Υπάρχουν πόλεμοι που αρχίζουν με σημαίες, στρατηγικούς χάρτες, δηλώσεις ισχύος και τηλεοπτικούς στρατηγούς. Και υπάρχουν πόλεμοι που, μόλις αρχίσουν, αποκαλύπτουν το πραγματικό τους πρόσωπο: δεν είναι τίποτε άλλο παρά οργανωμένη πολιτική αποτυχία, μεταμφιεσμένη σε αποφασιστικότητα. Ο πόλεμος γύρω από το Ιράν ανήκει στη δεύτερη κατηγορία.
Οποιος πιστεύει ότι το ζήτημα του Ιράν μπορεί να «λυθεί» με βόμβες, αεροπορικά πλήγματα, αποκλεισμούς και στρατιωτικές πιέσεις, δεν έχει καταλάβει ούτε τη γεωγραφία, ούτε την Ιστορία, ούτε τη Μέση Ανατολή. Το Ιράν δεν είναι μια μικρή χώρα που μπορεί να γονατίσει με μια επιχείρηση λίγων ημερών. Είναι μεγάλη χώρα, με βαθύ κράτος, εσωτερικές αντιφάσεις, ισχυρό εθνικό αίσθημα, πυραυλικές δυνατότητες, περιφερειακά δίκτυα επιρροής και στρατηγική υπομονή. Μπορεί να μη νικήσει στρατιωτικά τη Δύση με την κλασική έννοια. Μπορεί όμως να κάνει τη σύγκρουση μακρά, ακριβή και επικίνδυνη για όλους.
Γι’ αυτό η πιο πιθανή εξέλιξη δεν είναι ένας καθαρός πόλεμος με καθαρό τέλος. Είναι κάτι χειρότερο: ένας μόνιμος πόλεμος χαμηλής και μεσαίας έντασης, με προσωρινές εκεχειρίες, ξαφνικά χτυπήματα, διαπραγματεύσεις που διακόπτονται, ενεργειακούς εκβιασμούς, πληρεξούσιες συγκρούσεις και κοινωνίες που πληρώνουν τον λογαριασμό. Ηδη το ζήτημα των Στενών του Ορμούζ έχει γίνει κεντρικό. Σύμφωνα με διεθνή πρακτορεία, το Ιράν φέρεται να έχει καταθέσει πρόταση μέσω μεσολαβητών για επαναλειτουργία των Στενών και τερματισμό της σύγκρουσης, αφήνοντας το πυρηνικό ζήτημα για επόμενη φάση. Παράλληλα, η ναυσιπλοΐα παραμένει περιορισμένη και χωρίς ορατή συμφωνία, σύμφωνα με στοιχεία που μεταδίδει το Reuters.
Αυτό δείχνει το βασικό πρόβλημα. Ο πόλεμος δεν είναι πια μόνο στρατιωτικός. Είναι ενεργειακός, οικονομικός, ναυτιλιακός, διπλωματικός, ψυχολογικός. Τα Στενά του Ορμούζ δεν είναι μια λεπτομέρεια στον χάρτη. Είναι μία από τις κεντρικές αρτηρίες του παγκόσμιου ενεργειακού συστήματος. Οποιος παίζει με το κλείσιμο ή το ημι-κλείσιμό τους, παίζει με τις τιμές της ενέργειας, τις μεταφορές, τον πληθωρισμό, την επισιτιστική αλυσίδα, την καθημερινή ζωή εκατομμυρίων ανθρώπων. Και φυσικά, όπως πάντα, τον πόλεμο τον αποφασίζουν οι ισχυροί και τον πληρώνουν οι αδύναμοι.
Η Ουάσινγκτον και οι σύμμαχοί της λένε ότι ο στόχος είναι να μη γίνει το Ιράν πυρηνική δύναμη. Το επιχείρημα δεν είναι ασήμαντο. Καμία περιοχή του κόσμου δεν γίνεται ασφαλέστερη με περισσότερα πυρηνικά. Ομως εδώ βρίσκεται η μεγάλη υποκρισία της διεθνούς πολιτικής: οι ήδη πυρηνικοί διδάσκουν εγκράτεια στους μη πυρηνικούς, οι ένοπλοι μέχρι τα δόντια κηρύσσουν ειρήνη και οι κυβερνήσεις που βομβαρδίζουν μιλούν για σταθερότητα. Αν πράγματι το ζητούμενο είναι η μη διάδοση των πυρηνικών, τότε η μόνη σοβαρή λύση είναι διεθνής συμφωνία, επιθεωρήσεις, εγγυήσεις ασφαλείας και σταδιακή αποκλιμάκωση. Οχι ακόμα ένας πόλεμος στη Μέση Ανατολή.
Το Ιράν, από την άλλη, δεν είναι αθώος παρατηρητής. Είναι αυταρχικό καθεστώς, καταπιέζει την κοινωνία του, χρησιμοποιεί πληρεξούσιες δυνάμεις, παίζει σκληρά με την περιφερειακή αποσταθεροποίηση. Αλλά η σωστή κριτική στο ιρανικό καθεστώς δεν συνεπάγεται αποδοχή της στρατιωτικής παράνοιας. Το να είσαι αντίθετος στον πόλεμο, δεν σημαίνει ότι είσαι υπέρ της Τεχεράνης. Σημαίνει ότι είσαι υπέρ της ζωής.
Η Ιστορία των τελευταίων δεκαετιών μάς προειδοποιεί. Ιράκ, Αφγανιστάν, Λιβύη, Συρία: κάθε φορά η επέμβαση ξεκινούσε με βεβαιότητες και τελείωνε με ερείπια. Κάθε φορά μάς έλεγαν ότι η στρατιωτική λύση θα φέρει ασφάλεια. Και κάθε φορά έφερνε νέες μορφές χάους. Γιατί να πιστέψουμε ότι αυτή τη φορά οι ίδιες συνταγές θα δώσουν διαφορετικό αποτέλεσμα;
Η έξυπνη πρόβλεψη, λοιπόν, είναι απαισιόδοξη αλλά όχι μοιρολατρική: ο πόλεμος θα συνεχιστεί ως διαρκής κρίση, εκτός αν οι εμπλεκόμενοι αναγκαστούν από το κόστος να επιστρέψουν στη διπλωματία. Το ερώτημα είναι πόσοι άνθρωποι θα πεθάνουν μέχρι τότε, πόσες πόλεις θα καούν, πόσες οικονομίες θα πιεστούν και πόσες κοινωνίες θα συνηθίσουν ακόμα μία φορά τη φρίκη ως «κανονικότητα».
Η μόνη ρεαλιστική πολιτική σήμερα είναι άμεση αποκλιμάκωση, άνοιγμα διαύλων διαπραγμάτευσης, διεθνής έλεγχος του πυρηνικού προγράμματος, εγγυήσεις για την ελεύθερη ναυσιπλοΐα και σταδιακή άρση των πολεμικών αποκλεισμών. Οχι επειδή οι πλευρές έγιναν ξαφνικά ηθικές. Αλλά επειδή κανείς δεν μπορεί να κερδίσει αυτόν τον πόλεμο χωρίς να χάσει η ανθρωπότητα.
Ο πόλεμος με το Ιράν, αν συνεχιστεί, δεν θα έχει νικητή. Θα έχει μόνο νεκρούς, πρόσφυγες, ακρίβεια, φανατισμό και νέα μίση. Και τότε οι ίδιοι που σήμερα μιλούν για «αναγκαία χτυπήματα» θα οργανώνουν αύριο συνέδρια για την ανοικοδόμηση. Με τα ίδια χέρια που γκρεμίζουν, θα πουλούν τσιμέντο. Αυτό δεν είναι στρατηγική. Είναι πολιτικός κυνισμός με στολή παραλλαγής.
*Ομότιμος καθηγητής ΕΜΠ, π. Πρύτανης
-320x213.jpg)
