Ποτέ δεν τα πήγαινα καλά με τα αστεράκια της κριτικής. Πολύ νέος είδα σε πρώτη προβολή στην Ελλάδα τα «Μάτια χωρίς πρόσωπο» και εντυπωσιάστηκα, παρ’ όλο το ένα αστεράκι της. Ετσι, όταν είδα πέντε αστεράκια σε ταινία, έτρεξα σαν τρελός να απολαύσω το απόλυτο αριστούργημα… αλλά τι απογοήτευση με περίμενε! Οταν πλέον αυτή η ιστορία άρχισε να επαναλαμβάνεται σταθερά και με σπάνιες εξαιρέσεις, πήρα οριστικά διαζύγιο από τα αστεράκια.
Αλήθεια, τι είναι αυτό που κάνει ανθρώπους που αγαπούν αναμφισβήτητα το σινεμά, και μπορεί και να το γνωρίζουν καλά, να έχουν τόσο αντίθετες απόψεις βλέποντας την ίδια ταινία; Κάτι πρέπει να παίζει σημαντικό ρόλο εδώ, πέρα από την οποιαδήποτε κριτική αξιολόγηση μορφής και περιεχομένου της ταινίας. Κάτι ίσως πέρα και από την ίδια την ταινία.
Οταν άρχισα να γράφω το βιβλίο μου «Μπορεί η τέχνη να αλλάξει τον κόσμο; 50 ταινίες και βιβλία που άλλαξαν τη ζωή μου για πάντα», συνειδητοποίησα με έκπληξη ότι όλοι όσοι τους μιλούσα γι’ αυτό (απλοί θεατές, συνάδελφοι σκηνοθέτες, φίλοι κριτικοί) είχαν τις δικές τους ταινίες, τις δικές τους βιωματικές εμπειρίες από το σινεμά, συνήθως νεανικές αλλά ισχυρές μέσα στον χρόνο. Για ταινίες κάθε κατηγορίας, είδους και ποιότητας.
Ετσι συνειδητοποίησα κι εγώ την ανάγκη αυτού του βιβλίου. Ναι, όλοι αγαπάμε να μιλάμε για τις ταινίες που πέρα από τις καλλιτεχνικές τους αρετές, ήταν για εμάς μαθήματα ζωής επειδή μας αποκάλυψαν κάτι από τον πιο βαθιά κρυμμένο εαυτό μας. Γιατί αυτό κάνουμε όταν επιλέγουμε, αξιολογούμε ή ιεραρχούμε ταινίες, ενθουσιασμένοι ή εξοργισμένοι: μέσα από αυτές, μας δίνεται η ευκαιρία να μιλήσουμε άμεσα ή έμμεσα για τον εαυτό μας, είναι ο κινητήριος μοχλός, η συναισθηματική και ιδεολογική μας φόρτιση. Κι όταν μένουμε μόνο στην τυπική κινηματογραφική προσέγγιση, κάτι δεν καταλάβαμε ή δεν θελήσαμε να φανερώσουμε.
Μια ταινία με δίδαξε μια μεγάλη αλήθεια για τον έρωτα («Vertigo») και μια άλλη μού έδωσε θάρρος για το πιο κρίσιμο ταξίδι της ζωής μου («Μπίλι ο ψεύτης»). Αλλες με βοήθησαν να αμφισβητήσω κυρίαρχες αξίες κι άλλες να συνειδητοποιήσω ότι κανείς δεν γλιτώνει από την παιδική του ηλικία.
«Η Ωραία της Ημέρας», ως ταινία, μου αποκάλυψε μια γνήσια σουρεαλιστική ματιά για τον διχασμό ανάμεσα στο αίσθημα και την επιθυμία. Και δύο ταινίες με έμαθαν πώς να απαντώ στην ερωτική προδοσία («Νυχτερινά πλάσματα», «Το τραγούδι του Φοίνικα»).
Μια ταινία που αγαπούσε η μητέρα μου φανέρωσε ένα οικογενειακό μας μυστικό («Θα κλάψω αύριο»), ενώ μια άλλη με βοήθησε να απελευθερωθώ από την κυρίαρχη εμμονή τού να είσαι ο πρώτος («Τι απέγινε η Μπέιμπι Τζέιν;»).
Η τέχνη δεν αλλάζει τον κόσμο, γενικά και αόριστα. Μπορεί όμως να διαμορφώνει συνειδήσεις: μέσα από αυτή τη μοναδική βιωματική σχέση, μπορεί να δίνει νόημα στις ζωές των ανθρώπων.
*Σκηνοθέτης, διευθυντής Film Studies BA MA New York College, Athens, University of Greenwich, UK
