Από το Συρράκο και την Πεντέλη στην Καισαριανή

Οι φωτογραφίες των εκτελεσμένων στην Καισαριανή, την Πρωτομαγιά του 1944, που τελικά δικαίως αγοράστηκαν από το υπουργείο Πολιτισμού, επανέφεραν το θέμα των θυμάτων στη διάρκεια της Κατοχής. Πρωτίστως όμως βοήθησαν ώστε να αποκτήσουν πρόσωπο οι αριθμοί. Συνήθως, αναφερόμαστε κωδικά στους εκτελεσμένους. Και δεν μπορεί να γίνει διαφορετικά. Οι 200 της Καισαριανής είναι μια φράση που προσδιορίζει και τον χρόνο της πράξης αλλά και τον τόπο. Αναγνωρίστηκαν ήδη κάποια πρόσωπα. Και μάθαμε τις μικρές ιστορίες αυτών των αγωνιστών που δεν λύγισαν μπροστά στον θάνατο. Μάθαμε για την καταγωγή τους, την οικογένεια, τα συναισθήματα των οικείων, τη μνήμη ως παράγοντα διαμόρφωσης των απογόνων συγγενών.

Αυτό που κάποιες φορές συγχέεται είναι ο τόπος. Θα εστιάσω σε τρία ονόματα, που μνημονεύονται στους αριθμούς 126, 164 και 165. Αντιστοιχούν στα ονόματα: Πανέτης Χρήστος με τη σημείωση «Μνημονεύεται ως αγωνιστής από την Πεντέλη». 164. Σόφης Χρήστος, «Επονίτης. Από την Πεντέλη. Μαθητής». Είναι λάθος το όνομα «Χρήστος». Ονομαζόταν Ανδρέας και η εικασία πως υπήρχε και τρίτος εκτελεσμένος με αυτό το όνομα οφείλεται σε σύγχυση. Η ορθή πληροφορία για το όνομά του (Ανδρέας) αναγράφεται στο μνημείο της Πεντέλης. 165. Σόφης Δημήτριος, «Επονίτης. Από την Πεντέλη. Πιθανόν αδελφός του προηγούμενου».

Αυτό που συνάγεται από όσα σημειώνονται είναι πως και οι τρεις συνδέονται με την Πεντέλη. Αυτό καταγράφεται. Προστίθεται πως ήταν Επονίτες κι αυτό είναι αληθές. Οι τρεις ήταν οργανωμένοι στην ΕΠΟΝ και η σύλληψή τους, καθώς και η συνακόλουθη μεταφορά τους στο Χαϊδάρι έγιναν με κατάδοση της δράσης τους από τους δωσίλογους της περιοχής Παλαιάς Πεντέλης, όπου διέμεναν. Αυτό που διαφεύγει από τη μνήμη είναι πως υπήρχε και μια άλλη σύλληψη. Ηταν η Ελένη Πανέτη, αδελφή του εκτελεσμένου Χρήστου, δευτεροετής φοιτήτρια της Ιατρικής στην Αθήνα. Εκτελέστηκε λίγες ημέρες μετά (10 Μαΐου) στην Καισαριανή. Καταγράφεται στα αρχεία ως Ελένη Πανέλη ή Πανέτα.

Ο Δημήτριος Σόφης, ο μικρότερος από τα δύο αδέλφια, άφησε το σημείωμα «Χαίρετε φίλοι. Εκδίκηση. Μάνα μη λυπάσαι. Χαίρε μάνα». Ηταν παιδιά του Γιώργου Σόφη, φαρμακοποιού, και της Καλλιόπης Λινάρη. Και τα δύο παιδιά ήταν κάτω από είκοσι χρόνων. Η οικογένεια διέμενε στην Πάτρα, όπου η μητέρα Καλλιόπη ήταν αγωνίστρια, γνωστή στα Ψηλά Αλώνια της πόλης. Μετακόμισαν στην Πεντέλη, όπου ζούσε η αδελφή της Καλλιόπης, η Αικατερίνη, η οποία ήταν παντρεμένη με τον Σπύρο Πανέτη, που τότε διατηρούσε φούρνο. Αργότερα (1949), ο πατέρας άνοιξε την ταβέρνα «Κρυστάλλης», στην πλατεία Αγίας Τριάδας της Πεντέλης, όπου το 1940 στήθηκε το άγαλμα του ποιητή και πεζογράφου Κώστα Κρυστάλλη.

Οι Πανέτηδες και οι Σόφηδες κατάγονταν από το Συρράκο, που είχε και αντιστασιακή παρουσία αλλά και θύματα στην Κατοχή.