Στη Λατινική Αμερική, ακόμα και σε περιόδους κινηματικής υποχώρησης, οι κοινωνικές δυνάμεις ανασυντάσσονται μέσα από νέες εμπειρίες και πολιτικές εκφράσεις σε κεντρικό πολιτικό επίπεδο: σε τελική ανάλυση, η αμερικανική επιθετικότητα δεν αποτελεί ένα αμετάβλητο και πανίσχυρο πλαίσιο, αλλά μια σχέση που αμφισβητείται διαρκώς, σημειώνει ο δημοσιογράφος και συγγραφέας Ηλίας Σκυλλάκος μιλώντας στην «Εφ.Συν.» για το βιβλίο του «Η σκιά του Πενταγώνου στη Λατινική Αμερική – Από τον Ψυχρό Πόλεμο στον Τραμπ» (εκδόσεις Τόπος).
• Ηδη από τον 19ο αιώνα οι ΗΠΑ θεωρούσαν τη Λατινική Αμερική προνομιακό πεδίο παρεμβάσεων. Μέσα από ποιους άξονες ασκείται έως σήμερα αυτή η πολιτική;
Η ιστορική θεώρηση της Λατινικής Αμερικής ως «ζώνης επιρροής» των ΗΠΑ παραμένει ενεργή μέχρι σήμερα μέσα από ένα πλέγμα μηχανισμών που διαμορφώνουν το καθεστώς της αμερικανικής κυριαρχίας. Οι βασικοί άξονες αυτής της διαχρονικής παρέμβασης είναι οικονομικοί, συγκροτώντας ένα σύστημα λεηλασίας και εξάρτησης. Μέσα από την κυριαρχία των αμερικανικών μονοπωλίων, που ελέγχουν κρίσιμους τομείς, διαμορφώνεται ένα καθεστώς συστηματικής αφαίμαξης του πλούτου.
Παράλληλα, ο πολιτικός άξονας εκδηλώνεται μέσα από άμεσες ή έμμεσες παρεμβάσεις των ΗΠΑ στις εσωτερικές πολιτικές εξελίξεις, με εργαλείο την ντόπια ολιγαρχία. Ο στρατιωτικός άξονας παραμένει καθοριστικός, με τις άμεσες στρατιωτικές επεμβάσεις. Στη σύγχρονη περίοδο, ο ιδεολογικός και επικοινωνιακός άξονας, μέσω των ΜΜΕ, των ΜΚΟ και των διεθνών οργανισμών, λειτουργεί ως εργαλείο νομιμοποίησης και αναπαραγωγής της αμερικανικής ηγεμονίας.
• Στο βιβλίο σας γράφετε πως υπάρχει μια διαχρονική συνέχεια της αμερικανικής εξωτερικής πολιτικής και πως οι παλιές συνταγές της επεμβατικότητας στην ουσία δεν εγκαταλείφθηκαν, απλά υιοθετήθηκαν νέα εργαλεία. Ποια είναι αυτά;
Η συνέχεια της αμερικανικής εξωτερικής πολιτικής δεν αναιρείται από την εναλλαγή κυβερνήσεων. Οι «παλιές συνταγές» συνδυάστηκαν με νέα εργαλεία μετά το τέλος του Ψυχρού Πολέμου. Στο βιβλίο μου, επιχειρώ να αναδείξω κάποιες πλευρές που περιλαμβάνουν τις λεγόμενες «ήπιες παρεμβάσεις», όπως οι χρηματοδοτήσεις μέσω οργανισμών τύπου USAID, την αξιοποίηση των ψηφιακών μέσων και της πληροφορίας, καθώς και την ενίσχυση νέων μηχανισμών οικονομικών κυρώσεων.
Η αξιοποίηση των νέων ψηφιακών μέσων επιτρέπει την άσκηση επιρροής σε επίπεδο κοινής γνώμης, με εκστρατείες παραπληροφόρησης που νομιμοποιούν αποσταθεροποιήσεις. Συνολικά, δεν μιλάμε για εγκατάλειψη των παλιών μεθόδων, αλλά για την ενσωμάτωσή τους σε ένα πιο σύγχρονο σύστημα παρέμβασης, όπου η στρατιωτική, οικονομική, πολιτική και ιδεολογική ισχύς λειτουργούν ταυτόχρονα και συμπληρωματικά.
• Θεωρείτε την εκλογική επικράτηση του Τραμπ το 2016 ως σημείο καμπής για την πολιτική των ΗΠΑ στη Λατινική Αμερική, που επικυρώθηκε με την επανεκλογή του, με επιτομή την ασφυξία της Κούβας και τη στρατιωτική επέμβαση στη Βενεζουέλα;
«Η πολιτική του Τραμπ στοχεύει στη διατήρηση του ελέγχου των χωρών που σταθερά αμφισβητούν την κυριαρχία των ΗΠΑ, ενώ εμβαθύνουν τις διαχρονικές οικονομικές τους σχέσεις με τη Ρωσία, την Κίνα κ.λπ.»
Η ιδιαιτερότητα αυτής της φάσης είναι ότι τα εργαλεία της αμερικανικής πολιτικής συνοδεύονται από μια πολιτική με έντονα ακροδεξιά και ρατσιστικά στοιχεία, παρουσιάζοντας τις κοινωνίες της Λατινικής Αμερικής ως «υποδεέστερες» ή «ανίκανες» να καθορίσουν αυτόνομα την πορεία τους, σε συνδυασμό με την απογύμνωση της ιμπεριαλιστικής πολιτικής από τον μανδύα της «δημοκρατίας».
Η εκλογή του Τραμπ συνιστά επιτάχυνση των υπαρχουσών τάσεων σε μια περίοδο σχετικής παρακμής της αμερικανικής ηγεμονίας. Η πολιτική του εκφράζει με ωμό τρόπο στρατηγικές που συνδυάζουν την ενίσχυση των κυρώσεων, ιδιαίτερα απέναντι στην Κούβα και τη Βενεζουέλα και την αναβάθμιση της στρατιωτικής παρουσίας με πλήρη παραβίαση του διεθνούς δικαίου.
Η περίπτωση της Βενεζουέλας αποτελεί χαρακτηριστικό παράδειγμα, όπου η επιθετικότητα για τον έλεγχο του πετρελαίου εκδηλώθηκε με οικονομικό στραγγαλισμό και ιδιαίτερα με την προσπάθεια ανατροπής της κυβέρνησης του Νικολάς Μαδούρο, μέσω της απαγωγής και τη φυλάκισής του στις ΗΠΑ.
Αντίστοιχα, στην Κούβα, η σκλήρυνση της οικονομικής πολιορκίας με τη στέρηση του πετρελαίου επιβεβαίωσε ότι η στρατηγική του είναι η οικονομική ασφυξία του λαού, ως συνέχεια του μακροχρόνιου αποκλεισμού. Η πολιτική του Τραμπ στοχεύει στη διατήρηση του ελέγχου των χωρών που σταθερά αμφισβητούν την κυριαρχία των ΗΠΑ, ενώ εμβαθύνουν τις διαχρονικές οικονομικές τους σχέσεις με τη Ρωσία, την Κίνα κ.λπ.
• Μπορεί να αντιμετωπιστεί αυτό που αποκαλείτε «σκιά του Πενταγώνου» στη Λατινική Αμερική σε μια συγκυρία υποχώρησης του λεγόμενου «ροζ κύματος» προοδευτικών κυβερνήσεων στην ήπειρο;
Η υποχώρηση του «ροζ κύματος» δημιούργησε ευνοϊκότερο έδαφος για την επαναφορά πιο επιθετικών πολιτικών από τις ΗΠΑ. Ωστόσο, δεν σημαίνει ότι η δυναμική της αντίστασης έχει εξαφανιστεί. Η ιστορική εμπειρία δείχνει ότι η Λατινική Αμερική αποτελεί έναν χώρο όπου οι αντιθέσεις ανάμεσα στην ιμπεριαλιστική ισχύ και τις κοινωνικές αντιστάσεις απέναντι στην αποικιοκρατία και τον ιμπεριαλισμό δεν παύουν ποτέ να αναπαράγονται, αλλά επανεμφανίζονται με νέες μορφές.
Αυτή η ιστορική διαδρομή δείχνει ότι, ακόμα και σε περιόδους υποχώρησης, οι κοινωνικές δυνάμεις ανασυντάσσονται μέσα από νέες πολιτικές εκφράσεις. Σε τελική ανάλυση, η «σκιά του Πενταγώνου» δεν αποτελεί ένα πανίσχυρο πλαίσιο, αλλά μια σχέση που αμφισβητείται διαρκώς.
Η έκβαση αυτής της αντιπαράθεσης εξαρτάται από την ικανότητα των λαϊκών δυνάμεων και των αντιιμπεριαλιστικών – σοσιαλιστικών κυβερνήσεων να μετατρέπουν την εμπειρία τους, σε όρο νέας αντεπίθεσης, να οικοδομούν διεθνείς συμμαχίες και να συγκροτούν ένα πολιτικό σχέδιο που θα ανοίγει τον δρόμο για κοινωνική και εθνική χειραφέτηση.
Πληροφορίες: Την Τρίτη 21 Απριλίου στις 19.00 θα γίνει παρουσίαση του βιβλίου «Η σκιά του Πενταγώνου στη Λατινική Αμερική» στο «Gustav Athens», Χαριλάου Τρικούπη 6-10, Αθήνα. Θα μιλήσουν ο Βαγγέλης Γονατάς από τον Πολιτιστικό Σύλλογο Χοσέ Μαρτί, ο Κώστας Ησυχος, πρώην υπουργός Αμυνας, η Λαμπρινή Θωμά, δημοσιογράφος του The Press Project, ο Βασίλης Λιόσης, εκπαιδευτικός και συγγραφέας και ο Ηλίας Σκυλλάκος. Θα παρέμβει ο Τάκης Πολίτης, καθηγητής του Πανεπιστημίου Σάντα Κλάρα της Κούβας, ενώ θα παραστούν οι πρέσβεις της Κούβας και της Βενεζουέλας στην Αθήνα.
