Ποια στενά; Δεν θέλει και ρώτημα, τα στενά που κυριαρχούν εδώ και δυο μήνες στην παγκόσμια επικαιρότητα είναι τα στενά του Ορμούζ, από τότε που οι ΗΠΑ και το Ισραήλ εξαπέλυσαν την πειρατική επίθεση εναντίον του Ιράν. Η διεθνής ναυσιπλοΐα ασφυκτιά, η τιμή των καυσίμων ανεβαίνει, παρατηρείται έλλειψη λιπασμάτων που απειλεί με λιμό πολλές χώρες και κάποιοι (ίσως όχι άσχετοι με την κυβέρνηση των ΗΠΑ) βγάζουν δισεκατομμύρια από συμβόλαια μελλοντικής εκπλήρωσης.
Τα στενά του Ορμούζ σχηματίζονται στο σημείο όπου μια προεξοχή από την αραβική χερσόνησο μοιάζει να σπρώχνει, σαν δάχτυλο υψωμένο, την ασιατική ήπειρο προς τα πάνω. Το όνομα Ορμούζ ή Χορμούζ προέρχεται από το βασίλειο του Ορμούς που υπήρχε εκεί στα μεσαιωνικά χρόνια. Επειδή στην περιοχή αλιεύονται έξοχα μαργαριτάρια, στα μεσαιωνικά ελληνικά «χουρμούζι» λεγόταν ένα είδος μαργαριταριού. Από εκεί και το, σπάνιο πια, όνομα Χουρμούζης, που έγινε και επώνυμο, σαν τον Αιμίλιο Χουρμούζιο και τον Μιχαήλ Χουρμούζη.
Η λέξη «στενός» πάλι, είναι της κλασικής αρχαιότητας, συχνά με τον ιωνικό τύπο, στεινός. Αρχαίο και το ουσιαστικοποιημένο ουδέτερο, τα στενά ή το στενόν -λέει κάπου ο Θουκυδίδης για τον Θεμιστοκλή ότι «αἰτιώτατος ἐν τῷ στενῷ ναυμαχῆσαι ἐγένετο, ὅπερ σαφέστατα ἔσωσε τὰ πράγματα» -σε αυτόν χρωστάμε ότι η ναυμαχία έγινε στο στενό, κάτι που σαφέστατα έσωσε την κατάσταση.
Από την αρχαιότητα έχουμε επίσης παράγωγα όπως η στενωπός ή το ρήμα στενοχωρώ, που αρχικά σήμαινε «περιορίζω σε μικρό χώρο» για να πάρει στη συνέχεια και μεταφορικές σημασίες, κάνω κάποιον να λυπάται -διότι βέβαια όταν είμαστε περιορισμένοι σε στενό χώρο δύσκολα αισθανόμαστε ευχάριστα.
Στη σημερινή γλώσσα τα περισσότερα σύνθετα και παράγωγα του στενού έχουν αρνητική απόχρωση: στενοκέφαλος ή στενόμυαλος είναι αυτός που η σκέψη του δεν χαρακτηρίζεται από ευρύτητα, που περιορίζεται από προκαταλήψεις· στενόκαρδος ο μικρόψυχος, ενώ η στενότητα συνήθως αναφέρεται σε έλλειψη πόρων. Και το ίδιο το επίθετο, συχνά δηλώνει περιορισμό (στενά περιθώρια) ή και παρεμπόδιση της ελευθερίας κινήσεων (στενή παρακολούθηση, πολιορκία, στενό μαρκάρισμα).
Συμβαίνει όμως το εξής περίεργο, πως εκτός από τον περιορισμό και την έλλειψη, το επίθετο στενός δηλώνει και την εγγύτητα, και τότε προσλαμβάνει αποχρώσεις θετικές καθώς δηλώνει άρρηκτους δεσμούς και εμπιστοσύνη: στενή σχέση, στενός δεσμός, στενή συνεργασία, στενός συγγενής, στενός φίλος. Σημειώνω ακόμα την ιδιαίτερη περίπτωση της στενογραφίας, λέξη που πλάστηκε αρχικά στα αγγλικά με βάση ελληνικές λέξεις· εδώ, το πρώτο συνθετικό αναφέρεται στη χρήση μικρών συμβόλων για την αναπαράσταση λέξεων ή ομάδων γραμμάτων.
Στα νέα ελληνικά, όταν λέμε «το στενό», πέρα από τη στενή διάβαση, εννοούμε βέβαια και τον μικρό δρόμο σε πόλη («μένει στο πρώτο στενό δεξιά»). Από την άλλη, η έκφραση «τα βρίσκω στενά» σημαίνει ότι συναντώ οικονομικές ή άλλες δυσκολίες -κάτι αναπάντεχα ταιριαστό με την κατάσταση που έχει δημιουργηθεί με τον αποκλεισμό στα στενά του Ορμούζ. Στενός κορσές μάς έγινε ο πρόεδρος!
