Αν η τεχνητή νοημοσύνη αποκτά όλο και πιο ανθρώπινο πρόσωπο αντικαθιστώντας την ανθρώπινη δημιουργία, εμείς τι απογινόμαστε; Υβριδικοί άνθρωποι, ανήμποροι να αποδεχτούμε την ατέλεια;
«Το να είσαι άνθρωπος σημαίνει να ζεις με τις αντιξοότητες. Αυτό είναι κάτι που οι υποστηρικτές της τεχνητής νοημοσύνης δεν θα καταλάβουν ποτέ, σημειώνει ένα πρόσφατο άρθρο του Guardian αναφέροντας πως μερικοί από τους μεγαλύτερους χρηματοδότες της Σίλικον Βάλεϊ, όπως ο Μαρκ Αντρεσέν, καυχιούνται για την έλλειψη ενδοσκόπησης που τους διακρίνει, θεωρώντας τη χάσιμο χρόνου. Αυτό είναι το πνεύμα της Τ.Ν., που τροφοδοτεί τη ζωή χωρίς ενδοσκόπηση και δεν μπορώ παρά να διακρίνω μια εποχική πνευματική κρίση να αναδύεται από τα συντρίμμια».
Η τεχνητή νοημοσύνη μοιάζει να πληγώνει την ικανότητά μας να σκεφτόμαστε, την ανθρώπινη τάση για ενδοσκόπηση και κατ’ επέκταση την ανθρώπινη αυθεντικότητα. Αν η σκέψη γίνεται όλο και πιο διαμεσολαβημένη από μηχανές, πού αρχίζει και πού τελειώνει το «εγώ»; Αν η επιθυμία είναι πάντα επιθυμία του Αλλου, τότε τι συμβαίνει όταν ο Αλλος είναι ένα τεχνολογικό σύστημα που έχει εκπαιδευτεί πάνω στη συλλογή ιχνών ανθρώπινης έκφρασης; Μια «μηχανή ασυνειδήτου» του πολιτισμού που τρέφεται από τεράστιες μάζες δεδομένων;
Αν προσεγγίσουμε αυτό που μας συμβαίνει μέσα από ψυχαναλυτικούς όρους, η Τ.Ν. λειτουργεί σαν ένας «Αλλος» – όχι απλώς ως εξωτερικός συνομιλητής, αλλά ως ένας τόπος στον οποίο προβάλλουμε το ασυνείδητό μας. Στην πραγματικότητα δεν είναι απλώς ακόμα ένα τεχνολογικό εργαλείο· είναι ένας καθρέφτης που αναδιατάσσει τον τρόπο με τον οποίο αντιλαμβανόμαστε το υποκείμενο, την επιθυμία και την ίδια την κοινωνική πραγματικότητα.
Η τεχνητή νοημοσύνη αναδιαμορφώνει δηλαδή τις έννοιες της μνήμης, της αυθεντίας και της δημιουργικότητας.
Τι σημαίνει λοιπόν να είσαι δημιουργός όταν μια μηχανή παράγει κείμενο ή τέχνη που μοιάζει ανθρώπινη; Το ερώτημα «Τι μας ανήκει από όσα λέμε και γράφουμε στην εποχή της τεχνητής νοημοσύνης;» γίνεται πιο επίκαιρο από ποτέ. Οπως και το ερώτημα τι σημαίνει να είσαι άνθρωπος στην εποχή της Τ.Ν. Ποιοι είμαστε πλέον; Τι από εμάς παραμένει αναντικατάστατο;
Οπως όλα δείχνουν, μετεξελισσόμαστε σε όλο και πιο «υβριδικά» υποκείμενα: ούτε πλήρως αυτόνομα ούτε απλώς παθητικοί δέκτες τεχνολογίας.
Σύμφωνα με την ψυχαναλυτική θεωρία, η ανθρώπινη μοναδικότητα δεν ταυτίζεται με την απόδοση ή την ευφυΐα. Το ανθρώπινο υποκείμενο συγκροτείται μέσα από την έλλειψη, την επιθυμία και τη σχέση με τον Αλλο. Ο άνθρωπος είναι ένα ον που αναζητά νόημα ακριβώς επειδή βιώνει ρήγματα, αμφιθυμίες και εσωτερικές συγκρούσεις.
Η τεχνητή νοημοσύνη εμφανίζεται συχνά ως ένας νέος «Μεγάλος Αλλος»: μια υποτιθέμενη αυθεντία που γνωρίζει, προβλέπει και απαντά. Οσο περισσότερο οι κοινωνίες επενδύουν σε αλγοριθμικά συστήματα για κρίση, επιλογή και αξιολόγηση τόσο περισσότερο το υποκείμενο κινδυνεύει να εκχωρήσει την επιθυμία του στην ΤΝ.
Το άτομο παύει να ρωτά «τι θέλω;» και αρχίζει να ρωτά «τι μου προτείνει ο αλγόριθμος;». Μόνο που η τεχνητή νοημοσύνη δεν ονειρεύεται, δεν πενθεί, δεν επιθυμεί, δεν φοβάται τον θάνατο. Παράγει μορφές λόγου χωρίς υπαρξιακό βίωμα. Η δημιουργία, που κάποτε προϋπέθετε χρόνο, αβεβαιότητα, πειραματισμό, γίνεται άμεση, γρήγορη, αποτελεσματική. Ωστόσο η αληθινή δημιουργία δεν υπακούει πάντα στην ταχύτητα· συχνά γεννιέται μέσα από παύσεις, σιωπές και κρίσεις. Και δεν αφορά μόνο την παραγωγή χρήσιμου αποτελέσματος. Η πραγματική δημιουργία είναι πλεόνασμα νοήματος που υπερβαίνει τη χρησιμότητα.
Η τεχνητή νοημοσύνη μπορεί να αναπαράγει μορφές πολιτισμού, αλλά δεν συμμετέχει σε αυτές. Δεν φέρει μνήμη σώματος, δεν έχει συγγένεια, δεν εντάσσεται σε τελετουργικό χρόνο. Μπορεί να συνθέσει έναν ύμνο, αλλά δεν βιώνει την ιερότητα. Ο πραγματικός φόβος συνεπώς δεν είναι εάν οι μηχανές θα γίνουν άνθρωποι, αλλά αν οι άνθρωποι παραδοθούν συνειδητά ή ασυνείδητα σε μια εικόνα του εαυτού τους ως υπολογιστικού συστήματος που αδυνατεί να αποδεχθεί την ατέλεια και να σηκώσει το βάρος της επιθυμίας. Σε αυτή την περίπτωση και μόνο θα απειληθεί η ανθρώπινη μοναδικότητα.
