Η αποθήκευση διοξειδίου του άνθρακα (CCS) αποτελεί διεθνώς ένα εργαλείο που δυνητικά συμβάλλει στη μείωση εκπομπών αερίων του θερμοκηπίου. Ωστόσο πρόκειται για τεχνολογία υψηλής τεχνικής και περιβαλλοντικής πολυπλοκότητας, η οποία απαιτεί εξαιρετικά αυστηρή επιστημονική τεκμηρίωση, ιδίως όταν εφαρμόζεται σε παλαιά κοιτάσματα υδρογονανθράκων και σε θαλάσσιο περιβάλλον.
Αφορμή της παρούσας παρέμβασης είναι η αναφορά Commission Opinion C(2026)410 που δημοσιεύτηκε στις 28 Ιανουαρίου 2026 – ένα κείμενο 12 σελίδων για το σχέδιο άδειας μόνιμης αποθήκευσης CO₂ στον Πρίνο. Δυστυχώς, ως συνήθως, τα περισσότερα ΜΜΕ στέκονται περισσότερο στο «πράσινο» φως που δίνει η ως άνω γνώμη και λιγότερο στους σαφείς και κρίσιμους «αστερίσκους» που βάζει η Κομισιόν για το έργο και αφορούν στο πού μπορεί να στραβώσει και ποια σημεία πρέπει να κλείσουν πριν αρχίσουν οι εγχύσεις. Το πόσο σημαντικοί μπορεί να είναι αυτοί οι «αστερίσκοι» το είδαμε δυστυχώς πρόσφατα στο θλιβερότατο δυστύχημα στη «Bιολάντα» που όλοι εξυμνούσαν ως έργο.
Με βάση τη λεπτομερή μελέτη της αρχικής ΜΠΕ και των πρόσφατα κατατεθειμένων τροποποιητικών στοιχείων για το έργο αποθήκευσης CO₂ στον Πρίνο προκύπτουν σοβαρά και ουσιώδη ζητήματα, τα οποία, παρά τις βελτιώσεις που επέφεραν οι τροποποιήσεις σε επίπεδο περιγραφής και διαδικασιών, δεν έχουν αντιμετωπιστεί επαρκώς.
1. Ανεπαρκής τεκμηρίωση χωρητικότητας και γεωλογικής ασφάλειας
Οι μελετητές επικαλούνται την ιστορική εκμετάλλευση του κοιτάσματος ως ένδειξη καταλληλότητας για αποθήκευση CO₂. Η προσέγγιση αυτή δεν επαρκεί. Η μακροχρόνια και ασφαλής αποθήκευση CO₂ απαιτεί δυναμικές προσομοιώσεις ταμιευτήρα ειδικά σχεδιασμένες για σενάρια έγχυσης CO₂ με ποσοτικοποίηση αβεβαιοτήτων (P10–P50–P90). Τέτοια στοιχεία δεν κατατέθηκαν.
Η απουσία αυτών των δεδομένων δεν επιτρέπει την αξιόπιστη εκτίμηση της πραγματικής αποθηκευτικής ικανότητας ούτε των μακροχρόνιων πιέσεων στον ταμιευτήρα.
2. Ρυθμοί έγχυσης και κίνδυνος υπερπίεσης
Παρά τις γενικές αναφορές σε «ασφαλή όρια λειτουργίας», δεν παρουσιάζονται αναλύσεις θραύσης καπαρόλιθου, αποτελέσματα δοκιμών έγχυσης ή ολοκληρωμένο γεωμηχανικό μοντέλο. Συνεπώς οι προτεινόμενοι ρυθμοί έγχυσης δεν τεκμηριώνονται επιστημονικά και δεν αποκλείεται ο κίνδυνος υπερπίεσης ή ενεργοποίησης γεωλογικών ασυνεχειών.
3. Ακεραιότητα φρεάτων σε παλαιό κοίτασμα
Τα φρεάτια του Πρίνου είναι ηλικίας πολλών δεκαετιών. Αν και κατατέθηκε Well Management Plan, δεν συνοδεύεται από πρωτογενή δεδομένα ελέγχου ακεραιότητας (cement bond logs, pressure tests) ούτε από δεσμευτικό πρόγραμμα επεμβάσεων πριν από την έγχυση CO₂. Το γεγονός αυτό αποτελεί έναν από τους σημαντικότερους κινδύνους διαρροής σε έργα CCS διεθνώς.
4. Επαγόμενη σεισμικότητα και ρήγματα
Η μελέτη δεν παρουσιάζει σχέδιο μικροσεισμικής παρακολούθησης ούτε σύστημα Traffic Light με σαφή αριθμητικά όρια για τη διαχείριση επαγόμενης σεισμικότητας. Η απουσία τέτοιου μηχανισμού ελέγχου δεν συνάδει με τη διεθνή πρακτική σε έργα αποθήκευσης CO₂.
5. Monitoring και έλεγχος διαρροών
Η υποβολή προγράμματος παρακολούθησης αποτελεί βελτίωση. Ωστόσο δεν καθορίζονται σαφή όρια ανίχνευσης, δεν προβλέπεται ρητά η εφαρμογή προηγμένων μεθόδων όπως επαναλαμβανόμενων 4D σεισμικών ερευνών και δεν παρουσιάζεται μεθοδολογία ποσοτικοποίησης πιθανών διαρροών CO₂. Ως εκ τούτου δεν διασφαλίζεται η έγκαιρη και αξιόπιστη ανίχνευση προβλημάτων.
6. Θαλάσσιο περιβάλλον και περιβαλλοντικός κίνδυνος
Παρά τη χαρτογράφηση προστατευόμενων περιοχών, απουσιάζουν πλήρως αριθμητικές προσομοιώσεις διαρροής CO₂ στο θαλάσσιο περιβάλλον και εκτίμηση τοπικής οξίνισης. Σε ένα ευαίσθητο οικοσύστημα, όπως αυτό του Βορείου Αιγαίου, η παράλειψη αυτή συνιστά σοβαρό κενό περιβαλλοντικής αξιολόγησης. Σημαίνει τοπική οξίνιση του νερού. Δεν μιλάμε για κάτι θεωρητικό. Αυτό μπορεί να επηρεάσει ψάρια, οστρακοειδή και όλο το τοπικό οικοσύστημα. Το σοβαρό είναι ότι δεν υπάρχουν αριθμητικά μοντέλα που να δείχνουν τι θα συμβεί σε ένα τέτοιο σενάριο.
7. Οικονομική βιωσιμότητα και κοινωνικό ρίσκο
Δεν κατατέθηκε ποσοτική ανάλυση ρίσκου ούτε τεκμηριωμένο επιχειρησιακό σχέδιο που να αποδεικνύει τη βιωσιμότητα του έργου χωρίς διαρκή εξάρτηση από κρατικές ενισχύσεις. Η κοινωνία καλείται να αποδεχτεί έναν τεχνολογικό και περιβαλλοντικό κίνδυνο χωρίς σαφή εικόνα κόστους-οφέλους.
Συμπέρασμα – Αίτημα
Οι τροποποιήσεις της ΜΠΕ βελτιώνουν την τυπική πληρότητα του φακέλου, δεν απαντούν όμως επαρκώς στα κρίσιμα επιστημονικά, περιβαλλοντικά και τεχνικά ερωτήματα που συνοδεύουν την αποθήκευση CO₂ στον Πρίνο.
Για τους λόγους αυτούς ζητείται:
● να μην εγκριθεί πλήρης εμπορική λειτουργία του έργου στην παρούσα φάση,
● να εξεταστεί, εφόσον κριθεί αποδεκτό, μόνο αυστηρά περιορισμένη πιλοτική εφαρμογή,
● να απαιτηθούν πρόσθετες ανεξάρτητες μελέτες, πλήρης δυναμική προσομοίωση, ενισχυμένο monitoring και ρητοί όροι επανεξέτασης πριν από οποιαδήποτε κλιμάκωση.
Η προστασία του περιβάλλοντος, η επιστημονική τεκμηρίωση και η κοινωνική ασφάλεια επιβάλλουν ιδιαίτερη προσοχή και αυστηρότητα σε έργα τέτοιας κλίμακας και φύσης.
Δεν λέμε όχι στο κλίμα. Λέμε όχι σε ένα έργο υψηλού ρίσκου χωρίς πλήρη επιστημονική τεκμηρίωση και ανεξάρτητο έλεγχο.
Δεν λέμε όχι στην τεχνολογία. Προτείνω το λογικό: πρώτα μικρή πιλοτική εφαρμογή, με ανεξάρτητους ελέγχους και επιστήμονες και αυστηρά όρια. Αν αποδειχτεί στην πράξη ότι είναι ασφαλές, τότε να συζητήσουμε για κλιμάκωση. Οχι απευθείας μεγάλο έργο.
Το περιβάλλον και οι τοπικές κοινωνίες δεν είναι πειραματόζωα. Η προστασία του κλίματος πρέπει να γίνεται με επιστήμη, όχι με ευχές.
*Ομότ. καθηγητής ΕΜΠ, πρ. πρύτανης, γ.γ. Ευρωπαϊκής Ενωσης Ομότιμων Καθηγητών
