Σχόλιο για το βιβλίο του πρώην πρωθυπουργού

Τα βιβλία πολιτικού ενδιαφέροντος πάντα έχουν ένα μεγαλύτερο εύρος από αυτό των σελίδων τους. Παρά τα ισχυρά φίλτρα της αφήγησης, η «Ιθάκη» δείχνει περισσότερα από όσα λέει για την κοινωνία, την οικονομία και εν γένει το πολιτικό σύστημα «ιδιοκτητών» σε Ελλάδα και Ευρώπη. Δείχνει πολλά γενικευμένα εμπειρικά γεγονότα για την Ε.Ε. και τους σημαντικούς διεθνείς οργανισμούς (ΔΝΤ, ΟΟΣΑ, ΟΗΕ κ.λπ.). Αποκαλύπτει πολλά για το σύστημα που χρόνια τώρα ονομάζουμε «Δυτικό». Το βιβλίο παραλείπει πολλά που δεν θα ’πρεπε. Ομως τα συμπεράσματα που προκύπτουν από την απουσία παράθεσης γεγονότων ή εξηγήσεων είναι περισσότερα και πιο ανθεκτικά από εκείνα που προκύπτουν από τους συλλογισμούς (βλέπε υποεκτιμήσεις ή υπερεκτιμήσεις ενός πρωθυπουργού) σε σχέση με τα γεγονότα.

Το πρώτο δεδομένο της περιόδου ήταν ότι οι τεχνοκρατικοί και πολιτικοί μηχανισμοί της τρόικας κλήθηκαν -για πολλούς και γνωστούς συντρέχοντες λόγους- να φέρουν εις πέρας ένα ασφυκτικά ελεγχόμενο και κλειστό πείραμα με πειραματόζωο μια ολόκληρη χώρα. Ως προς το αν το τρίτο Μνημόνιο το έφερε ή όχι ο Τσίπρας, η σωστότερη ερώτηση θα ήταν «ποιος υπηρέτησε τα προηγούμενα;» Τόσο ο Παπανδρέου όσο και ο Σαμαράς -κατά παραδοχή και της Μέρκελ- δεν τα είχαν υλοποιήσει· τα υπηρέτησε ο Τσίπρας. Η πρώην καγκελάριος στο δικό της βιβλίο «Ελευθερία» (Μεταίχμιο, 2024) ξεκαθαρίζει ότι «ο Γιώργος Παπανδρέου αντιμετώπιζε δυσκολίες στην εφαρμογή των υπεσχημένων μεταρρυθμίσεων στη χώρα του» (σελ. 443) και ότι ο Αντώνης Σαμαράς είχε αποτύχει να εφαρμόσει πλήρως τις μεταρρυθμίσεις που είχαν συμφωνηθεί στο δεύτερο πρόγραμμα διάσωσης» (σελ. 451). Περίπου αποδομεί το αφήγημα Μητσοτάκη ότι το Μνημόνιο που έφερε ο Τσίπρας ήταν αχρείαστο (παρότι το ψήφισε και η Ν.Δ.). Απλώς εδώ ο πρώην πρωθυπουργός προσπαθεί να δείξει ότι από το ξεψυχισμένο Μνημόνιο Σαμαρά -και μετά το δημοψήφισμα του 2015- έφερε ένα κάπως καλύτερο Μνημόνιο. Το τελευταίο ελέγχεται. Ευσταθεί όμως ότι η υλοποίησή του μας οδήγησε στην έξοδο (;) από τα μνημόνια.

Το δεύτερο δεδομένο είναι ότι η εμφάνιση της «Ιθάκης» του πρώην πρωθυπουργού Αλέξη Τσίπρα ήταν πράγματι εντυπωσιακή. Μιλάμε για επικοινωνιακή «εβδομάδα Τσίπρα». Η βασική επισήμανση είναι ότι ο μονόλογος, οι σκέψεις, η τεκμηρίωση και οι κεραυνοί είναι πάντα προνόμιο του συγγραφέα. Από τη Δευτέρα που κυκλοφόρησε το βιβλίο τα πάντα ήταν ανοιχτά και λίγο πολύ αναμενόμενα. Οπως έχω σχολιάσει παλιότερα, αυτό που ενδιέφερε κυρίως αυτούς που απεχθάνονται το διάβασμα -ένα βιβλίο 759 σελίδων και διαστάσεων 16×24- ήταν η σπουδή για τίτλους, επεισόδια και ύλη ξεκατινιάσματος από τις επίμαχες σελίδες. Από την άλλη, το ενδιαφέρον του κοινού αποδείχτηκε μεγάλο κι αυτό κάτι λέει για την εμβέλεια του Αλέξη Τσίπρα. Ομως ας δούμε κάτι που αξίζει να λεχθεί. Στο διάστημα που μεσολάβησε το βιβλίο υπερσχολιάστηκε -κυρίως- από αυτούς που δεν το διάβασαν. Οι θιγόμενοι από την αφήγηση του πρώην πρωθυπουργού έσπευσαν να ρίξουν «ανάθεμα» σε όλους τους τόνους και σε κάθε διαβάθμιση στον Αλέξη Τσίπρα (προδότης, ψεύτης, Πινόκιο, Μινχάουζεν, επικίνδυνος κ.ά.) – σαν να μην υπάρχει αύριο.

Το τρίτο δεδομένο -κι όχι τελευταίο- είναι ότι ο κ. Τσίπρας είπε πράγματα που ξέραμε. Με δεδομένα τα δικά του λόγια «γράφω γιατί δεν έχω δικαίωμα να αφήσω την Ιστορία στα χέρια εκείνων που πιστεύουν ότι τους ανήκει» και «Δεν είμαι διατεθειμένος να το εγκαταλείψω, τουλάχιστον όχι αμαχητί» (σελ. 21), είναι προφανές ότι σκέφτεται νέο κόμμα. Το πώς θα το κάνει μένει να το δούμε. Πριν καν γίνει κάτι έχει ήδη απέναντί του το ΠΑΣΟΚ και μια τελείως κατακερματισμένη «προοδευτική» αντιπολίτευση. Θα πρέπει επίσης να πούμε ότι είναι η πρώτη φορά που ηγέτης κόμματος αφήνει το κόμμα του -θεωρώντας ότι έχει κλείσει την ωφέλιμη πορεία του- για να ιδρύσει, σύμφωνα με τα σενάρια, ένα κόμμα που θα απορροφήσει και θα εξαφανίσει το παλιό (ή τα παλιά).

Το συμπαγές πλέον 70% των πολιτών ζητάει κυβερνητική αλλαγή. Είναι κουρασμένοι και έχουν δικαίωμα να ζουν σε μια καλύτερη, δικαιότερη χώρα. Εάν αυτό συνδέεται με την αντιπαράθεση γύρω από το πώς θα ανοίξει (ή πως θα κλείσει) ο δρόμος για τον Αλέξη Τσίπρα, θα φανεί πολύ σύντομα.

Προφανώς ο κόσμος δεν είναι μπάλα που την άφησε ο Θεός στους πρωθυπουργούς να την κλοτσάνε όπως θέλουν – για να παραφράσω λίγο τον Μονταίνιο. Ομως, αν αυτό είναι ξένο στον κ. Μητσοτάκη, από την ιδέα νέου κόμματος θα πρέπει να περιττεύουν manual θολής συνθηματολογίας και πολιτικής συμπεριφοράς για ορκισμένους διεθνιστές με άγνοια κινδύνου, υβριδικούς αντικαπιταλιστές ή υπερπατριώτες με πάνα-βρακάκι. Μια απλή θετική, ειλικρινή, έντιμη, ανθρώπινη κουβέντα θέλει ο κόσμος· σχέδιο και ανθρώπους να την υλοποιήσουν. Αυτό θα είναι το στοίχημα για τη συνέχεια.