Είχα ακούσει για τη μακρόχρονη ταλαιπωρία πολιτών που βρέθηκαν στον νομικό λαβύρινθο μιας αντιδικίας με το κράτος, το οποίο, υποτίθεται, υπάρχει για να διασφαλίζει την ασφάλεια κι ευημερία του πολίτη, να προστατεύει δικαιώματα, να εμπνέει αξίες και αρχές ζωής. Δεν φανταζόμουν ότι μια αντιδικία μπορεί να κρατήσει με τις αναιρέσεις/εφέσεις κοντά πενήντα χρόνια και η όλη διαδικασία ως συμπέρασμα να εγείρει σοβαρά πολιτικά/ηθικά ερωτήματα. Οπως:
● Αν δεν συμφωνήσει ένας πολίτης στον εξωδικαστικό συμβιβασμό, που θεσπίστηκε πρόσφατα με καθυστέρηση δεκαετιών, τι θα γίνει;
● Πώς μπορεί να αξιοποιήσει επαρκώς τη μακρόχρονη δικαστική διαδικασία απέναντι σε κρατικές αποφάσεις, να αντέξει την ψυχική ταλαιπωρία και οικονομική αφαίμαξη; Πληρώνοντας αυτός από την τσέπη του ενώ η δημόσια αρχή από το…δημόσιο ταμείο;
● Πώς θα πείσει για το δίκαιό του, ιδιαίτερα σε περιπτώσεις που οι προθέσεις μιας αντίδικης κρατικής αρχής ή ενός κρατικού εκπροσώπου χρησιμοποιούν τον νόμο, αλλά υπαγορεύονται από πολιτικά/οικονομικά και σπανιότερα από προσωπικά κίνητρα; (Αυτό που λέμε δημόσιο συμφέρον απέναντι σε απεργίες, μπλόκα, κακοτεχνίες, φυσικές καταστροφές ή το «εγώ» κάποιου γραφειοκράτη.)
Και κλείνουμε τα γενικά ερωτήματα με την απορία:
● Πώς μπορεί να διασφαλιστεί το δίκαιο του πολίτη, όταν η απόδοση της δικαιοσύνης θα γίνει από δικαστές, υπαλλήλους του Δημοσίου που, όσο καλή πρόθεση ορισμένοι έχουν, είναι δεσμώτες μιας νομοθεσίας την οποία το κράτος/Δημόσιο έχει θεσπίσει για να προστατέψει κατ’ αρχάς τον εαυτό του; Οτι το κράτος είναι οι πολίτες του αποτελεί φιλολογικό θεώρημα που διαψεύδεται καθημερινά από τα δρώμενα στην παγκόσμια σκηνή.
Αυτή η συγκρουσιακή κατάσταση επιδεινώνεται σε περιπτώσεις οικονομικής διεκδίκησης (ΔΟΥ, απαλλοτριώσεις κ.ά.), όπου το Δημόσιο, ανάλογα με τη θέση του, θέλει να καταβάλλει λίγα και να εισπράττει πολλά. Τον προβληματισμό προκάλεσε η 50χρονη αντιδικία οικογενειών (κληρονόμοι Α. Σιδηρόπουλου) με τον Δήμο Σερρών, που η τελευταία πτυχή της (ύψος αποζημίωσης) εκκρεμοδικεί ακόμα.
Αξίζει να δούμε περιληπτικά τα βασικά της σημεία:
Το 1925, όπως άλλοι δήμοι, ο Δήμος Σερρών προσέφερε χώρο σε Μικρασιάτες και Πόντιους πρόσφυγες να στήσουν τις παράγκες τους. Εγκαθίστανται εκεί. Το 1958 ο δήμος ρυμοτομεί την έκταση, πουλά σε δικαιούχους τα οικόπεδα, ελεύθερα και καθαρά, διαβεβαιώνει ότι δεν πρόκειται να τα δεσμεύσει μελλοντικά. Το 1977 ο γιος του ιδιοκτήτη παίρνει την άδεια (από πολεοδομία-δήμο) να οικοδομήσει νέο στη θέση του παλιού σπιτιού. Η οικοδομή τελειώνει. Στο μεταξύ χρονικό διάστημα ο Δήμος Σερρών κατά πλειοψηφία απαλλοτριώνει, για επέκταση πάρκου, διάφορα κτίσματα στην περιοχή και το συγκεκριμένο με τίμημα 1,9 εκατ. δραχμές που κατατίθενται στο Ταμείο Παρακαταθηκών, ποσό που ο συγκεκριμένος ιδιοκτήτης αρνείται και δεν εισπράττεται ποτέ.
Πολλοί ιδιοκτήτες αντιδρούν δικαστικά. Κάποιοι κερδίζουν, άλλοι όχι. Η διαφορά απόφασης πιθανότατα οφείλεται σε δικηγορική ανικανότητα ή όχι να ξεμπλέξει το κουβάρι. Ο Σιδηρόπουλος χάνει πρωτόδικα. Μπαίνει στη διελκυστίνδα προσφυγών και προτάσεων σε μια καφκική ατμόσφαιρα (όπως ανταλλαγή που δεν εγκρίνει ο τότε νομάρχης, την οποία δέχεται όμως ο επόμενος αλλά την αναιρεί η νέα δημοτική αρχή, και λοιπά ταλαιπωρίας παράγωγα).
Το 1980 εκτιμάται επίσημα πως η αποζημίωση του δήμου καλύπτει μόλις το 1/3 της αξίας του ακινήτου που ορίζεται στα 5,4 εκατ. δραχμές. Ακολουθεί νέος κύκλος πολυεπίπεδης δικαστικής διαμάχης με ταυτόχρονες ατελέσφορες προσπάθειες συμβιβασμού με τα εκάστοτε δημοτικά συμβούλια από τον γιο και στη συνέχεια από τα εγγόνια του αρχικού ιδιοκτήτη. Το 2024 ο Αρειος Πάγος οριστικοποιεί την απαλλοτρίωση υπέρ του δήμου. Την ίδια χρονιά το δικαστήριο απαντά στην αίτηση των ιδιοκτητών να καθοριστεί η πραγματική αξία μονάδας. Αποφαίνεται πως το δικαίωμα να διεκδικήσουν αποζημίωση για την πραγματική αξία σε σημερινές τιμές του κτιρίου έχει παραγραφεί καθώς πέρασε 20ετία ορίζοντας τις τιμές του 1980! Αν η υπόθεση εκκρεμούσε πενήντα χρόνια φαίνεται πως ο νόμος… δεν το προβλέπει.
Η απόφαση αναιρέθηκε στον Αρειο Πάγο. Με τον Δήμο Σερρών να κερδίζει την απαλλοτρίωση, και καλώς έγινε, άλλωστε οι πρωταγωνιστές και τα όποια κίνητρα έχουν χαθεί μαζί τους, η πόλη εξελίχθηκε, επιβάλλει νέες συνθήκες ζωής. Το οξύμωρο και πολιτικά ερευνητέο σήμερα είναι αλλού. Μια δημοτική αρχή βρίσκεται απέναντι σε κάποιον δημότη της, υπερασπίζοντας την αντίληψη ότι διαμέρισμα 100 τ.μ. και κεντρικό οικόπεδο 238 τ.μ. αγοράζονται με 3.000 και 2.302 ευρώ αντίστοιχα στις ημέρες μας. Καλή τύχη.
*Δημοσιογράφος, ποιητής, πρ. πρόεδρος ΕΣΠΗΤ
