Κουβανοί, λαός με αφάνταστη υπερηφάνεια, αξιοπρέπεια, γενναιοφροσύνη αλλά και χιούμορ, τραγούδι και χορό. Σε αποχαιρετούν πάντα με ευχαριστίες για την επίσκεψή σου στην Κούβα.
Ενας τρόπος να αντιμετωπίσει ο πληθυσμός και τα σημερινά προβλήματά του, οικονομικά, συναλλαγματικά, πετρελαϊκά, ενεργειακά, ως αποκλειστικά μακροχρόνιο αποτέλεσμα του εμπάργκο και του «χονδροειδούς ιμπεριαλισμού», όπως λέει ο Μπέρνι Σάντερς, της γειτονικής υπερδύναμης των ΗΠΑ.
Εδώ και αρκετές ημέρες ο περιβόητος Μάρκο Ρούμπιο, υπουργός Εξωτερικών της διοίκησης Τραμπ, δήλωσε ξεδιάντροπα ότι τη Βενεζουέλα θα ακολουθήσουν η Κούβα και η Κολομβία. Οι Κουβανοί τού απάντησαν ότι σας περιμένουμε, για να δείτε στην πράξη το σύνθημα «πατρίδα ή θάνατος» («patria o muerte») που θα συναντήσετε σε κάθε πόλη και χωριό της χώρας μας. Ας σημειωθεί ότι ο πατέρας του Κουβανοαμερικανού Ρούμπιο ήταν διευθυντής καζίνου ιδιοκτησίας της μαφίας στην Αβάνα, πριν από το 1959.
Αβάνα. Πλατεία της Επανάστασης. Ενας χώρος πολύ ευρύτερος της πλατείας Συντάγματος, στον οποίο συγκεντρώνονται εκατομμύρια Κουβανοί για να ακούσουν σήμερα τον πρόεδρο Μιγκέλ Ντίας-Κανέλ και στο παρελθόν τον Φιντέλ Κάστρο, οι πολύωροι λόγοι του οποίου υπήρξαν αποτέλεσμα άφθαστης ρητορικής ικανότητας και δεινότητας.
Τρία πρόσωπα περιβάλλουν τον χώρο της πλατείας.
■ Του Χοσέ Μαρτί, εθνικού ήρωα του Αγώνα της Ανεξαρτησίας (1895-1898) κατά των αποικιοκρατών Ισπανών και σφοδρού πολέμιου της Αμερικής. Το αεροδρόμιο της Αβάνας φέρει το όνομά του.
■ Των Ερνέστο Τσε Γκεβάρα και Καμίλο Σιενφουέγος, ηγετικών στελεχών της Επανάστασης (1956-1959) στην «επετηρίδα», μετά τους αδελφούς Φιντέλ και Ραούλ Κάστρο.
Η κλασική φωτογραφία του Αργεντίνου γιατρού Τσε Γκεβάρα ως επαναστατικού ήρωα παντού στο νησί συνοδευόμενη από αποσπάσματα λόγων του. Ισως περισσότερο και από την προσωπογραφία του Φιντέλ Κάστρο.
Ο Τσε Γκεβάρα υπήρξε συνειδητός πολέμιος των ΗΠΑ («ένα, δύο, τρία, πολλά Βιετνάμ») και δολοφονήθηκε με εντολή της CIA στη Βολιβία από τη χούντα της χώρας, τον Οκτώβριο του 1967.
Δεν είχε αγαθές σχέσεις και με τους Σοβιετικούς. Προσκεκλημένος στη Μόσχα, για να τιμήσει την Οκτωβριανή Επανάσταση, όταν του είπαν να πάρει θέση μεταξύ των επισήμων στο Μαυσωλείο του Λένιν απάντησε πως «μόνο ο Χο Τσι Μινχ του Βιετνάμ μπορεί να σταθεί πάνω από τον Λένιν, ούτε εγώ ούτε εσείς οι γραφειοκράτες».
Μετά τη διάλυση της Σοβιετικής Ενωσης και την πτώση των καθεστώτων του «υπαρκτού σοσιαλισμού» στην Ευρώπη (1989-1990) η Κούβα γνώρισε εκτός ορίων ανθρωπιστική κρίση. Το επαναστατικό πολιτικό σύστημα διασώθηκε λόγω της προσωπικότητας του Φιντέλ Κάστρο και της αποδοχής του από τον λαό και της βοήθειας που έσπευσαν να προσφέρουν ο Καναδάς, το Μεξικό, η Κίνα, ο Ούγκο Τσάβες μετά τη νίκη του στις εκλογές της Βενεζουέλας και ο Μπαράκ Ομπάμα.
Σε ένδειξη ευγνωμοσύνης η Κούβα έστειλε χιλιάδες γιατρούς στη Βενεζουέλα. Η εξαγωγή των άρτια καταρτισμένων γιατρών της Κούβας σε πολλές χώρες έγραψε Ιστορία, όπως και το δημόσιο εθνικό σύστημα Υγείας και Παιδείας της χώρας. Από τότε και μέχρι σήμερα διατηρούνται οι στενές συμμαχικές, απέναντι στον κοινό εισβολέα, σχέσεις Κούβας και Βενεζουέλας.
Ο Μπαράκ Ομπάμα, στον οποίοι οι Κουβανοί αναφέρονται με ιδιαίτερη εκτίμηση, θεμελίωσε την τουριστική και οικογενειακή βίζα. Εκατομμύρια Αμερικανοί επισκέφθηκαν την Κούβα ως τουρίστες και ενίσχυσαν σημαντικά την οικονομία της. Εντυπωσιακή επίσημη υποδοχή Ομπάμα στην Αβάνα. Μετά τον Τραμπ ούτε ένας επισκέπτης, μου έλεγαν. Επίσης Κουβανοί επισκέπτονταν ελεύθερα τους «εξόριστους» συγγενείς τους στη Φλόριντα και επέστρεφαν. Σήμερα η απαγόρευση και ο αποκλεισμός σε απόλυτο βαθμό.
◾️ Επανάσταση και διανόηση. Δύο νομπελίστες λογοτεχνίας, ο Ερνεστ Χέμινγουεϊ και ο Γκαμπριέλ Γκαρσία Μαρκές, υπήρξαν υποστηρικτές της Επανάστασης και προσωπικοί φίλοι του Φιντέλ Κάστρο, τον οποίο συμβούλευαν στις δύσκολες στιγμές. Ο πρώτος έζησε και στην Κούβα και εμπνεύστηκε το έργο του «Ο γέρος και η θάλασσα».
◾️ Επανάσταση και Ελλάδα. Σε τρεις Ελληνες πολιτικούς ηγέτες αναφέρονται με εκτίμηση και εξαιρετικούς επαίνους οι Κουβανοί.
◾️ Στον Αλέξη Τσίπρα. Ενθυμούμενοι πάντα τον επικήδειο που εκφώνησε, ο μόνος Ευρωπαίος ηγέτης, μπροστά στο μνημείο του Χοσέ Μαρτί στην αναφερθείσα πλατεία, κατά την κηδεία του Φιντέλ Κάστρο (2016). Μεταξύ άλλων τον ανέφερε και ως «κομαντάντε των λαών».
◾️ Στον Ανδρέα Παπανδρέου. Ενθυμούμενοι τη στήριξη τότε της Ελλάδας, μέλους του ΝΑΤΟ, στην Κούβα και τον στενό δεσμό φιλίας και πολιτικής των δύο ανδρών.
◾️ Στον Μακάριο, ως ηγετική προσωπικότητα του κινήματος των αδεσμεύτων. Ο ανδριάντας του οποίου κοσμεί κεντρική πλατεία της Αβάνας. Στον ΟΗΕ δίπλα καθήμενοι (Cyprus, Cuba) ο Κάστρο βλέποντας τα γένια του Μακάριου λέει, «ώστε είσαι και εσύ αντάρτης» και ο Μακάριος βλέποντας τα γένια του Κάστρο απάντησε «γιατί εσύ είσαι παπάς».
◾️ Επανάσταση και πολιτισμός. Ιδιαίτερα στον κινηματογράφο, το θέατρο και το ντοκιμαντέρ. Επιβλητικό το πολιτιστικό κέντρο Καρλ Μαρξ στην Αβάνα.
◾️ Επανάσταση και πανδημία. Το άθλιο εμπάργκο των ΗΠΑ εμπόδισε την είσοδο των εμβολίων. Ως αποτέλεσμα τα νοσοκομεία της Κούβας παρήγαγαν το δικό τους εμβόλιο κατά του κορονοϊού, το αποτελεσματικότερο ίσως παγκοσμίως μέχρι σήμερα.
◾️ Επανάσταση και θρησκεία. Σήμερα απολύτως κατοχυρωμένο το δικαίωμα στην ελευθερία της θρησκευτικής συνείδησης και λατρείας. Σημαντική η συμβολή της επίσκεψης του Πατριάρχη Βαρθολομαίου, ο οποίος χαρακτήρισε το εμπάργκο απάνθρωπο και αντιχριστιανικό, καθώς και η συνεργασία του με τον Φιντέλ Κάστρο. Ομως ακόμα άθρησκη η πλειονότητα των κατοίκων.
◾️ Επανάσταση και αναλφαβητισμός. Ειδικοί επιστήμονες από την Ευρώπη συγκρότησαν το πλέον επιτυχές παγκοσμίως εκπαιδευτικό σύστημα αντιμετώπισης του αναλφαβητισμού. Εντυπωσιακό το μορφωτικό επίπεδο όλων των κατοίκων.
◾️ Επανάσταση και κοινωνική απελευθέρωση. Η Επανάσταση εγκαθίδρυσε ισχυρή κοινωνικοποίηση ευρύτατης κοινωνικής και ερωτικής ελευθεριότητας. Οι πλέον φιλελεύθεροι κοινωνικοί και οικογενειακοί θεσμοί. Η Κούβα δεύτερη χώρα παγκοσμίως σε αριθμό διαζυγίων, εκδιδόμενων εντός τριών ημερών.
◾️ Επανάσταση και ομοφυλοφιλία. Ο Φιντέλ Κάστρο, πριν από τον θάνατό του, ζήτησε συγγνώμη για τον περιορισμό των δικαιωμάτων των ομοφυλόφιλων. Σήμερα θεσμοθετήθηκε ο γάμος μεταξύ ομοφυλόφιλων και η κυβέρνηση παραχώρησε εμβληματικό κτίριο στη ΛΟΑΤΚΙ+ κοινότητα.
◾️ Επανάσταση και θεσμοί. Πλέον εντυπωσιακός αντιπροσωπευτικός συλλογικός θεσμός οι «επιτροπές γειτονιάς», με αρμοδιότητες δημοτικού συμβουλίου. Εκλέγονται για συγκεκριμένη χρονική θητεία, με την «πλειοψηφία» να ανήκει σε μέλη και φίλους του κυβερνώντος Κομμουνιστικού Κόμματος Κούβας αλλά και με τη συμμετοχή ανεξάρτητων κομματικά πολιτών.
◾️ Επανάσταση και οικονομία. Επί Ραούλ Κάστρο θεσμοθετήθηκε η λειτουργία μικρών και μεσαίων ιδιωτικών επιχειρήσεων και το δικαίωμα στη μικρή ιδιοκτησία. Η οικονομία στη βάση της όμως παραμένει κρατική και σχεδιαζόμενη.
Η Κούβα, χώρα έκτασης και πληθυσμού σαν την Ελλάδα περίπου, που πάντοτε θα τη στηρίζουν οι δημοκρατικοί και προοδευτικοί πολίτες παγκοσμίως απέναντι στους ποικιλώνυμους θανάσιμους εχθρούς της.
* Ομότιμος καθηγητής, πρώην αντιπρύτανης του Πανεπιστημίου Αιγαίου
