετίζουν την απόφαση του Συμβουλίου. Οπως αναφέρουν στην κοινή δήλωσή τους, το ζήτημα δεν είναι προσωπικό, αλλά θεσμικό και απαιτεί νέα αντιμετώπιση, διαφάνεια, εκσυγχρονισμό και λογοδοσία, με την Πολιτεία να εγγυάται το πλαίσιο:
«Αισθανόμαστε δικαιωμένοι από τη δικαστική απόφαση που καταδικάζει ως παράνομη και άκυρη την επιλογή της Επιτροπής Αξιολόγησης της Εκπροσώπησης της Ελλάδας εξουσιοδοτημένη από το Υπουργείο Πολιτισμού για την Μπιενάλε της Βενετίας, η οποία αποτελείται από τους: [α] Ιωάννη Κονταράτο, Αναπληρωτή Καθηγητή της Ανωτάτης Σχολής Καλών Τεχνών, [β] Σοφία Παπαδοπούλου, Επίκουρη Καθηγήτρια του Τμήματος Εικαστικών και Εφαρμοσμένων Τεχνών του Πανεπιστημίου Δυτικής Μακεδονίας (μέσω τηλεδιάσκεψης), [γ] Κατερίνα Γρέγου, Καλλιτεχνική Διευθύντρια του Εθνικού Μουσείου Σύγχρονης Τέχνης, [δ] Ιωάννη Μπόλη, Ιστορικό Τέχνης, Προϊστάμενο του Τμήματος Σύγχρονης Γλυπτικής, MOMus – Μουσείο Αλεξ Μυλωνά, [ε] Συραγώ Τσιάρα, Διευθύντρια της Εθνικής Πινακοθήκης-Μουσείου Αλεξάνδρου Σούτσου, [στ] Κωνσταντίνα Κώτσιου, Χαράκτρια – Μέλος του Επιμελητηρίου Εικαστικών Τεχνών Ελλάδος, [ζ] Εμμανουήλ Μαυρομμάτη, Πρόεδρο της Ενωσης Ελλήνων κριτικών τέχνης ( ΑΙCA).
»Η παρούσα πρωτοβουλία μας επιδιώκει να συμβάλει, έστω και ως ένα μικρό λιθαράκι, σε μια αναγκαία μετατόπιση νοοτροπίας στην καλλιτεχνική σκηνή της Ελλάδας: προς ένα πιο ανοιχτό και διαφανές πεδίο, όπου οι επιλογές δεν καθορίζονται από κλειστά δίκτυα και συγκεντρωτικές δομές εξουσίας, αλλά στηρίζονται σε σαφή, τεκμηριωμένα και δίκαια κριτήρια.
»Ταυτόχρονα, η αναγνώριση και ο σεβασμός της ταυτότητας του καλλιτέχνη να μην αντιμετωπίζονται ως περιφερειακά ζητήματα, αλλά ως θεμελιώδεις προϋποθέσεις για μια ουσιαστικά δημοκρατική πολιτιστική πολιτική. Η πολιτεία οφείλει να εγγυάται ένα πλαίσιο μέσα στο οποίο η καλλιτεχνική έκφραση ούτε να περιορίζεται ή να φιλτράρεται μέσα από τα χέρια ολίγων, αλλά να αναπτύσσεται μέσα σε συνθήκες πολυφωνίας, ισότητας και θεσμικής λογοδοσίας».
Η απουσία πολιτικής βούλησης και θεσμών για την ενίσχυση του σύγχρονου πολιτισμού είναι ένα διαρκές ζήτημα, με τεράστιες συνέπειες στο ανθρώπινο δυναμικό των καλλιτεχνών. Εχουμε έναν σύγχρονο πολιτισμό που φυσάει, καλλιτέχνες πρώτης γραμμής που διαπρέπουν, αλλά δεν έχουμε θεσμούς να υποστηρίξουν το έργο τους. Η ίδια διατύπωση ξανά και ξανά.
