Είναι ο μορφωτικός μας ακόλουθος στην πρεσβεία μας στη Μόσχα. Είναι ο μοναδικός (!) μορφωτικός ακόλουθος που έχει η Ελλάδα (είχαμε και τον υπέροχο Κωστή Μοσκώφ στην Αίγυπτο, αλλά έχει πεθάνει) και πλέον δεν υπάρχει παρά μόνο ο Δημήτρης Γιαλαμάς, την ίδια στιγμή που οι ΗΠΑ έχουν περισσότερους από 250 – με ό,τι σημαίνει αυτό για την πολιτιστική εξωστρέφεια της χώρας μας. Ο ίδιος, εκτός από καθηγητής στο Λομονόσοφ (μάλιστα έγινε ο πρώτος επικεφαλής του νεοσύστατου Τμήματος Βυζαντινής και Νεοελληνικής Φιλολογίας στο σπουδαίο αυτό ρωσικό πανεπιστήμιο), έχει γράψει εξαιρετική ποίηση, καθώς και λιμπρέτα για όπερες (στην όπερα «Ρέκβιεμ» για τους πεσόντες στον Β’ Π.Π. το 2010, πρωταγωνίστησαν μάλιστα διασημότητες, όπως η Χάνα Σιγκούλα, και ήταν να παίξει και ο Κλιντ Ιστγουντ, αλλά έγινε έκρηξη ηφαιστείου στην Ισλανδία και ακυρώθηκαν οι πτήσεις).
Αυτά είναι μόνο κάποια από τα όσα έχει κάνει ο Δημήτρης Γιαλαμάς, καθώς από τη θέση του ως πολιτιστικού συμβούλου, ακόμα και σήμερα, παρά το «εμπάργκο» από την Ε.Ε. στη Ρωσία, συνεχίζει και κάνει πράγματα σε σχέση με την Ελλάδα (όπως η εκδήλωση που έγινε στη Μόσχα πριν από λίγες μέρες με ποίηση της Σαπφούς εξαιρετικά μεταφρασμένη στα ρωσικά και μουσική επένδυση συνθέσεων του Ξενάκη μόνο με κρουστά… δεν γίνονται αυτά ούτε στην Ελλάδα, αλλά ο ίδιος τα κάνει στη Ρωσία).
Πριν από λίγες ημέρες κυκλοφόρησε το βιβλίο του Δημήτρη Γιαλαμά «Ερουρέμ» από τις εκδόσεις Νήσος. Ενα βιβλίο ως το πρώτο μέρος μιας τριλογίας: αυτό αναφέρεται στην οικογένειά του και στα χρόνια έως να φύγει από τη Μόσχα: ο ίδιος μικρό παιδί από οικογένεια αριστερών, ανταρτών από τη Μάνη και τη Β. Μεσσηνία, που έζησε όλες τις ιστορίες και τις διηγείται τόσο ζωντανά, μεγάλωσε στο Περιστέρι, σπούδασε Νομική και συνέχισε με σπουδές στη Φιλολογία έως να φύγει για Μόσχα. Οι δε ιστορίες που περιγράφει στο βιβλίο του ανοίγουν μια τεράστια βεντάλια: από τον Τσαρούχη και τον Θεοδωράκη και τον Σαββόπουλο έως τους μοναχούς του Αγίου Ορους και τον… Πούτιν!
Αναμφισβήτητα ο Δημήτρης Γιαλαμάς έχει ζήσει πάρα πολλά και μιλά γι’ αυτά. Το ενδιαφέρον είναι πως δεν τα ωραιοποιεί, ούτε τα σκοτεινιάζει. Δεν προσπαθεί να εντυπωσιάσει – καταγράφει. Και ακριβώς εκεί βρίσκεται η δύναμή του. Η αφήγηση ξεκινά από κάτι απλό: μια πτήση Μόσχα – Αθήνα, ωστόσο πολύ γρήγορα μετατρέπεται σε διάδρομο μνήμης, όπου συνυπάρχουν τα φοιτητικά χρόνια στη Σοβιετική Ενωση, κάποιες διπλωματικές εμπειρίες, λαϊκές ιστορίες από τη Μάνη και ιστορικά γεγονότα με πρόσωπα πολύ σπουδαία, μοναστικές αφηγήσεις από το Αγιο Ορος (δίχως ίχνος θρησκοληψίας, αλλά με την απλότητα και τη σοβαρότητα του γράφοντος). Με δυο λόγια, ο Γιαλαμάς κατορθώνει η καθημερινότητα και το «μεγάλο» γεγονός να μπλέκονται χωρίς ιεράρχηση. Για τον συγγραφέα, όλα έχουν την ίδια αξία. Το ίδιο ισχύει και για τους ανθρώπους: ο τρόπος γραφής είναι τέτοιος που είτε διαβάζεις για τον Τσαρούχη είτε για έναν χωρικό στη Μάνη είτε για έναν μοναχό στο Ορος, αυτό που βιώνεις δεν είναι μόνο τα «ονόματα» αλλά μία ολόκληρη εποχή. Και όλο αυτό μέσα σε ένα πλαίσιο όπου η μεγάλη Ιστορία και η μικροϊστορία εξισώνονται. Και μάλιστα με τον πλέον εύγλωττο τρόπο.
Με αυτόν που είναι προσωπικός: γελάς και κλαις λες και είσαι εκεί, λες και βιώνεις τις καταστάσεις που δεν είναι μυθιστορία, δεν είναι καν η ιστορία του Γιαλαμά – είναι η δική σου γενιά. Η δική σου χώρα. Η κάθε της ανάσα. Και αυτό κατορθώνεται γιατί η γραφή του και το ίδιο το βιβλίο είναι ένα: η αυθεντικότητα. Ούτε μεγαλοστομίες, μήτε ελιτισμοί και κομπορρημοσύνες. Συσσώρευση βιωμάτων και μεταφορά αυτών μέσω μιας γλώσσας ρέουσας, απτής και καθαρής και μιας αυθεντικής ματιάς.
Για του λόγου το αληθές, παραθέτουμε ένα απόσπασμα του βιβλίου, λέγοντας μόνο τούτο: Το «Ερουρέμ» δεν είναι ένα ακόμα βιβλίο για να καταναλώσεις. Το «Ερουρέμ» το διασχίζεις – καλό δρόμο!
Θυμάμαι πολλά πράγματα από εκείνη την περίοδο. Θυμάμαι τα ξαδέρφια μου, που έφτιαχναν πανό για να πάνε στις πορείες Ειρήνης στον Μαραθώνα. Θυμάμαι τα δάκρυα στο σπίτι όταν δολοφόνησαν τον Λαμπράκη. Θυμάμαι την επιστροφή των πολιτικών κρατουμένων το 1964. Δύο στιγμές μου έχουν μείνει από την περίοδο εκείνη. Ηταν παραμονές Χριστουγέννων και βγήκαμε με τον θείο μου τον Τάσο, που όπως είπαμε ήταν και νονός μου, να μου αγοράσει παιχνιδάκι για τα Χριστούγεννα. Πήγαμε στην Πλατεία Περιστερίου. Μεσημεράκι, γιορτές, όλα τριγύρω στολισμένα και ήλιος. Ο θείος είδε κάποιον γνωστό του και πήγαμε προς το μέρος του. Κοιταχτήκανε με συγκίνηση και αγκαλιαστήκανε. «Πότε βγήκες;». «Χτες!». «Καλώς όρισες!»
Ο θείος άρχισε να ρωτά για τη μοίρα κάποιων κοινών γνωστών. Τον τάδε τον εκτέλεσαν, ο τάδε και ο τάδε βγήκαν, ο δείνα παραμένει στις φυλακές της Ακροναυπλίας, κάποιος άλλος δεν άντεξε και έσβησε στη φυλακή… Ο συνομιλητής του ήταν λιγομίλητος και βαθύτατα θλιμμένος. Οπως στεκόμασταν, μας πλησίασε ένα τρίτο πρόσωπο. Σύντροφός τους κι αυτός. Ενας λεβέντης! Θεέ μου! Πόσο μεγάλος, πόσο δυνατός και πόσο όμορφος μου φάνηκε αυτός ο άνθρωπος! Σαν ένας μικρός θεός. Ηταν ψηλός, μελαχρινός, γαλανομάτης (τα μάτια του τα θυμάμαι σαν τώρα), με μπριγιαντίνη στα μαλλιά. Φορούσε σκούρο κοστούμι, λεπτή κόκκινη γραβάτα κι από πάνω καινούριο μαύρο παλτό. Ηρθε προς το μέρος μας. Αρχισε και αυτός να ρωτά για τον έναν, για τον άλλον…
«Γιος σου;» είπε αλλάζοντας θέμα στον θείο κοιτώντας εμένα. «Οχι, ανιψιός μου. Του αδερφού μου».
«Να τον χαίρεσαι. Πώς σε λένε;». «Δημήτρη». «Μπράβο, Δημήτρη! Παλικάρι! Το κελί σου χτίζεται!» μου είπε.
● Το βιβλίο «Ερουρέμ» του Δημήτρη Γιαλαμά κυκλοφορεί από τις εκδόσεις Νήσος
-320x213.jpg)
