Ο Νικόλαος Γύζης (1842–1901) υπήρξε ένας από τους σημαντικότερους Έλληνες ζωγράφους του 19ου αιώνα και βασικός εκπρόσωπος της «Σχολής του Μονάχου». Γεννήθηκε στην Τήνο. Σε ηλικία δεκατεσσάρων ετών εγκαταστάθηκε στην Αθήνα, όπου φοίτησε στη Σχολή Καλών Τεχνών. Χάρη στις εξαιρετικές του επιδόσεις, πήρε υποτροφία και συνέχισε τις σπουδές του στο Μόναχο, που τότε αποτελούσε σημαντικό καλλιτεχνικό κέντρο της Ευρώπης. Τον Ιούνιο του 1865 ο Γύζης έφθασε στο Μόναχο όπου συνάντησε τον συνάδελφο και φίλο του, επίσης από την Τήνο, Νικηφόρο Λύτρα.
Το 1880 έγινε επίτιμο μέλος της Ακαδημίας Καλών Τεχνών του Μονάχου και το 1888 εκλέχθηκε τακτικός καθηγητής στο ίδιο ίδρυμα.
Το έργο του Νικολάου Γύζη χαρακτηρίζεται από τεχνική αρτιότητα, πλούσια χρώματα και έντονη συναισθηματική φόρτιση. Στα πρώτα του έργα κυριαρχούν σκηνές της καθημερινής ζωής, ηθογραφικά θέματα και εικόνες εμπνευσμένες από την ελληνική παράδοση και την οικογενειακή ζωή. Αργότερα, η ζωγραφική του αποκτά πιο συμβολικό και πνευματικό χαρακτήρα, με έργα που αγγίζουν θρησκευτικά, αλληγορικά και φιλοσοφικά θέματα, όπως το γνωστό έργο «Το Πνεύμα της Τέχνης», (ή “Η Τέχνη και τα πνεύματά της”). Πρόκειται για μια συμβολική σύνθεση, όπου απεικονίζεται μια φτερωτή γυναικεία μορφή με βιολί (άγγελος, πνεύμα) που αντιπροσωπεύει τη μουσική πλαισιωμένη από άλλα όντα που το καθ` ένα είναι πνεύμα μιας τέχνης. Το έργο συμβολίζει τη δημιουργικότητα και την έμπνευση και εκτίθεται στην Εθνική Πινακοθήκη.
Ο Νικόλαος Γύζης δεν διακρίθηκε μόνο ως ζωγράφος, αλλά και ως δάσκαλος. Δίδαξε στην Ακαδημία Καλών Τεχνών του Μονάχου και επηρέασε σημαντικά τη νεότερη γενιά καλλιτεχνών. Παρότι έζησε το μεγαλύτερο μέρος της ζωής του στη Γερμανία, διατήρησε στενή σχέση με την Ελλάδα και την ελληνική ταυτότητα, στοιχεία που αποτυπώνονται έντονα στο έργο του.
Ο Γύζης πέθανε το 1901, αφήνοντας πίσω του ένα πλούσιο και διαχρονικό καλλιτεχνικό έργο, που συνεχίζει να συγκινεί και να εμπνέει μέχρι σήμερα.
Στο ερώτημα πόσο επηρεάστηκε ο Γύζης από τα υπάρχοντα μεγάλα κινήματα της εποχής του ( υπαιθρισμός, ιμπρεσιονισμός, ρεαλισμός, συμβολισμός..) η απάντηση είναι ότι ο Γύζης αγγίζει τον πυρήνα της ιστορίας της τέχνης και δεν πρόκειται για «αδυναμία» του που δεν ακολούθησε τα μοντέρνα κινήματα της εποχής του. Ο Νικόλαος Γύζης δεν έμεινε στο ακαδημαϊκό ύφος από άγνοια ή καθυστέρηση αλλά από συνειδητή επιλογή που εξηγείται από το ιστορικό, παιδαγωγικό και προσωπικό του πλαίσιο. Διαμορφώθηκε καλλιτεχνικά στο Μόναχο, ένα από τα πιο συντηρητικά καλλιτεχνικά κέντρα της Ευρώπης τον 19ο αιώνα. Η Ακαδημία του Μονάχου προωθούσε τον ακαδημαϊκό ρεαλισμό, την αυστηρή σχεδιαστική πειθαρχία και τα «ευγενή» θέματα. Αντίθετα, τα μοντέρνα κινήματα γεννήθηκαν κυρίως στο Παρίσι, συχνά σε ανοιχτή σύγκρουση με τις ακαδημίες. Ο Γύζης δεν ανήκε σε αυτό το περιβάλλον ρήξης.
Ο ίδιος πίστευε βαθιά στη ζωγραφική ως πνευματική και ηθική πράξη. Δεν τον ενδιέφερε τόσο η οπτική ανατροπή (φως, χρώμα, στιγμιότυπο), όσο το νόημα, ο συμβολισμός και το συναίσθημα. Γι’ αυτό, στα ύστερα έργα του απομακρύνεται από τον στενό ακαδημαϊσμό και πλησιάζει τον συμβολισμό, έστω μέσα σε κλασική φόρμα. Δεν ήταν «μοντέρνος» με τη γαλλική έννοια, αλλά δεν έμεινε στάσιμος. Ως Έλληνας καλλιτέχνης του νεοσύστατου κράτους, ο Γύζης ένιωθε ότι έχει ρόλο εθνικό και παιδευτικό. Η ακαδημαϊκή ζωγραφική θεωρούνταν τότε το κατάλληλο μέσο για να εκφραστούν αξίες, ιστορία και ταυτότητα. Οι πρωτοπορίες, για δεκαετίες, θεωρούνταν ατελείς ή «ανεύθυνες». Εξάλλου η καλλιτεχνική πρωτοπορία δεν είναι υποχρέωση. Ο Γύζης επέλεξε να εμβαθύνει και να τελειοποιήσει μια μανιέρα που πίστευε, αντί να πειραματιστεί με μορφές που δεν ταίριαζαν στο όραμά του. Δεν «έμεινε πίσω». Στάθηκε αλλού. Αυτό τον κάνει ιστορικά συνεπή — όχι λιγότερο σημαντικό.
1*. Αρχιτέκτων. Ιστορικός Αρχιτεκτονικής. Ιστορικός Τέχνης.
2*. Στους Ιωάννα-Μαρίνα, Ειρήνη, Κωνσταντίνο, Νίκο, Μπάμπη.
-320x213.jpg)
