«Ποιος είναι υπεράνω του νόμου; Ποιος αγοράστηκε και πωλείται; Ποιος είναι ελεύθερος να επιλέξει; Ποιος βγάζει τον χρόνο; Ποιος ακολουθεί τις διαταγές; Ποιος χαιρετά περισσότερο; Ποιος προσεύχεται πιο δυνατά; Ποιος πεθαίνει πρώτος; Ποιος γελάει τελευταίος;»…
Η τεράστια τοιχογραφία με λευκά γράμματα σε κόκκινο φόντο, ένα έργο του 1990 με τίτλο «Ερωτήσεις» που κρίνει τους μηχανισμούς της εξουσίας και του ελέγχου, από την ακτιβίστρια εικαστικό Μπάρμπαρα Κρούγκερ, πάνω στο κτίριο Geffen του Μουσείου Σύγχρονης Τέχνης (ΜΟCA) του Λος Αντζελες, ήταν ένα προφητικό σκηνικό, ένα ισχυρό μήνυμα για τις διαδηλώσεις εναντίον της ΙCE και της Συνοριακής Φρουράς, ήδη από τον περασμένο Ιούνιο. «Αυτή η πρόκληση δίνει στον Τραμπ αυτό που θέλει: τη στιγμή που μπορεί να κηρύξει στρατιωτικό νόμο. Σαν να μην είναι ήδη αυτό στο παιχνίδι», δήλωνε μετά τα αιματηρά επεισόδια η διάσημη καλλιτέχνις, κάτοικος Λος Αντζελες, η οποία με το λεξιλόγιο της διαφήμισης, των λαϊκών περιοδικών και της ποπ αρτ δημιουργεί με ερωτήματα, σλόγκαν, αποφθέγματα «σοφία του τοίχου», μια τέχνη πολιτική που δεν βασίζεται μόνο στη διαμαρτυρία αλλά και στην αποδόμηση, που κεντρίζει τη σκέψη εμπλέκοντας τον θεατή.
«Ενοxλητική»
Διαχρονικές και επίκαιρες οι εικόνες της 81χρονης Μπάρμπαρα Κρούγκερ που γίνονται viral. Είναι σαν ενοχλητικό κουνούπι στο πρόσωπο του Ντόναλντ Τραμπ, επικρίνοντας ευθέως την πολιτική ρητορική που αντιπροσωπεύει. Αλλωστε, το 2016 συνεργάστηκε με το New Υοrk Magazine για ένα εξώφυλλο που έδειχνε σε κοντινό πλάνο ένα άσχημο ασπρόμαυρο πορτρέτο του τότε υποψηφίου για την προεδρία Τραμπ, με τη λεζάντα «Loser». Επιπλέον, το 2018, για να σηματοδοτήσει την 50ή επέτειο του περιοδικού, η Κρούγκερ δημιούργησε μια αφίσα με αναφορά στις πολιτικές ισορροπίες, συνδυάζοντας τα επώνυμα Τραμπ και Πούτιν με αναγραμματισμό: «PRUMP/TUTIN».
Μια γερή γεύση από τον τολμηρό κόσμο της Μπάρμπαρα Κρούγκερ θα έχουμε την ευκαιρία να πάρουμε αυτήν την άνοιξη, καθώς από τις 28 Απριλίου (έως την 1η Νοεμβρίου), το Κέντρο Πολιτισμού Ιδρυμα Σταύρος Νιάρχος (ΚΠΙΣΝ) παρουσιάζει την πρώτη ατομική έκθεση στην Ελλάδα της εμβληματικής Αμερικανίδας καλλιτέχνιδας, με τίτλο «Untitled (Pride and Contempt)».
Μια έκθεση που μιλά ελληνικά, καθώς περιλαμβάνει δεκατρία νέα, ειδικά σχεδιασμένα για τον εξωτερικό χώρο του ΚΠΙΣΝ και γραμμένα για πρώτη φορά στην ελληνική γλώσσα έργα μεγάλης κλίμακας, μεταξύ των οποίων και μια μνημειακή τοιχογραφία μήκους 90 μέτρων στο κτίριο της Εθνικής Βιβλιοθήκης της Ελλάδας. Τα έργα θα αναπτυχθούν και στις δύο πλευρές του καναλιού του ΚΠΙΣΝ, δημιουργώντας μια καθηλωτική εμπειρία για τους επισκέπτες.
Τα «ελληνικά» έργα της Κρούγκερ χαρακτηρίζονται από τα τολμηρά της quotes γύρω από την αλήθεια, την εξουσία, την κριτική σκέψη και την ατομική δράση. «ΤΟ ΚΑΚΟ ΕΙΝΑΙ ΚΑΛΟ» και «Η ΑΛΗΘΕΙΑ ΕΙΝΑΙ ΜΥΘΟΣ» είναι δύο μόνο από τις φράσεις που έχουν σχεδιαστεί σε έντονη χρωματική αντίθεση μαύρου, λευκού και πράσινου.
Επιβλητική, σχολιαστική και ευφυής, η έκθεση «Untitled (Pride and Contempt)», σε επιμέλεια της Κατερίνας Σταθοπούλου, που πραγματοποιείται με τη χορηγία του Ιδρύματος Σταύρος Νιάρχος, λειτουργεί ως πρόκληση που στοχεύει να αφυπνίσει και να εμπνεύσει το ελληνικό κοινό.
Πρωτοπόρα εδώ και 50 χρόνια στον τρόπο που η τέχνη διαχέεται παντού, όχι μόνο σε μουσεία και γκαλερί, αλλά και στον δημόσιο χώρο, σε προσόψεις κτιρίων, αφίσες, πανό, πινακίδες σε λεωφορεία και σιδηροδρομικούς σταθμούς, οθόνες LED, η Μπάρμπαρα Κρούγκερ απέδειξε ότι οι λέξεις δεν περιγράφουν απλώς την πραγματικότητα αλλά τη διαμορφώνουν. Από τη δεκαετία του 1970, η πρακτική της αμφισβητεί διαρκώς έννοιες όπως η εξουσία, το φύλο, η τάξη και ο καταναλωτισμός.
Φεμινίστρια
Αξιοποιώντας με δεξιοτεχνία την εμπειρία της ως καλλιτέχνις, συγγραφέας, φεμινίστρια και γραφίστρια, έχει δημιουργήσει μερικά από τα πιο επιδραστικά έργα τέχνης του 20ού και του 21ου αιώνα. Μίλησε για τον έλεγχο του γυναικείου σώματος, τη σεξουαλικότητα, την πατριαρχία, με τρόπο αιχμηρό και άμεσο.
Το διάσημο κολάζ του 1989 που απεικονίζει το πρόσωπο μιας γυναίκας χωρισμένο στα δύο, με την επιγραφή «Το σώμα σου είναι πεδίο μάχης», έγινε πανό για την πορεία των γυναικών στην Ουάσινγκτον το 1989 υπέρ της νομιμοποίησης των αμβλώσεων, ενώ το 2022 κατέκλυσε τα κοινωνικά δίκτυα, όταν τέθηκε υπό αμφισβήτηση το δικαίωμα των γυναικών στην έκτρωση. Αλλά και το περίφημο «Ψωνίζω άρα υπάρχω» κυριαρχεί σαν ειρωνικό σχόλιο της καταναλωτικής, καπιταλιστικής κοινωνίας.
Πιο πρόσφατα, τον περασμένο Μάιο, οι σιδηροδρομικοί σταθμοί και τα τρένα της Ουκρανίας έγιναν κινούμενος καμβάς για την Κρούγκερ, εκφράζοντας την αλληλεγγύη προς τον δοκιμαζόμενο λαό.
Σε ελεύθερη μετάφραση το έργο «Untitled (Another Again)»: «Αλλη μια μέρα, άλλη μια νύχτα, ένα άλλο σκοτάδι, ένα άλλο φως, ένα άλλο φιλί, μια άλλη μάχη, μια άλλη ήττα, μια άλλη νίκη, μια άλλη ευχή, μια άλλη αμαρτία, ένα άλλο χαμόγελο, ένα άλλο δάκρυ, μια άλλη ελπίδα, ένας άλλος φόβος, μια άλλη αγάπη, μια άλλη χρονιά, μια άλλη διαμάχη, μια άλλη ζωή».
Καθιστώντας ρευστά τα όρια ανάμεσα σε πολιτικά συνθήματα, αφορισμούς και αιχμηρά σχόλια, τα επιδραστικά έργα της Κρούγκερ απευθύνονται στο κοινό με αμεσότητα, διεγείρουν τη σκέψη και συνομιλούν με το σύγχρονο κοινωνικοπολιτικό περιβάλλον. Προτρέπουν το κοινό να αναστοχαστεί τη θέση του και τη συμμετοχή του στην κοινωνία. Το ποιος έχει φωνή και πώς αυτή χρησιμοποιείται αποτελούν κεντρικά ερωτήματα στο έργο της.
