Τέχνες και τεχνητή νοημοσύνη 1: Κάποια αρχικά ερωτήματα

Αν μελετήσει κάποιος την ιστορία των τεχνών μπορεί να εντοπίσει με επαναλαμβανόμενη συνέπεια το γεγονός πως οι τέχνες επηρεάζονται πάντοτε από τις μεγάλες αλλαγές. Τις επιστημονικές, τις τεχνικές, τις κοινωνικές αλλαγές.

Η Βιομηχανική Επανάσταση και ο ορθολογισμός απαντήθηκαν καλλιτεχνικά από τον ρομαντισμό. Μια επιστροφή στην εκ νέου ανακάλυψη της φύσης, στην κυριαρχία του συναισθήματος, στις άλογες δυνάμεις μέσα και έξω από τον άνθρωπο. Η εφεύρεση της φωτογραφίας αρχικά είχε ως αποτέλεσμα να δημιουργηθεί μια ζωγραφική που προσπαθούσε να την ανταγωνιστεί σε λεπτομέρεια και σε ρεαλισμό. Στη συνέχεια η τάση αυτή εγκαταλείφθηκε και ακολουθήθηκε η αντίθετη κατεύθυνση: μια πορεία προς την αφαίρεση, το σύμβολο, μια απεικόνιση πέρα από την επιφάνεια των πραγμάτων. Ο κινηματογράφος άλλαξε σε τεράστιο βαθμό την ανθρώπινη αντίληψη γύρω από την αποτύπωση, τη μνήμη, την ίδια την πραγματικότητα. Μαζί αναδιοργάνωσε τις υπόλοιπες τέχνες. H αντίδραση από την πλευρά του θεάτρου ήταν χαρακτηριστική. Αρχικά η προσπάθεια είχε ως κατεύθυνση παραστάσεις πιο εντυπωσιακές και πιο παραστατικές από όσα μπορούσε να αποτυπώσει ο κινηματογράφος της εποχής. Στη συνέχεια (και εδώ) ακολουθήθηκε η αντίστροφη πορεία. Μέσα από τη διαρκή διεύρυνση των πεδίων του κινηματογράφου (και ως αντίδραση σε αυτόν) οριοθετήθηκε ένα άλλο θέατρο σε διάφορες παραλλαγές.

Το μπρεχτικό θέατρο, το θέατρο που έβαζε στο κέντρο του το ανθρώπινο σώμα και ένα θέατρο με μια αφήγηση δραματικά αφαιρετική. Οι τέχνες δεν χάνονται, δεν ανταγωνίζονται και δεν αλληλεπικαλύπτονται. Εξαρτώνται από τις αλλαγές και παίρνουν διαφορετικές οδούς προς διαφορετικές κατευθύνσεις.

Βρισκόμαστε στο κατώφλι μιας εποχής που όπως όλα δείχνουν θα οριστεί από τη μαζική επέλαση της τεχνητής νοημοσύνης. Κάτι τέτοιο αποδεικνύεται τόσο από τα τεράστια ποσά που επενδύονται και στις δύο ακτές του Ειρηνικού και τον πολλαπλό ανταγωνισμό, όσο και από διάφορα κυρίαρχα αφηγήματα και τις εφαρμογές τους. Το σημαντικό είναι προς το παρόν οι επιπτώσεις που θα έχει αυτός ο υπεραυτοματισμός της εργασίας στις ανθρώπινες κοινωνίες. Αν θα λειτουργήσει απελευθερωτικά ή θα είναι κοινωνικά καταστροφικός (για κάποιον λόγο όλα δείχνουν προς το δεύτερο).

Προφανώς υπάρχουν αρκετοί ακόμη τομείς που θα επηρεαστούν, όπως φαίνεται, καθοριστικά. Το σύνολο των τεχνών είναι ένας από αυτούς τους τομείς. Μια πρώτη δόση μπορούμε να πούμε πως πήραμε τα τελευταία χρόνια με τον κατακλυσμό των μέσων κοινωνικής δικτύωσης από τις AI ρέπλικες, τα γρήγορα σκίτσα της στιγμής, ακόμα και τα fake βίντεο. Αυτό που πρέπει να λάβουμε υπόψη μας είναι πως ακόμη βρισκόμαστε στη νηπιακή ηλικία της τεχνητής νοημοσύνης. Μπορεί τα ποιήματα και οι αφηγήσεις που δημιουργεί να μοιάζουν σχεδόν παιδικά, αλλά αυτό θα αλλάξει γρήγορα. Και ήδη δεν μπορώ να φανταστώ κανέναν λόγο για τον οποίο μια τεχνητή νοημοσύνη ακόμη και σήμερα να μην μπορεί να γράψει το σενάριο μιας mainstream χολιγουντιανής ταινίας. Και στις δύο περιπτώσεις ο τρόπος είναι μια αφηγηματική συνταγή, ένας κοινός τόπος, μια πεπατημένη. Κάτι τέτοιο το AI μπορεί να το κάνει γρηγορότερα και καλύτερα (και για να πω την αλήθεια, μου φαίνεται αδιάφορο). Το θέμα είναι τι γίνεται όταν θα μπορέσει να δημιουργήσει πιο αφηρημένα έργα αφού έχει πρώτα μιμηθεί και εμπεδώσει άπειρες φορές τρόπους κλασικών συγγραφέων, ιδιομορφίες και ανθρώπινες εμμονές, καλλιτεχνικούς στόχους και επιτεύγματα.

Το κύριο λοιπόν καλλιτεχνικό ερώτημα της εποχής είναι: νομιμοποιείται μια τέχνη φτιαγμένη από μη ανθρώπινους παράγοντες; Μπορεί να μας συγκινεί, να μας αγγίζει με τον ίδιο τρόπο που μας αγγίζει ένα ανθρώπινο δημιούργημα; Και με τι όρους θα μπορούμε να αντιληφθούμε αν ένα έργο τέχνης έρχεται από έναν άνθρωπο ή μια μηχανή;

Οπως και να ’χει, αν κάποιος εξετάσει τις μεγάλες αλλαγές στις τέχνες κατά τη διάρκεια της ανθρώπινης ιστορίας και την εξάρτησή τους από τις τεχνικές αλλαγές, μπορεί να προβλέψει πως οι αλλαγές που έρχονται στη σφαίρα των τεχνών από αυτό το μονοπάτι θα είναι κατακλυσμιαίες.(συνεχίζεται)