Ο πλανήτης στα στενά όρια του μυαλού του Τραμπ

«Ακινητοποίηση του πλοίου, αλλαγή πορείας και κατάσχεση». Αυτή την τριπλή απειλή ενεργοποίησε από χθες το απόγευμα στις 5.00 (ώρα Ελλάδας) ο Ντόναλντ Τραμπ για όλα τα πλοία, πετρελαιοφόρα και εμπορικά, που αποπλέουν από λιμάνια του Ιράν ή επιθυμούν να καταπλεύσουν σε αυτά. Συνδέεται με την πρόθεση του Αμερικανού προέδρου να πετύχει έναν από τους βασικούς στόχους που δεν πέτυχε, μαζί με τον Ισραηλινό πρωθυπουργό Μπενιαμίν Νετανιάχου, στα 39 μερόνυχτα βομβαρδισμών του Ιράν, από τις 28 Φεβρουαρίου μέχρι τις 7 Απριλίου: να ανοίξει η Τεχεράνη τα Στενά του Ορμούζ για τη διεθνή ναυσιπλοΐα – για όλους, άνευ όρων.

Ο πλανήτης κινείται στα στενά του μυαλού του Τραμπ. Το σχέδιο ναυτικού αποκλεισμού «όλων των ιρανικών λιμανιών και της ακτογραμμής» είναι διάτρητο. Από το Χοραμσάρ και το νησί-βενζινάδικο Χαργκ στον μυχό του Περσικού Κόλπου, έως το Τσαχαμπάρ στον κόλπο του Ομάν, περνώντας από λιμάνια-κλειδιά όπως το Μπουσέρ και το Μπαντάρ Αμπάς, οι Αμερικανοί δεν διαθέτουν ναυτικές δυνάμεις «αστυνόμευσης» ικανές να ελέγχουν κάθε πλεούμενο.

Ακόμη κι αν τις διέθεταν, η κατάληψη πλοίου με ξένη σημαία συνδέεται νομικά με κατάληψη εδάφους του κράτους στο οποίο ανήκει η σημαία. Αραγε πόσο ευχάριστα θα έβλεπαν η Κίνα, το Πακιστάν ή η Ρωσία την αιχμαλωσία πλοίων κινεζικών, πακιστανικών ή ρωσικών συμφερόντων; Η δε προοπτική του… βομβαρδισμού και της βύθισής τους από αέρος θα «βύθιζε» τη διεθνή αγορά ενέργειας, τροφίμων και λιπασμάτων σε πρωτοφανή κρίση εκτινάσσοντας τις τιμές των υδρογονανθράκων στα ύψη.

Κακό παράδειγμα για την Ταϊβάν

Η επιχείρηση θα μπορούσε να αποτελέσει άλλοθι -και κακό παράδειγμα- για μελλοντικό ναυτικό αποκλεισμό της Ταϊβάν από την πολεμική μηχανή της Κίνας στην προοπτική απόβασης κινεζικών στρατευμάτων στο νησί. Οσο για την απόπειρα αμερικανικού ελέγχου των «διοδίων» που λέγεται ότι κατέβαλλαν στο Ιράν αρκετοί «φιλικοί» στην Τεχεράνη πλοιοκτήτες, η διαδικασία μπορεί να καλυφθεί με χρήση κρυπτονομισμάτων. Τα κλειδιά για τα Στενά τα κρατάει το Ιράν. Με δική του άδεια πέρασαν 392 πλοία από την έναρξη της επίθεσης των ΗΠΑ και του Ισραήλ (στοιχεία: BBC Verify).

Αποστάσεις από τη νέα φαεινή ιδέα του Τραμπ κράτησαν οι δυτικοί σύμμαχοι των ΗΠΑ στην Ε.Ε. και στο ΝΑΤΟ, όπως είχαν κάνει και με τους βομβαρδισμούς του Ιράν, ενώ ο Νετανιάχου έσπευσε να την υποστηρίξει. Η (προσωρινή;) αποτυχία των ειρηνευτικών συνομιλιών μεταξύ ΗΠΑ και Ιράν στο Ισλαμαμπάντ έχει αφήσει τον Τραμπ με λίγες και προβληματικές επιλογές.

Μια πρώτη επιλογή, οι νέες παρατεταμένες συνομιλίες, θα ήταν ευχής έργο, αλλά θα υπονομεύσει τον ψευδή ισχυρισμό του προέδρου ότι το Ιράν «δεν έχει άλλα χαρτιά να παίξει». Μια δεύτερη επιλογή, η κλιμάκωση της στρατιωτικής δράσης, θα εκθέσει τις αμερικανικές δυνάμεις σε αυξημένο κίνδυνο και θα αποξενώσει περισσότερο τις ΗΠΑ από τους συμμάχους τους υπονομεύοντας τη διεθνή οικονομία. Επίσης θα επηρεάσει τους Αμερικανούς ψηφοφόρους -ήδη δυσαρεστημένους με την άνοδο των τιμών των καυσίμων- εν όψει των ενδιάμεσων εκλογών του Νοεμβρίου για την ανανέωση της Βουλής των Αντιπροσώπων και τμήματος της Γερουσίας.

Μια τρίτη επιλογή θα ήταν η αμοιβαία τακτική υποχώρηση με περιορισμένη «νίκη» και των δύο εμπλεκομένων μερών. Το μεν Ιράν θα μπορούσε να δεχτεί μερικό έλεγχο του πυρηνικού και βαλλιστικού του προγράμματος, ενώ οι ΗΠΑ θα δεσμεύονταν για σταδιακή απόσυρση της πολεμικής «αρμάδας» τους από την ευρύτερη θαλάσσια περιοχή μαζί με σταδιακή άρση των δυτικών οικονομικών κυρώσεων.

«Ο Τραμπ μιλά αυθόρμητα, σαν τελάλης σε πανηγύρι. Εκτοξεύει απειλές και βάζει τρικλοποδιές στους στενούς συνεργάτες του. Ισως απλώς κερδίζει χρόνο για να μετακινήσει περισσότερα στρατιωτικά μέσα ή επειδή δεν ξέρει τι άλλο να κάνει. Δεν θα το χαρακτήριζα στρατηγική· είναι μια στρατιωτικοκεντρική προσέγγιση χωρίς στρατηγική» εκτιμά ο Μπράιαν Κατούλις, ερευνητής στο έγκυρο Ινστιτούτο Μέσης Ανατολής (MEI) της Ουάσινγκτον.

Τελευταία δημοσκόπηση του CBS News έδειξε ότι η «ανησυχία», το «άγχος» και η «οργή» υπερτερούν κατά πολύ της αίσθησης «ασφάλειας» και «εμπιστοσύνης», όταν οι ερωτηθέντες Αμερικανοί κλήθηκαν να περιγράψουν «πώς αισθάνονται για τον πόλεμο».

Περισσότερο από το 80% των ερωτηθέντων δήλωσε ότι οι ΗΠΑ θα πρέπει να επιδιώξουν με κάθε τρόπο το άνοιγμα των Στενών του Ορμούζ και την πτώση των τιμών στα πετρελαιοειδή. Επίσης θεωρούν ότι οι ΗΠΑ «πρέπει να διασφαλίσουν ότι ο ιρανικός λαός θα ζήσει ελεύθερος». Ωστόσο λιγότερο από το 10% δήλωσε ότι πιστεύει πως αυτοί οι στόχοι έχουν επιτευχθεί από την κυβέρνηση Τραμπ. Μέχρι αργά χθες δεν είχε αναφερθεί περιστατικό ανακοπής της πορείας, ελέγχου εν πλω, κατάσχεσης ή βομβαρδισμού ξένου εμπορικού πλοίου ή δεξαμενόπλοιου από αμερικανικές δυνάμεις στον Περσικό.

Διαπραγματεύσεις στο παρασκήνιο

Η Ρωσία ανακοίνωσε ότι προσφέρεται να φιλοξενήσει τμήμα ή το σύνολο του εμπλουτισμένου κατά 60% ουρανίου (συνολικά 440 κιλά) που έχει κατασκευάσει -με ρωσική τεχνολογία και τεχνογνωσία- το Ιράν. Αυτή η επίσημη δήλωση κατά ορισμένους αναλυτές δεν έπεσε από το πουθενά. Δείχνει ότι πιθανώς οι διαπραγματεύσεις είναι ζωντανές (ή… νεκροζώντανες) και συνεχίζονται στο παρασκήνιο. «Η εκεχειρία των 15 ημερών ισχύει. Αυτή τη στιγμή βρίσκονται σε πλήρη εξέλιξη προσπάθειες για την επίλυση των βασικών προβλημάτων» δήλωσε με νόημα και ο Σεχμάζ Σαρίφ, πρωθυπουργός του Πακιστάν.

Στην άλλη πλευρά του Ατλαντικού ο ίδιος ο Αμερικανός πρόεδρος ανακοίνωσε με τη γνωστή του έπαρση και υπεραισιοδοξία ότι «δέχτηκε τηλεφωνήματα από τους κατάλληλους ανθρώπους». Εμαθε, είπε, ότι «το Ιράν θέλει υπερβολικά πολύ («very badly») να κάνει συμφωνία με τις ΗΠΑ». Επίσης ότι «την Κυριακή πέρασαν από τα Στενά του Ορμούζ 34 πλοία», αριθμός που δεν είχε επιβεβαιωθεί από άλλες πηγές μέχρι αργά χθες.