Βράβευση ενός μετρ της τυπογραφίας από την Ακαδημία Αθηνών

Αγαπάει τα βιβλία άνευ όρων και ξέρει και πώς να τους δείχνει αυτή την αγάπη. Μεγάλωσε ανάμεσα στους παλιούς τυπογράφους, τους δασκάλους που ήξεραν την τέχνη της τυπογραφίας και έφτιαχναν αριστουργήματα με πολύ λιγότερα μέσα. Ο λόγος για τον Γιάννη Μαμάη, τον υπεύθυνο των εκδόσεων Gutenberg, ο οποίος προχθές το απόγευμα, στην Αίθουσα Tελετών της Ακαδημίας Αθηνών, βραβεύτηκε για το βιβλίο του «Κολοφώνες: Η μνήμη της τελευταίας σελίδας» (Gutenberg, 2024· βλ. «Ο επίμονος… βιβλιοπλάστης», «Εφ.Συν.», 1-2 Ιουνίου 2024· «Ενα βιβλίο έργο τέχνης», «Εφ.Συν.», 2 Δεκεμβρίου 2024).

Το να περνάς το όμορφο κατώφλι της Ακαδημίας Αθηνών για να βραβευτείς δεν είναι κάτι που συμβαίνει κάθε μέρα – και ας μην είναι το πρώτο, και σίγουρα όχι το τελευταίο, βραβείο που λαμβάνει ο «δάσκαλος» Γιάννης Μαμάης. Στην πανηγυρική συνεδρία της Ακαδημίας Αθηνών, την τελευταία της χρονιάς, ο πρόεδρός της, αρχαιολόγος-ομότιμος καθηγητής Κλασικής Αρχαιολογίας στο Τμήμα Ιστορίας και Αρχαιολογίας του ΑΠΘ Μιχάλης Τιβέριος, μίλησε με θέμα «Η Σχολή του Πλάτωνος – Κτιριακές εγκαταστάσεις και λοιπές υποδομές» και ο γενικός γραμματέας, συγγραφέας Αντώνιος Ρεγκάκος εξέθεσε το έργο της Ακαδημίας κατά το έτος 2025. Στο τρίτο μέρος της εκδήλωσης βραβεύτηκαν άνθρωποι καταξιωμένοι στον χώρο τους.

Ο Γιάννης Μαμάης έχει σχεδιάσει πολλές εκατοντάδες βιβλία, κάποια από αυτά έργα τέχνης, πιστά στους κανόνες του Γουτεμβέργιου και των παλιών μαστόρων, γιατί, όπως λέει με κάθε ευκαιρία, «Τυπογραφία είναι το μάτι: αυτό που δεν “πικραίνει” το μάτι είναι εύστοχο και λειτουργικό. Και τούτο ισχύει στο σύνολο, από το εξώφυλλο ώς τον κολοφώνα».

Είναι αλήθεια, δεν έχει και πολύ εύηχο όνομα ο κολοφώνας και οι περισσότεροι τον ξέρουμε συνοδευόμενο με άλλη λέξη στην έκφραση «στον κολοφώνα της δόξας». Δεν είναι, όμως, αυτή η μόνη ιδιότητά του. Στα βιβλία, στολίζει την τελευταία σελίδα και μνημονεύει τους συντελεστές τους, ως αποκορύφωμα της συνεργασίας τους στεφανωμένης με περίτεχνα σχέδια.

Τυπογραφική τέχνη

Ο θεατρικός συγγραφέας, μυθιστοριογράφος, ποιητής και παραμυθάς Θανάσης Τριαρίδης λέει ότι «είναι αληθινά κρίμα (και παράλειψη θεμελιακή) που τα ελληνικά πανεπιστημιακά τμήματα των Σχολών Καλών Τεχνών και Ιστορίας της Τέχνης ούτε διδάσκουν την τυπογραφική τέχνη ούτε έχουν καταρτίσει μια καταστατική ιστορία της ελληνικής τυπογραφίας».

Μπορεί να είναι λάτρης των παραδοσιακών μαστόρων, αλλά δεν «φοβάται» τον υπολογιστή ο Γιάννης Μαμάης. Αντιθέτως, όπως τονίζει, «Κάποιοι μπερδεύουν τη γραφιστική με την τυπογραφία. Η πρώτη, όμως, με τις καταπληκτικές δυνατότητες που μας παρέχει, μπορεί να υπηρετήσει με πολύ αρμονικά αποτελέσματα τη δεύτερη, αρκεί να βάζεις παραπάνω μεράκι και χρόνο, γιατί, όταν φτιάχνεις ένα βιβλίο, είναι σαν να μεγαλώνεις παιδί».

«Οταν σχεδιάζω, είμαι υπέρ του κλασικού, το θεωρώ πολύ μοντέρνο και ας ακούγεται οξύμωρο», μας λέει ο κ. Μαμάης. «Στην τυπογραφία δεν υπάρχει “γιατί έτσι μου αρέσει”. Υπάρχουν κανόνες. Οσο για τους κολοφώνες, είναι είδος υπό εξαφάνιση και να σκεφτεί κανείς ότι στην εποχή του Βυζαντίου ήταν το τελικό σημείωμα ενός χειρογράφου με πληροφορίες για τον αντιγραφέα, επειδή εκείνα τα χρόνια υπήρχαν οι αντιγραφείς. Από τον ύστερο Μεσαίωνα υπάρχουν κολοφώνες. Σήμερα χάνονται, όπως και η τέχνη της βιβλιοδεσίας. Δεν ζούμε και πολλοί που έχουμε μεγαλώσει μέσα στα τυπογραφεία. Οσο ακόμη διαβάζουν οι άνθρωποι -εύχομαι να διαβάζουν για πάντα- πρέπει να φτιάχνονται βιβλία που να δικαιολογούν το ότι αποτελούν καλλιτεχνικά αγαθά που παράγουν ήθος και “αδιανόητα επινοήματα του ανθρώπου”».

Ας πούμε πως αυτό το «Βραβείο της Ακαδημίας άνευ αντιστοίχου προκηρύξεως για τη σημαντική προσφορά του στον κόσμο του βιβλίου, φιλοτεχνώντας πλήθος κολοφώνων και μεριμνώντας για την άρτια εμφάνιση σημαντικών έργων» είναι ο κολοφώνας, το επιστέγασμα της προσφοράς του μαΐστορα Μαμάη στα γράμματα της χώρας μας με τα βιβλία-κοσμήματα που έχει σχεδιάσει. Και πολύ που άργησε…