Προοπτική

Η αισιοδοξία και η απαισιοδοξία δεν συμβαδίζουν τόσο με λογικές μετρήσεις και εκτιμήσεις όσο με το τι πιάνουν τα ραντάρ μας από το κλίμα γύρω μας. Εχουν επίσης και ένα κομμάτι πολύ υποκειμενικό: σωστά λέγεται λ.χ. ότι αν υπάρχει ένας μόνο άνεργος, για τον άνεργο αυτό το ποσοστό της ανεργίας ανέρχεται στο 100%.

Ο πεσιμισμός μπορεί να χαρακτηρίζει και ολόκληρες περιόδους. Σε αυτές τις περιόδους μπορεί να συμβαίνουν θαυμαστά πράγματα, ας πούμε να υπάρχει τεράστια τεχνολογική πρόοδος, ωστόσο αυτό να μην επηρεάζει καθόλου την περιρρέουσα ατμόσφαιρα. Μια τέτοια περίοδος είναι το δίχως άλλο και η εποχή μας, εποχή τεράστιας τεχνολογικής προόδου και ταυτόχρονα αίσθησης κλειστών οριζόντων, εποχή υποβάθμισης των ελευθεριών, τελειοποίησης των συστημάτων ελέγχου αλλά και των συστημάτων καταστροφής.

Τέτοια περίοδος ήταν και το 1920 που το βιβλίο του Οσβαλντ Σπένγκλερ «Η παρακμή της Δύσης» συζητιόταν πολύ και συγκρινόταν με την πεσιμιστική φιλοσοφία του Σοπενάουερ. Ο Σπένγκλερ έλεγε ότι κάθε πολιτισμός γεννιέται, ενηλικιώνεται και πεθαίνει, όπως ο άνθρωπος, ότι υπήρξαν κύκλοι ζωής για τους οκτώ πολιτισμούς που αναγνώριζε. Δύο από αυτούς ήταν ο κινεζικός και ο ινδικός, χωρών που στις μέρες μας πάντως γνωρίζουν νέα ακμή. Εχουν όμως κάτι νέο να εισφέρουν; Ή μήπως απλώς ασπάζονται το δυτικό καπιταλιστικό πρόταγμα και γίνονται επί της ουσίας και αυτές, μέρος της «παρακμιακής Δύσης»; Το ερώτημα παραμένει ανοιχτό. Οπως ανοιχτό παραμένει το ερώτημα για τον ρόλο της τέχνης. Είναι δύσκολο να πει κανείς αν η πρωτοποριακή τέχνη γεννά αισιοδοξία, αν η αισιοδοξία γεννά πρωτοποριακή τέχνη ή αν και τα δύο έχουν κάποια άλλη προϋπόθεση: λ.χ. να υπάρχει εξεγερμένο κοινωνικό βλέμμα ή να έχει προηγηθεί μια περίοδος απαισιοδοξίας.

Στα καθ’ ημάς, τα πράγματα είναι αρκετά χειρότερα από την υπόλοιπη «Δύση». Υπάρχει παρατεταμένη φτώχεια για μεγάλο κομμάτι της κοινωνίας. Ο μέσος μισθός στον ιδιωτικό τομέα είναι 1.170 ευρώ και στην όποια υπερκατανάλωση του παρελθόντος έπεσε πολύ βαθύ μαχαίρι. Τα καινούργια αυτοκίνητα λ.χ. που ταξινομήθηκαν το 2024 είναι ακριβώς τα μισά από αυτά που είχαν ταξινομηθεί το 2007. Μάλιστα η όποια δημόσια συζήτηση δεν δίνει λύσεις βάθους στα θλιβερά οικονομικά δεδομένα, πολύ περισσότερο δεν προσφέρει συλλογικό όραμα όχι μόνο οικονομικό αλλά και νοήματος. Το ζήτημα λοιπόν είναι η έλλειψη προοπτικής. Ή, στο χειρότερο σενάριο, η ύπαρξη μίας μόνο, κακής, προοπτικής. Σαν αυτής που περιγράφει, στο -πεσιμιστικό;- ποίημά του με τίτλο «Προοπτική» το 2020, ο Γιώργος Βέης:

«Μέσα στην αναστάτωση που φέρνει πάντα η πείνα/ έχει μάθει να βλέπει/ την αλλαγή των εποχών περίστροφο όρθιο/ στραμμένο στα σύννεφα τα φορτωμένα επιταφίους/ ψελλίζει απειλή, αλλά ακούγεται ωσαννά/ ως εάν γαβγίζει θρόμβους/ ένα τικ από παλιά στην αρτηρία/ κάθε μήνας περνάει με εγκαύματα/ κάθε μέρα ληστής των κυττάρων/ μα βαστάει γερά του Χάρου το σκοινί/ να κατέβει κι αυτός στο/ μη με λησμόνει».