Πέρα από την αναγνώριση του ταλέντου και της τεράστιας προσφοράς του στο θέατρο. Πέρα από την αριστερή, βαθιά δημοκρατική του συνείδηση που εκφραζόταν πότε με το θάρρος της κατά μέτωπον αντιπαράθεσης με τη χούντα, τους βασανιστές (όπως τον Μάλλιο), αλλά και τις κάθε είδους αυταρχικές εξουσίες και πότε με την ανθρωπιά, το νοιάξιμο και την αλληλεγγύη του ανθρώπου, που π.χ. το βράδυ των γεγονότων στο Πολυτεχνείο δεν φοβήθηκε ν’ ανοίξει το θέατρό του (το περίφημο «Αλφα») για να υποδεχτεί τους καταδιωκόμενους φοιτητές. Πέρα από το γεγονός ότι για τον ίδιο η τέχνη ήταν μέχρι τέλους συνδεδεμένη με την κοινωνική ευθύνη και την ενεργή πολιτική θέση.
Πριν κι απ’ όλα αυτά ο Στέφανος Ληναίος, που πέθανε το Σάββατο στα 98 του χρόνια, παρέμεινε όλα αυτά τα χρόνια ακέραιος, συνεπής, γνήσιος και «διαυγής» στον τρόπο με τον οποίο αντίκριζε την κοινωνία και τις παθογένειές της, αντιτάσσοντας σ’ αυτές τη θεατρική παιδεία και το γραπτό του. Γι’ αυτό εμείς στην «Εφ.Συν.» έχουμε κι ένα λόγο επιπλέον να αποχαιρετήσουμε με συγκίνηση τον άνθρωπο που όχι μόνο αρθρογραφούσε και συνεργαζόταν σταθερά επί χρόνια με την εφημερίδα μας, αλλά βοηθούσε και με κάθε άλλο τρόπο.
Αυτή την ακεραιότητα και την εντιμότητά του αναγνώριζαν ακόμα και άνθρωποι διαφορετικού ιδεολογικού προσανατολισμού. Και δεν είναι βέβαια τυχαίο ότι συλλυπητήριες δηλώσεις έκαναν χθες σχεδόν όλα τα κόμματα. «Ανθρωπος με ακλόνητες αξίες, ο Στέφανος Ληναίος υπήρξε και ευαίσθητος πολίτης, με διαρκή αγωνία για τα προβλήματα και το μέλλον του τόπου, η οποία μετουσιώθηκε και σε απόλυτα ανιδιοτελή εμπλοκή στον συνδικαλισμό και τη δημόσια ζωή. Ο Στέφανος Ληναίος υποκρινόταν μόνο στη σκηνή και την οθόνη, στην καλλιτεχνική και τη δημόσια παρουσία του ήταν ένας κρυστάλλινος άνθρωπος και ένας παθιασμένος καλλιτέχνης», επεσήμανε η υπουργός Πολιτισμού Λίνα Μενδώνη σε συλλυπητήρια ανακοίνωση.
Αυτό ξεχώρισε βέβαια κι ένας από τους πιο δικούς του ανθρώπους, η κόρη του, διευθύντρια των μουσικών ραδιοφώνων της ΕΡΑ και γνωστή μουσική παραγωγός Μαργαρίτα Μυτιληναίου στον δικό της αποχαιρετισμό όπως τον ανήρτησε στο facebook «Καλό σου ταξίδι, πατέρα. Εφυγες πλήρης και πλήρης ημερών, χαμογελαστός και γεμάτος αγάπη. Μεγάλο πράγμα. Ολη σου τη ζωή πάλεψες για αυτό που θεωρούσες έντιμο, δίκαιο και Δημοκρατικό. Αγώνες, αγωνίες, εξορίες, οικονομικές καταστροφές, πολιτικές απογοητεύσεις- όλα τα αντιμετώπισες. Ολα τα ξεπέρασες. Ο δρόμος που περπάτησες είχε πολλή μοναξιά αλλά και μεγάλες νίκες. Θέατρο, ραδιόφωνο, κείμενα σε εφημερίδες, βιβλία, συνδικαλισμός. Σε όλα άφησες το ισχυρό σου αποτύπωμα. Για καλό κατευόδιο σου χαρίζω τον ήλιο της άνοιξης, την ευωδιά του λουλουδιού της νεραντζιάς, τη γεύση του παγωτού καϊμάκι και τη θέα του Μεσσηνιακού κόλπου που τόσο αγαπούσες. Α, και έναν ελληνικό καφέ σαν αυτόν που έπινες κάθε απόγευμα με τη μαμά. Αυτά, πατέρα. Καλό δρόμο…».
Και η ίδια βέβαια, όπως και όλοι οι οικείοι του, η σύντροφος της ζωής του και της τέχνης Ελλη Φωτίου και ο γιος του Αλέξανδρος σεβάστηκαν την τελευταία του επιθυμία να μη γνωστοποιήσουν τον θάνατό του μόνον αφού θα είχε ολοκληρωθεί και η τελετή καύσης στη Ριτσώνα. «Σεβόμενοι την επιθυμία του ίδιου και της σπουδαίας οικογένειας που δημιούργησε, ανακοινώνουμε τον θάνατό του 4 μέρες μετά την ημέρα της αποχώρησής του», διευκρίνισε ο νυν αντιπρόεδρος του ΣΕΗ Σπύρος Μπιμπίλας.
Ο Στέφανος Ληναίος, είχε γεννηθεί στη Μεσσήνη στις 6 Αυγούστου 1928, ως Διονύσης Μυτιληναίος. Εκεί μεγάλωσε μέχρι η έφεσή του στο θέατρο να τον φέρει για σπουδές στην Αθήνα στη Σχολή Θεάτρου του Σωκράτη Καραντινού. Αποφοίτησε το 1951, έχοντας φοιτήσει παράλληλα και έναν χρόνο στην Πάντειο. Ανθρωπος έντονος, δημιουργικός και αεικίνητος, βρέθηκε γρήγορα στο επίκεντρο της καλλιτεχνικής ζωής της εποχής. Υπήρξε από τους πρώτους εκφωνητές ειδήσεων του ΕΙΡ στο Πρώτο Πρόγραμμα, στα στούντιο του Ζαππείου.
Στο θέατρο πρωτοεμφανίστηκε το 1954 και έως το 1967 συνεργάστηκε με περισσότερους από είκοσι κορυφαίους θιάσους, κάνοντας μία μικρή παράλληλη κινηματογραφική καριέρα, ενώ ταυτόχρονα υπήρξε ιδρυτικό στέλεχος της πρωτοποριακής κίνησης «Δωδέκατη Αυλαία» και του πρώτου Εταιρικού Θιάσου του Σωματείου Ελλήνων Ηθοποιών (ΣΕΗ) «Αρμα Θεάτρου» και γενικός γραμματέας του ΣΕΗ (1965-1967). Νωρίτερα, το 1963, παντρεύτηκε την ηθοποιό Ελλη Φωτίου, με την οποία συμπορεύτηκαν στη ζωή και στο θέατρο. Το 1967 διώχτηκε από τη χούντα λόγω των πολιτικών του φρονημάτων – καταρχάς παύθηκε από τη θέση του Γ.Γ. του ΣΕΗ.
Αυτοεξόριστοι
Τον Αύγουστο του 1967 μαζί με τη Φωτίου αυτοεξορίστηκαν στο Λονδίνο απ’ όπου ανέπτυξαν έντονη αντιδικτατορική δράση, συχνά όπως έχει πει γυρίζοντας τα Πανεπιστήμια, «τάχα ότι δίναμε ένα ρεσιτάλ ποίησης για την ελευθερία, από τον Ομηρο ως τον Σεφέρη και τον Ρίτσο», φροντίζοντας όμως μετά να μιλούν στους φοιτητές για την κατάσταση στην Ελλάδα. Ο ίδιος ήταν άλλωστε ο εκπρόσωπος του Πατριωτικού Αντιδικτατορικού Μετώπου στην Ευρώπη. Εργάστηκε στο ελληνικό τμήμα του BBC και στην Deutsche Welle, ενώ παράλληλα ολοκλήρωσε τις σπουδές του στη Royal Academy of Dramatic Art.
Επιστρέφοντας στην Ελλάδα το 1970, ίδρυσε με τη Φωτίου το Σύγχρονο Ελληνικό Θέατρο, πρώτα στο «Ορβο» της Βουκουρεστίου με στόχο να ανεβάζει έργα που θα συνομιλούσαν με τα μεγάλα κοινωνικοπολιτικά ζητήματα της εποχής. Φυσικά οι απαγορεύσεις δεν άργησαν να έρθουν: το ένα έργο μετά το άλλο κόβονταν από τη λογοκρισία, όμως το ζευγάρι Ληναίος-Φωτίου δεν το έβαζε κάτω φροντίζοντας συχνά μετά τις παραστάσεις τους να λένε δυο λόγια στο κοινό, τονώνοντας το ηθικό των δημοκρατικών πολιτών.
Λίγο αργότερα οι θεατρικές τους δραστηριότητες μεταφέρονται στο «Αλφα» της Πατησίων. Εκεί τους βρήκαν και τα γεγονότα του Πολυτεχνείου, τον Νοέμβριο του ’73. Το τι συνέβη είχε διηγηθεί ο ίδιος ο Ληναίος στο ΑΠΕ το 2018: «Τις ημέρες του Πολυτεχνείου, από την Τετάρτη που μπήκανε οι φοιτητές μέσα, ως την Πέμπτη και την Παρασκευή που εξοντώθηκαν τα παιδιά, είχαμε συνεχείς επαφές στο φουαγιέ του θεάτρου “Αλφα”. Εγιναν ιστορικές συσκέψεις […]». Το βράδυ της 17ης Νοεμβρίου εμείς και το πλαϊνό θέατρο, το “Αλάμπρα”, κρύψαμε πάρα πολλούς. Φτάσαμε, όμως, σε ένα σημείο όπου τα καπνογόνα άρχισαν και έμπαιναν μέσα στο θέατρο και κινδυνεύαμε να πνιγούμε. Κι εκεί κάναμε την ηρωική έξοδο, στην κυριολεξία. Βγήκαμε και γλιτώσαμε […]», Γι’ αυτή του την επιλογή πλήρωσε ακριβό αντίτιμο: απαγορεύτηκε η λειτουργία του «Αλφα» και ο Ληναίος ανακρίθηκε κι απειλήθηκε από τον Μάλλιο…
Τα κορυφαία του ρεπερτορίου
Μετά τη χούντα το «Σύγχρονο Ελληνικό Θέατρο» συνέχισε την ξεχωριστή του δραστηριότητα στο θέατρο «Αλφα», όπου σκηνοθέτησε περισσότερα από σαράντα έργα, ελληνικά και ξένα. Ανάμεσά τους το, βασισμένο στο διήγημα «Μαργαρίτα Περδικάρη» του Δημήτρη Χατζή, έργο του Γεράσιμου Σταύρου «Καληνύχτα Μαργαρίτα» που ταυτίστηκε με το ζευγάρι Ληναίος-Φωτίου κι αποδείχτηκε διαχρονική τους επιτυχία-όπως μια άλλη Μαργαρίτα, το έργο του Ρομπέρτο Ατάιντε («Δεσποινίς Μαργαρίτα») υπήρξε, σε δική του σκηνοθεσία, ένα από τα σπουδαία ερμηνευτικά επιτεύγματα της Φωτίου. Ενα ολόκληρο άλλο κεφάλαιο ήταν η σχέση του ταλαντούχου ζευγαριού με το ρεπερτόριο του Ντάριο Φο, προτού ο «αιρετικός» ευφυής Ιταλός συγγραφέας γίνει τόσο δημοφιλής πανευρωπαϊκά και διεθνώς: το «Τυχαίο Ατύχημα ενός Αναρχικού», το «Δεν πληρώνω, δεν πληρώνω» είναι επίσης παραστάσεις που έγραψαν ιστορία στη σκηνή του «Αλφα». Παράλληλη πάντα ήταν και η πορεία του στο σινεμά, οι ραδιοφωνικές του εκπομπές, οι τηλεοπτικές του συμμετοχές.
Η πολιτική
Με τη Μεταπολίτευση ο μια ζωή «Λαμπράκης» Στέφανος Ληναίος εντάσσεται στο ΠΑΣΟΚ λόγω της βαθιάς εκτίμησης που έτρεφε για τον Ανδρέα Παπανδρέου. Χρήζεται γραμματέας Πολιτισμού και παίρνει σπουδαίες πρωτοβουλίες ειδικά για την Εκπαιδευτική Τηλεόραση. Το 1986 εξελέγη δημοτικός σύμβουλος του Δήμου Αθηναίων, δίπλα στον Δημήτρη Μπέη. Το 1989 εκλέχθηκε βουλευτής με το ΠΑΣΟΚ στην Α΄ Αθηνών (1989-1990).
Ωστόσο, δεν έμεινε στην πολιτική θεωρώντας και δηλώνοντας ότι η τέχνη είναι πολύ πιο ειλικρινής και αληθινή στις προθέσεις της. Ασχολήθηκε πάντως ξανά και ατυχώς, όπως αποδείχτηκε, με το βραχύβιο κίνημα «Σπίθα» που είχε ιδρύσει το 2010 ο Μίκης Θεοδωράκης. Ο Ληναίος δεν σταμάτησε ωστόσο ποτέ ν’ ασχολείται με τον συνδικαλισμό και δη με το Σωματείο Ελλήνων Ηθοποιών όπου επί αρκετά χρόνια έδωσε μεγάλες μάχες για τα δικαιώματα του κλάδου. Δραστήριος και πολυτάλαντος ασχολήθηκε και με τη συγγραφή γράφοντας διηγήματα, αλλά και μελέτες για το σύγχρονο θέατρο. Πολλά κείμενά του δημοσιεύτηκαν κατά καιρούς στην «Καθημερινή», τα «Νέα» και την «Ελευθεροτυπία», ενώ από το 1982 και για μία 20ετία υπήρξε τακτικός αρθρογράφος στο «Εθνος». Τα πολλά τελευταία χρόνια ήταν αρθρογράφος της «Εφημερίδας των Συντακτών», αλλά αυτός είναι μόνον ένας από τους πολλούς λόγους που θα μας λείψει ο σπουδαίος κύριος Ληναίος, οι ιδέες του, η δημιουργικότητά του, ακόμα και η τόσο γνώριμη φωνή του στο τηλέφωνο.
-320x213.jpg)
