Ας μη ζητείται ελπίς

Τη σημερινή εποχή ένα είδος εν ανεπαρκεία για τους περισσότερους ανθρώπους είναι η ελπίδα. Ηδη τις τελευταίες δεκαετίες ένα ανησυχητικό αίσθημα στασιμότητας και βούρκου έβγαινε όλο και περισσότερο στην επιφάνεια, τώρα πλέον, με τα όσα συμβαίνουν με αφετηρία την άλλη μεριά του Ατλαντικού, αλλά και στο Ιράν, και στη Γάζα, και στην Ουκρανία, και σε άλλα μέρη της Γης που δεν σκεφτόμαστε, το αίσθημα αυτό γίνεται ολοένα και περισσότερο πνιγηρό αγγίζοντας τα όρια της απελπισίας.

Τις πρώτες δεκαετίες μετά τον πόλεμο, καλλιεργήθηκε, λένε, μια ατμόσφαιρα ελπίδας. Η οικονομία αναπτυσσόταν ξανά, υπήρχε η προσδοκία για ειρήνη και ευημερία. Βέβαια δεν υπήρχε παντού αυτό το συναίσθημα. Ο Σαμαράκης, στο «Ζητείται ελπίς», γραμμένο το 1954, που τελειώνει με τον πρωταγωνιστή να βάζει μια αγγελία με αυτή τη φράση στην εφημερίδα -όπως άλλοι έγραφαν «Ζητείται γραφομηχανή σε καλή κατάσταση», ο ήρωάς του πήγε να δημοσιεύσει την αγγελία «Ζητείται ελπίς»-, λέει ότι «δεν είχε αλλάξει διόλου προς το καλύτερο η ζωή μας ύστερ’ απ’ τον πόλεμο. Ολα είναι τα ίδια σαν και πριν. Κι όμως είχε ελπίσει κι αυτός, όπως είχαν ελπίσει εκατομμύρια άνθρωποι σ’ όλη τη Γη, πως ύστερ’ από τον πόλεμο, ύστερα από τόσο αίμα που χάθηκε, κάτι θ’ άλλαζε». Και ο πρωταγωνιστής «σκεφτότανε τη φτώχεια, την αθλιότητα» και ότι «από τότε που τέλειωσε ο δεύτερος παγκόσμιος πόλεμος, η σκιά του τρίτου δεν είχε πάψει να βαραίνει πάνω στον κόσμο μας».

Εκείνη την εποχή μαίνονταν μάχες στην Ινδοκίνα και είχε προηγηθεί ο Πόλεμος της Κορέας. Αναρωτιέται βέβαια κανείς πώς θα μπορούσε να έχει γεννηθεί πραγματική ελπίδα μέσα από τα ερείπια του πολέμου, πώς όταν έχουν προηγηθεί τα ερείπια, πώς όταν έχει προηγηθεί ρίψη ατομικής βόμβας, μπορεί κανείς να έχει την ψευδαίσθηση μιας ειλικρινούς ελπίδας. Εν πάση περιπτώσει, το πρόβλημα είναι ακριβώς αυτό, τόσο στο κείμενο του Σαμαράκη όσο και στα αισθήματα όλων μας: δεν πρέπει να συνδέει κανείς την ελπίδα με τη διεθνή πολιτική. Αυτού του είδους η ελπίδα μοιάζει με χρηματιστήριο, που τη μια οι τιμές είναι στα ύψη και την άλλη στα τάρταρα. Δεν έχει νόημα να συνδέει κανείς τις ατομικές ή συλλογικές ελπίδες με τις διεθνοπολιτικές ισορροπίες της συγκυρίας.

Η ελπίδα μπορεί να συνδεθεί μόνο με έργο, ατομικό και συλλογικό, και με αλληλεγγύη. Ο άνθρωπος εξάλλου έχει την τάση -ή την ανοησία- να ζητάει όχι απλώς λύσεις, αλλά έτοιμες λύσεις, εναποθέτοντας τις ελπίδες του -να τες πάλι αυτές οι ελπίδες!- σε σωτήρες. Τέτοιες λύσεις όμως δεν υπάρχουν. Τα ψήγματα της ελπίδας ας τα αναζητήσει ο καθένας μέσα του και ας τα δυναμώσει μαζί με όσους από τους διπλανούς του ασπάζονται κοινές ανθρωπιστικές αξίες, δηλαδή με κοινές δράσεις. Ας μη ζητείται λοιπόν ελπίς ή, για την ακρίβεια, ας μη ζητείται αλλού η ελπίς. Ούτε και η απελπισία.