Με πανηγυρικές εκδηλώσεις και δάκρυα χαράς υποδέχθηκαν οι κάτοικοι της Λάρνακας τον τίτλο της Πολιτιστικής Πρωτεύουσας της Ευρώπης 2030, που ανακοινώθηκε από την Ευρωπαϊκή Επιτροπή στις αρχές Δεκεμβρίου 2025.
Με κοινό όραμα να αλλάξουν την πόλη τους ρίχτηκαν με ενθουσιασμό στη συλλογική δουλειά διαφορετικές ομάδες του τόπου, καλλιτέχνες πρωτίστως, εκπρόσωποι της αυτοδιοίκησης, της κοινωνίας των πολιτών, των γραμμάτων και του πολιτισμού, του επιχειρηματικού κόσμου που συνεργάστηκαν και συνδημιούργησαν την καλλιτεχνική πρόταση που έκοψε το νήμα και έφερε την κορυφαία πολιτιστική ευρωπαϊκή διοργάνωση στη Λάρνακα.
Κεντρικό σύνθημα ο «Κοινός μας Τόπος» (Common Ground) και επίκεντρο η ανθρωπιά, εξηγεί στην «Εφ.Συν.» η Κέλλυ Διαπούλη, καλλιτεχνική διευθύντρια της Λάρνακας 2030, η οποία ηγήθηκε και συντόνισε την καλλιτεχνική πρόταση. Επιμελήτρια και πολιτιστική διαχειρίστρια, έχει διοργανώσει και επιμεληθεί διεθνείς εκδηλώσεις και φεστιβάλ παραστατικών τεχνών, ενώ κατάρτισε και τον φάκελλο υποψηφιότητας Ελευσίνα 2021 Πολιτιστική Πρωτεύουσα της Ευρώπης και διατέλεσε καλλιτεχνική διευθύντρια την περίοδο 2014 έως 2020. Εναν χρόνο μετά την αλλαγή της κυβέρνησης λύθηκε η συνεργασία της και τη διαδέχθηκε ο σκηνοθέτης Μιχαήλ Μαρμαρινός.
Στην πρώτη συνέντευξή της σε ελληνικό έντυπο μετά την ανάληψη της Λάρνακας 2030 ΠΠΕ η Κέλλυ Διαπούλη μάς μιλάει για όλα. Για τη Λάρνακα του αύριο και για την Ελευσίνα τού χθες.
Η Λάρνακα του 2030
● Από την Ελευσίνα στη Λάρνακα. Πώς ξεκίνησε η εμπλοκή σας με το εγχείρημα;
Με τον τυπικό τρόπο. Ο Δήμος Λάρνακας είχε πάρει την απόφαση να καταθέσει πρόταση για την Πολιτιστική Πρωτεύουσα της Ευρώπης. Το πρώτο που έκαναν ήταν να στήσουν μια εταιρεία για να διαχειριστεί το εγχείρημα και προχώρησαν σε ανοιχτές προσκλήσεις. Η αλήθεια είναι ότι εδώ οι διαδικασίες είχαν τρέξει πολύ γρήγορα, ήδη, από τη φάση της υποψηφιότητας. Είδα την πρόσκληση, έκανα αίτηση, θεώρησαν ότι είμαι μια καλή επιλογή και λόγω της εμπειρίας μου στην Ελευσίνα, υποθέτω, με προσέλαβαν.
● Με ανοιχτές προσκλήσεις όπως γίνεται στην Ευρώπη, όχι με απευθείας ανάθεση από την υπουργό Πολιτισμού όπως γίνεται στην Ελλάδα;
Δεν γνώριζα κανέναν στη Λάρνακα και για να πω την αμαρτία μου δεν είχα έρθει ποτέ στην Κύπρο. Πρώτη φορά ήρθα για τη συνέντευξη για τη θέση της καλλιτεχνικής διευθύντριας. Εδώ έγινε κάτι πολύ διαφορετικό από την Ελευσίνα. Υπήρχε ήδη ισχυρή βούληση από τον δήμο να διεκδικήσουμε την ΠΠΕ. Ηταν στόχος που εγγράφεται σε μια ευρύτερη στρατηγική για την πόλη που ξεκίνησε την τελευταία δεκαετία. Συντελούνται πολύ μεγάλες αλλαγές στη Λάρνακα. Κατ’ αρχάς μετακινήθηκαν τα διαλυστήρια και οι δεξαμενές καυσίμων από το παραλιακό μέτωπο και απελευθερώθηκε το ένα τρίτο. Σαν να λέμε, έφυγαν τα διυλιστήρια από την Ελευσίνα και η περιοχή παραχωρείται στην πόλη και στην ανάπτυξη. Εμείς ούτε να το φανταστούμε δεν μπορούμε. Εδώ έγινε πράξη. Προχώρησε μέσα από σύμπραξη του Δημοσίου και του ιδιωτικού τομέα. Κοινή βούληση είναι η πόλη να αλλάξει. Να γίνει ανθρώπινη με ποιότητα ζωής, με πολιτισμό που να ελκύει πολίτες για να ζήσουν εδώ. Σ’ αυτή τη βάση αποφάσισαν να διεκδικήσουν και τον τίτλο της ΠΠΕ πιστεύοντας, και σωστά, ότι θα βοηθήσει τον συνολικότερο στόχο. Εφτιαξαν μια εταιρεία στην οποία συμμετέχουν όλες οι παραγωγικές δυνάμεις. Πρόεδρος είναι ο Ντίνος Λευκαρίτης, γνωστός επιχειρηματίας της μεγάλης κυπριακής εταιρείας Petrolina, αντιπρόεδρος είναι ο δήμαρχος Λάρνακας Ανδρέας Βύρας και εκπρόσωποι από τον πολιτιστικό τομέα της πόλης, τον εκπαιδευτικό, από την κοινωνία των πολιτών. Δεν είναι πέντε δημοτικοί σύμβουλοι που αποφασίζουν. Ακολούθησαν ανοιχτές και διαφανείς διαδικασίες για την πρόσληψη του καλλιτεχνικού διευθυντή. Εγιναν όλα σωστά. Η δική μου δουλειά και της ομάδας μας ήταν να ενεργοποιήσουμε την πόλη, να σχεδιαστεί το πολιτιστικό πρόγραμμα «από τα κάτω». Περισσότεροι από 1.600 τοπικοί καλλιτέχνες, πολιτιστικοί φορείς, πολίτες έχουν εμπλακεί στη διαμόρφωσή του.
● Ποια είναι τα βασικά σημεία της καλλιτεχνικής πρότασης;
Καταλήξαμε στην πρόταση και τον τίτλο «Κοινός Τόπος», μια πρόκληση που αντιμετωπίζουν η Ευρώπη και όλος ο κόσμος. Κοινός τόπος μας είναι η ανθρωπιά, η βασική αρχή που μας ενώνει όλους. Να είσαι άνθρωπος. Πώς θα επαναφέρουμε την ανθρωπιά με βάση τα ανθρώπινα δικαιώματα, τη φροντίδα, τη βιωσιμότητα, ως βάση της λειτουργίας των πόλεων, των χωριών μας, της Ευρώπης συνολικότερα; Το πρόγραμμα αναπτύσσεται μέσα από τους τρεις βασικούς άξονες: Εμείς-Λάρνακα-Ευρώπη. Καθένας αντιστοιχεί σε μια αξία. Δεν είναι απλοί θεματικοί άξονες, αλλά καλλιτεχνικές και ηθικές δεσμεύσεις που διαμορφώνουν τον τρόπο με τον οποίο αναθέτουμε, παράγουμε και παρουσιάζουμε την τέχνη. Η Φροντίδα αντιστοιχεί στο Εμείς και εδώ εστιάζουμε στις πιο ευάλωτες ομάδες του πληθυσμού, όπως γυναίκες, ΛΟΑΤΚΙ κοινότητα, άνθρωποι με αναπηρία, νέοι, πρόσφυγες. Καλλιτέχνες από την Κύπρο και την Ευρώπη έρχονται να ενδυναμώσουν αυτές τις ομάδες.
Η Βιωσιμότητα αντιστοιχεί στη Λάρνακα με έργα που αφορούν το περιβάλλον: φυσικό και δομημένο, δημόσιος χώρος, πράσινο, αποκατάσταση περιοχών που έχουν πληγεί. Πώς αυτές οι γειτονιές μπορούν να επανενταχθούν στη λειτουργία της κοινότητας και της πόλης; Και βέβαια η θάλασσα, το υγρό στοιχείο. Τέλος, η Δημοκρατία αντιστοιχεί στην Ευρώπη μέσα από αξίες που διαμορφώνουν και τον τρόπο λειτουργίας της κοινότητας. Εστιάζουμε σε θέματα της πολιτισμικής δημοκρατίας, τις σχέσεις της Ευρώπης με τη Μέση Ανατολή και τον αραβικό κόσμο, την αποικιοκρατία, την αποικιακή κριτική, τις συγκρούσεις και τους πολέμους. Ζούμε σε μια χώρα που είναι διχασμένη σε κατάσταση κατάπαυσης πυρός εδώ και 50 χρόνια και σε μια περίοδο που μαίνονται πόλεμοι γύρω μας.
● Πότε αναλάβατε καλλιτεχνική διευθύντρια και πώς δουλέψατε με την ομάδα σας για να καταρτίσετε το πρόγραμμα;
Ανέλαβα τον Οκτώβριο 2022 και καταθέσαμε την πρώτη πρόταση τον Νοέμβριο 2024 γιατί ο διαγωνισμός γίνεται σε δύο φάσεις. Η δεύτερη ήταν τον Δεκέμβριο 2025. Οταν ξεκινάει η διαδικασία ψάχνεις να βρεις τα δυνατά σημεία της πόλης αλλά και τις αδυναμίες της, εκείνα τα στοιχεία που μπορούν να μιλήσουν στους πολίτες ευρωπαϊκά και διεθνώς. Η Λάρνακα έχει μακρόχρονη ιστορία, αλλά μέσα στο κυπριακό πλαίσιο δεν είναι το διοικητικό κέντρο, το οικονομικό, ούτε καν το τουριστικό. Είναι ο «φτωχός συγγενής».
Αυτό που άκουγα πολύ συχνά να λένε, από τότε που ζω εδώ, είναι «δεν έχει πολλά πράγματα να κάνεις αλλά παραμένω γιατί έχει ανθρωπιά η πόλη». Μετά πρέπει να σκεφτείς τι συμβαίνει. Σε τι συνίσταται αυτή η ανθρωπιά; Βλέπεις ότι οι λόγοι είναι πολυπαραγοντικοί. Ενας είναι ότι δέχθηκε τους περισσότερους πρόσφυγες, τους περισσότερους εκτοπισμένους Ελληνοκυπρίους. Σήμερα το 53% του πληθυσμού έχει προσφυγικό βιογραφικό. Ο δήμαρχος της πόλης γεννήθηκε και μεγάλωσε σε προσφυγικό καταυλισμό. Πώς αυτή η ανθρωπιά μεταφράζεται στην καθημερινότητα; Στις πολιτικές; Δεν έρχεσαι λοιπόν με κάτι έτοιμο. Είναι μια διαδικασία διαρκούς έρευνας με τους κατοίκους αλλά και ιδίου βιώματος. Πρέπει να ζήσεις στην πόλη, να γίνεις μέρος της καθημερινότητας και της ζωής της, να την αφουγκραστείς. Αυτό δεν μπορείς να το κάνεις εκ του μακρόθεν.
● Πώς υποδέχθηκαν οι πολίτες της Λάρνακας τον τίτλο;
Ηταν στιγμή μεγάλης χαράς, δικαίωσης και περηφάνιας. Το είχα νιώσει και στην Ελευσίνα. Στις μικρές πόλεις που διαγωνίζονται με μητροπόλεις, όταν έρθει η στιγμή της διάκρισης, οι πολίτες αισθάνονται ότι επιτέλους, ύστερα από τόση προσπάθεια, πέφτουν οι προβολείς επάνω τους. Οχι της διασημότητας αλλά του ενδιαφέροντος. Είναι πολύ ωραίο συναίσθημα.
Η ΕΛΕΥΣΙΝΑ ΤΟΥ 2021
«Ο ρόλος του υπουργού δεν είναι να διαλέγει τον καλλιτεχνικό διευθυντή»
● Υπάρχουν ομοιότητες στον τρόπο δουλειάς ή διαφορές με την Ελευσίνα ΠΠΕ 2021;
Υπάρχουν κυρίως διαφορές. Οι συνθήκες εδώ είναι αυτές που πρέπει. Οργάνωση και σεβασμός προς το καλλιτεχνικό έργο. Χωρίς καμία παρέμβαση εκ μέρους της πολιτικής ηγεσίας, της διοίκησης, του δήμου. Μια διασφαλισμένη ανεξαρτησία των καλλιτεχνών και της καλλιτεχνικής ομάδας. Ο καθένας γνωρίζει ποιος είναι ο ρόλος του, ποια είναι η θέση του και κάνει τη δουλειά του. Ολοι μαζί συντονιζόμαστε για το καλύτερο αποτέλεσμα. Στην Ελλάδα, και το λέω συνολικά, δεν υπάρχει αυτό. Το πρόβλημα ξεκινάει από έλλειμμα αντίληψης του τι εστί πολιτική και ποιος είναι ο ρόλος του υπουργού, του υφυπουργού, του καλλιτεχνικού διευθυντή. Δεν μπορεί ο καλλιτεχνικός διευθυντής να διορίζεται από τον υπουργό Πολιτισμού.
Ο ρόλος του υπουργού είναι να δημιουργεί πολιτικές και να θέτει στόχους. Δεν είναι να διαλέγει τον καλλιτεχνικό διευθυντή και τα καλλιτεχνικά έργα. Αυτό είναι δουλειά των καλλιτεχνών και των επιμελητών. Δουλειά της πολιτικής ηγεσίας είναι να διασφαλίζει θεσμικά την ανεξαρτησία του καλλιτεχνικού χώρου. Στην Ελλάδα οι υπουργοί και οι ομάδες τους λειτουργούν ως επιμελητές, όχι ως πολιτικοί. Με λαμπρή εξαίρεση τη Μυρσίνη Ζορμπά. Από τη στιγμή που θέλουμε να είμαστε στην Ευρώπη δεν μπορούμε να λειτουργούμε σε άλλο πλαίσιο πέρα από αυτό της πολιτισμικής δημοκρατίας. Κάποιοι υπουργοί νομίζουν ότι η Μυρσίνη Ζορμπά ανακάλυψε την έννοια της πολιτισμικής δημοκρατίας. Απλά εκείνη τη γνώριζε και την κατανοούσε. Είναι η βάση λειτουργίας του πολιτισμού και της τέχνης στην Ευρώπη από τον πόλεμο και μετά και στηρίζεται σε δύο πράγματα. Να διασφαλίζεις την ανεξαρτησία του καλλιτεχνικού χώρου και να διαχέεις τον πολιτισμό, να εξασφαλίζεις την πρόσβαση όλων των ανθρώπων. Και ας μην πάμε στη Μυρσίνη Ζορμπά αλλά στη Μελίνα Μερκούρη. Τι έκανε; Εφερε τις επιχορηγήσεις στο θέατρο για να ενδυναμώσει την ανεξαρτησία των καλλιτεχνών και τα ΔΗΠΕΘΕ, ώστε να εξασφαλίσει την πρόσβαση των πολιτών που ήταν από ισχνή έως ανύπαρκτη. Αυτές είναι πολιτικές που ακολουθούν την πολιτισμική δημοκρατία. Το «Ολη η Ελλάδα ένας πολιτισμός» είναι κάτι πολύ θολό σ’ αυτό το πλαίσιο και μόνον από τον τίτλο του. Πέραν όλων των υπόλοιπων χαρακτηριστικών του.
● Γιατί αντικατασταθήκατε και δεν ολοκληρώσατε τη θητεία σας ως καλλιτεχνική διευθύντρια στην Ελευσίνα ΠΠΕ;
Δεν γνωρίζω ακριβώς. Προσωπικά θεωρώ ότι η θητεία ενός καλλιτεχνικού διευθυντή πρέπει να είναι σεβαστή και να ολοκληρώνεται, πόσο μάλλον όταν έχει κερδίσει τη θέση του μέσα από ανοιχτό διαγωνισμό, μέσα από μια πρόταση που κέρδισε τον τίτλο ανάμεσα σε 14 προτάσεις πόλεων της Ελλάδας. Θεωρώ επίσης ότι καθήκον της πολιτικής ηγεσίας και του εκάστοτε υπουργού Πολιτισμού είναι να εξασφαλίζει την ανεξαρτησία του καλλιτεχνικού έργου. Εκ του αποτελέσματος, εγώ αισθάνομαι ότι το διακύβευμα ήταν να αλλάξει η φιλοσοφία του έργου. Οχι μια εκδήλωση με κάποια άλλη, αλλά το αφήγημα συνολικά.
● Η πρότασή σας ενοχλούσε και η νυν πολιτική ηγεσία θέλησε να την αλλάξει;
Αυτό που ξέρω είναι ότι το αφήγημα δεν είχε να κάνει με κανένα μυστήριο αλλά με τα προβλήματα που αντιμετωπίζει η πόλη. Τα περιβαλλοντικά, τα κοινωνικά, την ανεργία. Εμείς που δουλέψαμε για την Ελευσίνα ήμασταν ντόπιοι. Δεν θέλαμε να πούμε ότι η Ελευσίνα είναι όμορφη. Ξέραμε ότι δεν είναι. Το τραύμα μας διαπραγματευτήκαμε ως παράδειγμα προς αποφυγή. Και το δικαίωμα να το γιατρέψουμε μέσα από την τέχνη και τον πολιτισμό. Γι’ αυτό ο Πιστολέτο είπε ότι αν σωθεί η Ελευσίνα θα σωθεί ο κόσμος όλος. Σήμερα υπάρχει μια ταμπέλα που λέει ότι όσο ωραία είναι εδώ αποκλείεται να είναι στον παράδεισο. Αισθάνομαι πολύ άσχημα γι’ αυτό, με προσβάλλει αυτή η ταμπέλα.
Η Ελευσίνα διεκδικούσε την αλλαγή της ταυτότητάς της. Και σήμερα συζητείται να γίνει ενεργειακός κόμβος μεταφοράς LNG που θα έρχεται από τις ΗΠΑ. Πώς μια πόλη που έγινε ΠΠΕ παίρνει αυτή την κατεύθυνση της ανάπτυξης; Αυτά είναι βήματα προς τα πίσω. Η ΠΠΕ γίνεται σε μια πόλη, αλλά είναι εθνικό έργο με υπεύθυνο το υπουργείο Πολιτισμού. Αρα πρέπει να έχει κάποια στρατηγική. Δεν καταλαβαίνω λοιπόν πώς ένα υπουργείο που στρατηγικά επενδύει στην Ελευσίνα ως πολιτιστικό προορισμό, δεν αναγνωρίζει την ΠΥΡΚΑΛ ως τόπο Ιστορικής Μνήμης.
● Πώς αισθάνεστε για όλα αυτά;
Τεράστια ευγνωμοσύνη για τη Λάρνακα, για όλους τους ανθρώπους, τη διοίκηση, τους καλλιτέχνες, τον απλό κόσμο. Με φρόντισαν, με καλοδέχτηκαν, με εμπιστεύτηκαν. Η Ελευσίνα με οδήγησε εδώ.
