Το επώνυμο του προέδρου Τραμπ έχει γερμανική προέλευση, από μια λέξη που σήμαινε το τύμπανο, κύμβαλον αλαλάζον αν προτιμάτε. Στα ελληνικά έχουμε την τράμπα, την τραμπάλα, τον Τραμπαρίφα του τραγουδιού, έχουμε όμως και τον τραμπούκο, λέξη που περιγράφει εξαίρετα τον Αμερικανό πρόεδρο.
Τραμπούκος, λέει το λεξικό, είναι κάποιος που πληρώνεται για να προκαλεί επεισόδια σε βάρος πολιτικών αντιπάλων και, κατ’ επέκταση, πρόσωπο που χρησιμοποιεί βία για την επιβολή του σε έναν χώρο. Ταιριάζει. Σύμφωνα με τα ετυμολογικά λεξικά, ο όρος προέρχεται από μια μάρκα ή έναν τύπο πούρων με την ονομασία «trabuco», ισπανικής προέλευσης, επειδή τα πούρα δίνονταν ως φιλοδώρημα σε ψηφοφόρους και κομματάρχες.
Ο τύπος πούρων trabuco πήρε τ’ όνομά του από έναν παλιό τύπο όπλου, ένα εμπροσθογεμές τουφέκι με πλατιά κάννη, που στην Ελλάδα το έλεγαν τρομπόνι ή τρομπλόνι, ενώ η ίδια λέξη ακόμη παλιότερα σήμαινε ένα είδος καταπέλτη. Τα πούρα έμοιαζαν στο σχήμα με το τουφέκι.
Χωρίς να μπορώ να καταρρίψω αυτή τη θεωρία, θέλω να επισημάνω μερικές πτυχές που ίσως ρίξουν διαφορετικό φως. Κατ’ αρχάς, η λέξη «τραμπούκος» στα σώματα κειμένων εμφανίζεται μαζικά λίγο πριν από τις εκλογές του Μαΐου 1865· πιο πριν, είναι ανύπαρκτη. Οι εκλογές εκείνες ήταν οι πρώτες που έγιναν με σφαιρίδιο και όπου συμμετείχαν οι Επτανήσιοι.
Στα κείμενα της εποχής δεν υπάρχει καμιά αναφορά σε πούρα. Διαβάζουμε όμως σε κάποια εφημερίδα: «Τραμπούκο, ρεμπάπι, αγιούτο στα καρά, είναι αι φράσεις της εποχής, τας οποίας σήμερα ακούει τις… εις όλας τας πράξεις αγοραπωλησίας ψήφων» ή «ήμειβον δαψιλώς τας ενεργείας των ροπαλοφόρων πολλοί των άλλων υποψηφίων, εκ δε της αμοιβής ταύτης προέκυψαν και αι περιώνυμοι φράσεις τραμπούκος, ρεμπάπ, γκαζ».
Φαίνεται δηλαδή ότι αρχικά τραμπούκο(ς) ήταν μία από 3-4 συνθηματικές λέξεις που δήλωναν τη χρηματική παροχή από υποψήφιους βουλευτές σε ψηφοφόρους ή κομματάρχες – σημασία που επιβιώνει στους Χαλασοχώρηδες του Παπαδιαμάντη («Πού επερίσσευε τραμπούκος απ’ αυτούς που έχουν δόντια, κατάλαβες, για να φάνε κι οι άλλοι, οι παραμικροί;»).
Πολύ γρήγορα η λέξη παίρνει μετωνυμικά και τη σημασία του ανθρώπου που δέχεται αυτή τη χρηματική παροχή, αυτού που αναλαμβάνει έναντι αμοιβής να βοηθήσει με οποιονδήποτε τρόπο έναν πολιτευτή να εκλεγεί, συνήθως με βίαιες μεθόδους. Και μεταφορικά σημαίνει κάθε άνθρωπο που μετέρχεται τραμπούκικες πρακτικές, και γενικότερα τον τιποτένιο, τον αχρείο. Ηδη το 1866 κυκλοφόρησε και σατιρική εφημερίδα με τίτλο «Τραμπούκος» και με έμβλημα έναν μαγκουροφόρο μουστακαλή.
Σταδιακά, η σημασία της χρηματικής παροχής ξεχάστηκε κι επικράτησε η σημασία της άσκησης βίας. Οσο για την ετυμολογία της λέξης, δεν μπορώ να αποκλείσω το ενδεχόμενο να έχει άλλη, ιταλογενή βέβαια και επτανησιακή, αρχή, σχετική με τη δωροδοκία, και να πέρασε στο μάγκικο λεξιλόγιο μέσω της αργκό των χαρτοπαικτών.
Μακάρι να ήταν τέτοιοι οι προβληματισμοί μας, φίλοι αναγνώστες· αλλά με τον Τραμπούκο που έχουμε μπλέξει, το μέλλον διαγράφεται ζοφερό.
