«Ακούω την Κομισιόν με κάθε ευκαιρία να διακηρύσσει ότι διαμορφώνει τις νομοθετικές προτάσεις της πάντα χέρι χέρι με το Ευρωπαϊκό Ελεγκτικό Συνέδριο. Αλλά ακούγοντας την κριτική σας σήμερα αναρωτιέμαι αν σας παίρνει ποτέ υπόψη», ανέφερε χθες δημοσιογράφος από τους Brussels Times στα μέλη του ΕΕΣ που παρουσίαζαν την τελική γνωμοδότησή του για το νέο Ευρωπαϊκό Ταμείο που προτείνει η Ευρωπαϊκή Επιτροπή για τον προϋπολογισμό της Ε.Ε. 2028-2034. Η απορία του Βέλγου δημοσιογράφου προκάλεσε τα αμήχανα χαμόγελα του Αλεχάντρο Μπλάνκο Φερνάντεζ και της Ανεμί Τάρτελμπουμ, των μελών του Ευρωπαϊκού Ελεγκτικού Συνεδρίου που παρουσίασαν τη γνωμοδότηση.
Πράγματι, στις δέκα μέχρι τώρα γνωμοδοτήσεις του ΕΕΣ για τους αντίστοιχους κανονισμούς που θα συνοδεύσουν τη νέα αρχιτεκτονική του επταετούς ευρωπαϊκού προϋπολογισμού ούτε μία δεν είναι σαφώς ευνοϊκή. Αντίθετα συνολικά το ΕΕΣ είναι από επιφυλακτικό έως και αρνητικό σε επιμέρους «καινοτομίες» του προϋπολογισμού 2028-2034.
Η πιο χαρακτηριστική ήταν η χθεσινή γνωμοδότηση για το Ευρωπαϊκό Ταμείο, τη μεγαλύτερη συνιστώσα του προϋπολογισμού 2028-2034 που καλύπτει το 44% από τα περίπου 2 τρισ. ευρώ του συνόλου.
Σε αυτό το ενιαίο Ταμείο των 865 δισ. ευρώ συγχωνεύονται τα 13 μέχρι σήμερα επιμέρους ταμεία και οι χρηματοδοτήσεις σαφώς ετερόκλητων πολιτικών: της πολιτικής συνοχής, της κοινής αγροτικής πολιτικής, της ασφάλειας, της μεταναστευτικής πολιτικής, της άμυνας. Κι αυτό σημαίνει ότι, με δεδομένο ότι η σύνθεση αυτού του καλαθιού πολιτικών και πόρων θα καθορίζεται από τα σχέδια κάθε κράτους-μέλους με τις ξεχωριστές του προτεραιότητες, ο επόμενος ευρωπαϊκός προϋπολογισμός κινδυνεύει να εξελιχθεί σε ένα μωσαϊκό αντικρουόμενων εθνικών πολιτικών: ένα κράτος μπορεί να επιλέγει πολλή άμυνα και λιγότερη συνοχή, άλλο να τα δίνει όλα στην αποτροπή μεταναστών, κι ένα τρίτο, που η γεωγραφία το ευνοεί, να δώσει βάρος στον πρωτογενή τομέα, διαθέτοντας τους λιγότερους δυνατούς πόρους σε εξοπλιστικές δαπάνες. Σε αυτόν τον καμβά, το ΕΕΣ εστιάζει την κριτική του σε οκτώ σημεία:
1. Η ενοποίηση των διαφορετικών ταμείων συνεπάγεται συνδυασμό πολιτικών με διαφορετικούς στόχους και χρονοδιαγράμματα, πράγμα που μπορεί να περιπλέξει το εγχείρημα και να δυσκολέψει τα κράτη-μέλη να καλύψουν ικανοποιητικά όλους τους στόχους.
2. Η απλούστευση, που είναι ο διακηρυγμένος στόχος της πρότασης, αφορά την Επιτροπή κι όχι τα κράτη-μέλη και τους τελικούς δικαιούχους των χρηματοδοτήσεων, των οποίων ο διοικητικός φόρτος μπορεί και να αυξηθεί.
3. Η καταβολή πληρωμών προϋποθέτει την εκπλήρωση ορόσημων και τιμών-στόχου, αντίστοιχα με το μοντέλο του Ταμείου Ανάκαμψης. Αλλά αυτά τα ορόσημα πρέπει να καθορίζονται με ακρίβεια, ώστε να προκύπτει με σαφήνεια αν και πότε εκπληρώνονται πραγματικά. Αποκλίσεις στον σχεδιασμό και στην ερμηνεία των ορόσημων από χώρα σε χώρα θα δυσκολέψουν τη σύγκριση και την ίση μεταχείριση.
4. Υπάρχουν κίνδυνοι ανεπαρκούς λογοδοσίας στο Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο και στο Συμβούλιο της Ε.Ε για τη σωστή διαχείριση των κονδυλίων. Η πρόταση της Κομισιόν προβλέπει περισσότερες εθνικές δικλίδες ασφαλείας, εν είδει αυτοελέγχου, πράγμα που το ΕΕΣ έχει χαρακτηρίσει και στο παρελθόν εξαιρετικά προβληματικό.
5. Προβλήματα εντοπίζει το ΕΕΣ και στη μέτρηση της αποτελεσματικότητας των δαπανών της Ε.Ε. Για το 25% των πεδίων χρηματοδότησης δεν προβλέπονται δείκτες αποτελέσματος και αντικτύπου, πράγμα που δυσκολεύει το να αξιολογηθεί αν οι δαπάνες συμβάλλουν στους στόχους της Ε.Ε.
6. Δεν υπάρχει σαφής σύνδεση χρηματοδότησης και αποτελεσμάτων, ούτε διάταξη που προβλέπει τη συγκέντρωση πληροφοριών για τις παρεμβάσεις που χρηματοδοτούνται από τον προϋπολογισμό της Ε.Ε.
7. Οι συνεισφορές των προγραμμάτων για οριζόντιες προτεραιότητες της Ε.Ε, όπως το περιβάλλον, θα βασίζονται σε εκτιμήσεις και όχι σε πραγματικές δαπάνες. Είναι λοιπόν πιθανό τα αριθμητικά στοιχεία να είναι «φουσκωμένα».
8. Η πρόταση της Κομισιόν δεν προβλέπει σαφές πλαίσιο εποπτείας και λογοδοσίας. Για να διασφαλιστεί ο ανεξάρτητος εξωτερικός έλεγχος και η λογοδοσία, ο κανονισμός θα πρέπει να αναγνωρίζει ρητά το δικαίωμα του ΕΕΣ να λαμβάνει, τόσο από την Επιτροπή όσο και από τις εθνικές αρχές, όλα τα δεδομένα που είναι απαραίτητα για την αξιολόγηση της νομιμότητας, της κανονικότητας και της αποτελεσματικότητας των δαπανών της Ε.Ε.
Συνολικά, διατρέχοντας τις γνωμοδοτήσεις για τους δυο κανονισμούς που έβαλε στο μικροσκόπιό του ο θεματοφύλακας των οικονομικών της Ε.Ε., αντιλαμβάνεται κανείς την προχειρότητα και τις ασύμβατες συνθέσεις που επιχειρεί με την πρότασή της η Ευρωπαϊκή Επιτροπή, κλείνοντας το μάτι στα κράτη-μέλη της Ε.Ε. με τη μεγαλύτερη «εθνικοποίηση» της διαχείρισης των ευρωπαϊκών πόρων. Εχουμε κάθε λόγο να είμαστε ανήσυχοι για την τύχη των πόρων αυτών, που φυσικά είναι λεφτά των Ευρωπαίων φορολογούμενων. Λεφτά μας.
